اعتکاف و توسل

از ديدگاه مرجع عاليقدر، آيت الله العظمي تبريزي(ره)

يکي از اموري که فقيه بزرگوار، ميرزا جواد تبريزي(ره) به آن علاقة فراوان داشت، شب زنده داري، توسل و مراسم معنوي و ملکوتي اعتکاف بود.

مرحوم ميرزا، شب زنده داري، توسل و مراسم ملکوتي اعتکاف را در سازندگي و کسب معنويت و نيل به درجات کمال مؤثر مي‌دانست.

ايشان در سنين جواني، هنگامي که در قم مشغول تحصيل بودند، علاوه بر شب زنده داري و توسل، با عده‌اي از طلاب معتکف مي‌شدند و شيريني آن روزها را تا آخرين لحظات عمر خود احساس مي‌کردند. ايشان آن روزها را بهترين دوران مي‌دانستند و مي‌فرمودند: اشخاص، به‌ويژه طلّاب بايد قدر جواني خود را بدانند و در ايام تحصيل با جديت به درس اشتغال داشته باشند و در اين مدت براي سازندگي و غلبه بر نفس امارة خود تلاش کنند. يکي از راه‌هاي موفقيت، اعتکاف است. اعتکاف فرصتي است الهي براي رسيدن به کمال و کسب درجات معنوي.

آيت الله العظمي ميرزا جواد تبريزي(ره) اگر شخصي (به‌ويژه طلبة جوان) را در حال شب زنده‌داري، توسل يا اعتکاف مشاهده مي‌کردند، بسيار خوشحال مي‌شدند و مي‌فرمودند: «فرزندم ! با جديت درس بخوان و هنگامي که در مثل اين مکان‌ها (محل اعتکاف) هستي، از خدا کمک بخواه و اهل بيت (ع) را واسطه قرار بده و به آنان متوسل شو که آنان سفينة نجاتند. فرزندم! در مقابل انجام اين اعمال عبادي توقعي نداشته باش و امر را به خدا واگذار کن. اعمال را خالصانه انجام بده و با پروردگار منّان معامله کن.

در هر حال کساني که در راه تهذيب نفس، کسب کمال، تقرّب به خداوند و رستگار شدن در آخرت گام برمي دارند، بايد مشکلاتي را تحمل کنند، زيرا دنيا، محلّ امتحان است و هر کس به طريقي امتحان مي‌شود. در شب زنده‌داري‌ها، توسلات و مراسم اعتکاف بايد دعا کرد. دسته جمعي دعا کنيد و دست‌هاي خود را خالصانه و با تواضع بالا ببريد و بگوييد: پروردگارا! آرزوي ما اين است که فقط به دين خدمت کنيم. ما را بپذير و از مخلصين درگاه ولايت قرار بده».

مرحوم ميرزا(ره) دوست داشتند افراد در تمام مراحل زندگي مانند يک معتکف زندگي کنند. آن حالت معنوي که انسان در اين چند روز اعتکاف برايش حاصل مي‌شود، نقطه شروعي باشد براي زندگي سالم و همراه با معنويت و اخلاص.

انسان بايد همواره و در هر حال خدا را ناظر اعمال خود بداند. اگر انسان بدين مرحله رسيد که خدا را ناظر

دانست ديگر آنچه را در اعتکاف کسب کرده است از دست نخواهد داد. چه اشخاصي که به واسطة اين توسل‌ها و شرکت در اين مجالس به درجات عالي رسيدند و چه خدمت‌ها به دين کردند. آيت‌الله تبريزي(ره) همواره مي‌فرمود: «انسان تا در دنياست بايد براي آخرت خود کاري کند و حسنات ذخيره کند. شب و روز بکوشد اثري از خود براي مذهب باقي بگذارد و اين را بايد از خدا بخواهد و يکي از مکان‌هاي کسب توفيق، همين مجالس اعتکاف است».

انسان در اين مکان معنوي چند روزي خود را از لذت‌هاي دنيوي دور مي‌کند تا به اجري نائل شود و ان شاءالله نائل خواهد شد. معتکف با حضور خود در اعتکاف مي‌خواهد بگويد: خدايا! خود شاهدي که ما مي‌خواهيم آن‌گونه باشيم که تو دوست داري، اما چه کنيم که گاهي شيطان بر ما غلبه مي‌کند و در آن لحظات به تو پناه مي‌بريم. شيطان از راه‌هاي مختلف انسان را وسوسه مي‌کند. شيطان قسم ياد کرده که به هر شکل ممکن افراد را گمراه کند، مگر آنان که براي خدا خالص شدند.

خالص شدن، يعني دل از غير بريدن. تا انسان فرصت دارد بايد تلاش کند که براي خدا خالص شود تا شيطان نتواند در وجود او نفوذ کند و او را به گمراهي بکشد. جواني فرصتي است الهي که بايد از آن بهرة کافي برد و اگر در جواني، تهذيب به معني واقعي صورت نگيرد جبران آن بعد‌ها مشکل خواهد شد. شيطان القا مي‌کند، تو هنوز جوان هستي و فرصت داري توبه کني. او را تحريک مي‌کند تا او را مبتلا کند. اگر انسان آلوده شد جبران آن مشکل خواهد شد و چه بسا فرصت از او فوت شود و جبران آن ممکن نباشد که خسران دنيا و آخرت را به دنبال خواهد داشت.

عزيزان معتکف از خدا بخواهيد پروردگار متعال شما را لحظه‌اي به خودتان وامگذارد و همواره شما را تحت حمايت حضرت ولي عصر(عج) حفظ و هدايت کند. ايشان در مواقع مختلف مي‌فرمود: «بايد مؤمنين به‌خصوص طلاب کاري نکنند که دل امام زمان(عج) به درد آيد. بدانيد هر کاري که مي‌کنيد هرچند بسيار ناچيز، چه آن کار توسل و دعا يا دفاع از مذهب يا تقويت عقيده يا خدمت به مردم و...، مدّ نظر امام زمان(عج)

است و او ناظر بر اعمال است. به اذن باري تعالي، بارها و بارها آن بزرگوار دستگير بوده و خواهد بود. او همواره حافظ و پشتيبان شماست».

ايشان مي‌فرمودند: طلبه بايد از ابتدا با انس به معنويت گام اساسي بردارد و اگر جوان خود را در آن دوران ساخت، از خدا و اهل بيت (ع) کمک خواست و به ريسمان آنان چنگ زد، در آينده موفق خواهد شد، زيرا در جواني ريشة انسان تقويت مي‌شود. اگر طلبه به دنبال معنويت و معرفت رفت، يعني علاوه بر جديت در درس، در تهذيب نفس هم تلاش کرد، موفق خواهد شد، ولي اگر آن را عقب انداخت و روزها و شب‌هاي خود را به مسائل ديگر گذراند، نمي‌تواند توفيقي بيابد و خدمتي انجام دهد. در هر حال بايد اين فرصت‌ها را غنيمت بشمارد و از خدا کمک بخواهد تا او را موفق بگرداند. عزيزاني که موفق به مراسم اعتکاف مي‌شوند، زياد توسل کنند. در اين مجالس بيشتر حالت التماس و گريه داشته باشيد و مجالس را با ذکر، دعا و بيان فضائل اهل بيت(ع) بگذرانيد. ملتزم به دعاهايي شويم که خيلي‌ها آنها را خواندند و نتيجه گرفتند و چه مراتب معنوي خوبي يافتند و توفيق پيدا کردند به دين خدمت کنند و اثري از خود باقي بگذارند.

يکي از مؤمنين مي‌گفت: صبح قبل از نماز مشاهده کردم که مرحوم ميرزا در حال حرکت به طرف حرم مطهر کريمة اهل بيت، حضرت معصومه(ع) و در حال زمزمه است. اين شخص مي‌گويد: از پشت سر به ايشان نزديک شدم و سعي کردم ببينم چه چيزي زمزمه مي‌کنند. ديدم آن بزرگوار به زبان آذري خطاب به امام زمان(عج) مي‌گويد: «يا حجت بن الحسن العسکري(عج) همان طور که علامه اميني(ره) در مقابل ضريح مقدس اميرالمؤمنين، علي بن ابيطالب(ع) مي‌ايستاد و اشک مي‌ريخت و زمزمه مي‌كرد: من سرباز شما هستم، من خادم شما هستم. من کوچک و ناچيزم همان کلمات را من هم مي‌گويم».

اين حکايت نشانگر ارتباط بالاي آن مرحوم(ره) با اهل بيت و روح والاي ايشان است که چگونه در هر فرصت و در هر موقع، ارتباط معنوي برقرار مي‌کردند و با اخلاص ائمه(ع) را واسطه قرار مي‌دادند و از آنان مدد مي‌جستند.

مرحوم ميرزا تأکيد به خواندن ادعيه مي‌کرد به‌خصوص حديث شريف کسا، زيارت عاشورا و زيارت جامعه و مي‌فرمود: «به واسطة اين دعاها ارتباط معنوي کسب کنيد، زيرا دعا سلاح مؤمن است و راه نجات. و عده‌اي جاهل ممکن است حرف‌هايي بزنند که نهايت آن تضعيف دعاها باشد. به اين گونه افراد اعتنا نکنيد که ادعية موجود مجرّب است و خيلي‌ها به واسطة خواندن اين دعاها مقاماتي کسب کردند. خودمان آثار آنها را ديده‌ايم.

خدا توفيق مي‌داد، شب جمعه در کنار مرقد سيدالشهدا(ع) زيارت عاشورا مي‌خوانديم و آثار آن را در زندگي‌مان مشاهده مي‌کرديم و بزرگاني که سکّاندار تشيع بوده و هستند اگر به شرح حال آنها نظر شود، اين مقام را کسب نکردند مگر با توسل و تهجّد. حال که فرصت باقي است از دست ندهيد و از هر محفل معنوي ممکن استفاده کنيد که هر توسلي علوّ درجه است.

دعا، مصداق بارز «و ابتغوا إليه الوسيله» است. با توسل به اهل بيت(ع) و واسطه قرار دادن آنان، در جهت قبولي اعمال، کسب کمال، توفيق خدمت و نيل به آخرت جاويدان تلاش کنيد. اعتکاف، خود داراي لذت و حلاوتي است که هرگاه انسان ياد کند، احساس آرامش و سبکي مي‌کند. بکوشيد هنگام خروج از اعتکاف با مدد از پروردگار متعال آن حالت حفظ شود و اين حالت هميشه در شما زنده بماند، با ذکر و توسل بخواهيد که روز به روز بر معنويّتتان اضافه شود.

دنيا دار فناست. همه چيز و همه کس يک روزي فاني مي‌شود و جاي بازگشتي نخواهد بود. براي خود توشه‌اي ذخيره کنيد تا در آخرت حسرت نخوريد. گاهي خداوند توفيقي به انسان مي‌دهد که بايد قدر آن را بداند و از جمله آن توفيقات، حضور در مجلس اعتکاف، توسل و دعاست.1

پي‌نوشت: