ریشه‌ها و معنای لغوی یمن

یمن از یمنت1 (یمنات) گرفته شده است. این واژه در کتیبه های بعد از میلاد آمده است، از جمله کتیبه شماره 656 جامه2 خبر از جنگی می دهد که بین شَمر یهَرعِش3 (حدود300م) و حَضْرَموت4 رخ داده و در این کتیبه، شَمر پادشاه «سبأ و ذی ریدان و حضر موت و یمنت» خوانده شده است.5 کتیبه شماره 1050 گلازر6 و 431 سیه7 نیز شَمر یهَرعِش را در نیمه دوم فرمانروایی اش به نام پادشاه «سبأ و ذی ریدان و حضر موت و یمنت» یاد کرده است.8 کلمه یمنت در زبان های مردم جنوب شبه جزیره به معنای جنوب است9 و از دیدگاه گلازر همه سرزمین های قسمت جنوب غربی شبه جزیره عربی از باب المندب تا حضرموت را در بر گرفته است. یمن از مخلاف های10 بسیاری تشکیل شده بود و اَقیال11 و اذواء که از استقلال داخلی برخوردار بودند بر آنها فرمان می راندند، ولی اینان سروری ظفار یا مَیفَعَه را پذیرفته بودند.12 از دیدگاه فون ویسمان13 یمنت شامل قسمت های جنوبی سرزمین حضرموت می شده است.14 بدین صورت، کلمه یمن از یمنت گرفته شده و در روزگار اسلامی گسترش یافته، تا اینکه سرزمین وسیعی را در برگرفته که پیش از اسلام جزو یمن محسوب نمی شده است.15 امّا از دیدگاه جغرافی دانان اسلامی شامل سرزمینی است که از باختر به دریای سرخ و از خاور به دریای عمان و از شمال به حدود طائف و جایی به نام طلحـه الملک محدود است.16

اخباریان معتقدند: از آن روی به این منطقه یمن گفته اند که از طرف راست به سوی آن می رفتند یا ابن عبّاس گفته است: «عرب متفرّق شدند و آنان که به طرف راست رفتند یمنیان نامیده شدند».17 همچنین نوشته اند چون این سرزمین سمت راست کعبه قرار دارد یمن خوانده شده است.18 ولی آن گونه که یاقوت باز نموده است: «خانه کعبه، چهارگوش است و راست و چپ ندارد و اگر یمن، طرف راست مردمی باشد طرف چپ دیگران خواهد بود».19

همچنین گفته شده است چون مردم مکه در شمار افزون شدند و شهر مکه گنجایش آنان را نداشت، یمنیان به یمن رفتند.20 با نقل این گفته ها معلوم شد اخباریان بنا بر حدس و گمان برای کلمه یمن، معانی مختلفی ساخته اند و قولی که درست تر و منطقی تر به نظر می رسد اشتقاق کلمه یمن از یمنت می باشد.

پي‌نوشت‌ها: