شیعیان زیدی و تحولات اخیر یمن

(قسمت پاياني)

سخنرانی استاد سید علی موسوی نژاد

پرچم و شعار جریان الحوثی

یك شعار چهار بندی كه حسین الحوثی هر جا برای سخنرانی می‌رفت، جوانان آن را تكرار می‌كردند عبارت بود از: الموت لأمريكا، الموت لإسرائيل، اللّعنة علي اليهود، النصر للإسلام. وي به تدريج نیروهای جوان زیدی منطقه را سازمان‌دهی كرد و این كار را از سال‌های 2000 و 2001 آغاز كرد، ولی اوج‌گیری این جریان همزمان با انتخاب سختی شد که علی عبدالله صالح باید انجام می‌داد. در واقع این حكومت یمن بود كه شروع به سنگ‌اندازی كرد. البتّه جوانان زیدی یك حركت جدّی كردند؛ مثلاً در یك سخنرانی علی عبدالله صالح، همان شعار را سر دادند. علی عبدالله صالح ناراحت شد و گفت ببین كار به كجا رسیده كه جلوی رئیس جمهور، یك عدّه جوان افراطی و تحت‌تأثیر بیگانگان، می‌آیند شعار می‌دهند و سخنرانی رئیس جمهور را قطع می‌كنند، ولی اینها بهانه بود. بهانه‌ای كه علی عبدالله صالح می‌خواست، راضی کردن آمریكایی‌ها بود لذا سعی کرد به آمریکا چنین وانمود کند که دشمن اصلی شما در منطقه شیعیان هستند، آن هم شیعیان تحت تأثیر ایران. و ما می‌خواهیم با آنها وارد مبارزه شويم و آنها را نابود کنیم.

حسین الحوثی در تمام سخنرانی‌هایش از امام خمینی(ره)، روز قدس، روز عاشورا، امام علی(ع) و مبانی شیعی و انقلابی سخن می‌گفت و از آنها دفاع می‌کرد. اینها چیزهایی است كه حداقل در چند دهه اخیر در این حجم وسیع در زیدیه سابقه نداشت و این قدر جدّی مطرح نشده بود. دولت یمن و حکومت علی عبدالله صالح، سعی کرد الحوثی و جریانش را از بدنه زیدیه یمن جدا و آنها را شیعة اثنا عشری معرفی کند در صورتی كه این درست نبود و واقعیت این بود كه آنها زیدی‌هایی بودند كه بیدار شده بودند.

شهید حسین بدرالدین الحوثی

علی عبدالله صالح به خیال اینكه می‌تواند با یك حملة نظامی كار حسین الحوثی و جمعیت محدودی را كه

همراه او هستند، یک‌سره کند در سال 2004 به مناطق كوهستانی شمال یمن و به صورت مشخص کوهستان «مرّان» حمله كرد و بعد از درگیری‌ها و بمباران‌های هوایی سنگین، آقای حسین الحوثی و تعدادی از هوادارانش را به شهادت رساند و بقیة یارانشان از لحاظ ظاهری پراكنده شدند، ولی این پایان کار نبود بلکه آغاز تحولی جدّی در منطقه بود و به تعبیر قرآن مجید «و مكروا و مكر الله و الله خیرالماكرین». شاید پنج سال پیش كه اوّلین جنگ حكومت یمن و حوثی‌ها درگرفت، كلّ جمعیت آنها حدود 200 نفر بیشتر نبود، ولی الآن كار به جایی رسیده است كه در جنگ ششم كه اکنون نزدیک به چهار ماه از آغاز آن می‌گذرد و همچنان در اين جریان گفته شده كه «عبدالمالك الحوثی» جانشین حسین الحوثی و برادر وی، چند صد هزار نفر را در این منطقه به صورت نیروهای بسیجی مسلح و پارتیزان سازماندهی كرده‌ است. امروز دیگر حوزة درگیری و نفوذ حوثی‌ها محدود به مرّان و استان صعده نیست بلكه چندین استان استراتژیك شمال و شمال غربی یمن تا نزدیکی صنعا، حوزة نفوذ آنها و اغلب در تصرّف آنهاست. اگر دوستان، اخبار رسانه‌ها را پیگیری كنند به خوبی متوجّه می‌شوند كه حكومت یمن، حتّی پس از ورود عربستان به ماجرا هیچ كاری از پیش نبرده، یعنی هدف اعلام شدة آنها نابود كردن حركت الحوثی‌ها در یمن و به دنبال آن باز كردن راه صعده به مرز عربستان بود، ولی ما شاهدیم که همچنان این راه بسته و تحت كنترل حوثی‌هاست و این استان‌ها همه در اختیار حوثی‌هاست به جز شهر صعده كه از قدیم هم در مركز شهر صعده مراكز حكومتی را حفظ می‌كردند، ولی در همان شهر هم هر چند وقت یك بار، مورد حملات کوبنده قرار دارند. همین چندی پیش هم حتماً شنیدید كه گفتند یك شبیخون دیگر حوثی‌ها را به صعده ناكام گذاشتیم. این در حالی است که دولت یمن به صورت قساوت‌آمیزی با هواپیما حوثی‌ها و مردم بیگناه منطقه را بمباران می‌کند و حکومت عربستان هم در یك مقطع یک ماهه بیش از 600 سُرتی پرواز با هواپیماهای مدرن از قبیل اف15 بر روی بعضی از مناطق حوثی‌ها انجام داد و آنجا را بمباران كرده است. چنان‌كه می‌دانید عربستان دارای یكی از مجهّزترین ارتش‌های منطقه است و در طول این سال‌ها مقادیر زیادی سلاح خریده و این اوّلین باری است كه دارد سلاح‌های خود را در یك جنگ جدّی امتحان می‌كند، ولی حوثی‌ها با قوّت و قدرت تمام در منطقه حضور دارند.

تحلیل من این است كه اتّفاقی كه الآن در این منطقه افتاده، بدون تردید تولد دوبارة یك جریان مبارز و انقلابی ایستاده در برابر ظلم و ظالمین و مستكبرین در سطح جهانی است که در عین حال این جریان یک جریان شیعی قوی و دارای ریشه هم هست. این جریان در یمن متولّد شده و خیلی هم قوی متولد شده است. شما اگر دقّت كنید نیروهای بسیج و ارتش حسین الحوثی از 200 نفر در آغاز، اکنون به صدها هزار نفر رسیده است. هیچ نگرانی از آیندة این جریان نباید داشته باشیم به خاطر اینکه این جریان یک جریان مخلص و فداکار و با ایمان راسخ است که با قاعده و زمینة کاملاً مردمی در منطقه شکل گرفته است. یعنی آن 200 نفری كه تبدیل به حدود یك میلیون نفر شده‌اند، از خود مردم یارگیری کرده‌اند بدون اینكه محور آن پول و امكانات خاصی باشد.

مردم یمن مردم بسیار ساده‌زیستی هستند. و كافی است آن روحیة سلحشوری تاریخی را در نظر بگیرید و به غیرت یك یمنی بربخورد، اسلحه در دست می‌گیرد ـ اسلحه هم در آنجا فراوان است ـ و وارد میدان نبرد می‌شود. بنابراین آنها چیز زیادی برای از دست دادن ندارند كه اگر بگویید شهر صعده 10 بار در روز بمباران شود چه می‌شود؟ هیچی آنها به بیرون از شهر می‌روند و دوباره به شهر بر می‌گردند.

الآن رهبری جمعیت الحوثی به عهدة «عبدالمالك الحوثی» برادر كوچك‌تر شهید حسین الحوثی است كه البتّه ایشان برادر بزرگ‌تری به نام یحیی الحوثی دارد كه در آلمان است و قبلاً نمایندة مجلس بود ولی مصونیت پارلمانی‌اش لغو شد و محکوم به اعدام گشت. ایشان در سال‌های اخیر مجبور شد از یمن بیرون رود و هم اکنون در آلمان مستقر است و به نوعی سخنگوی جریان الحوثی به شمار می‌رود و معمولاً اگر مصاحبه‌ای بشود با ایشان مصاحبه می‌شود.

گفته می‌شود و سخن درستی هم هست که نباید به درگیری‌های جاری در یمن رنگ و بوی مذهبی داد. در جمهوری اسلامی هم همین بحث مطرح است. دولت یمن به حوثی‌ها می‌گوید كه رافضی (اثناعشری) هستند و زیدی نیستند. اگر از آنها بپرسند كه زیدی واقعی

چه كسی است می‌گویند كه كسانی هستند كه با خلفا مشكلی ندارند، با اهل سنّت مشكل ندارد، از ایران بدشان می‌آید، با اثنا عشریه هیچ نقطة اشتراكی احساس نكند. ولی واقعیت این است كه زیدی واقعی باید در تمام این مسائل درست بر عكس باشد. یعنی زیدی واقعی و جریان اصیل و قدرتمندتر زیدیه در طول تاریخ، موضعش دربارة خلافت بعد از پیامبر(ص) همان موضع اثنا عشریه است با كمترین اختلاف، آن جریاناتی كه خلفا را توجیه می‌كردند یك جریانات حاشیه‌ای در زیدیه بودند و ما به اسم صالحیه، بتریه، یا سلیمانیه آنها را می‌شناسیم. در زمان ما هم ادامه‌دهندگان تفکر در حاشیه، بیشتر طبقة روشنفكر و وادادة زیدیه یا گروندگان به گرایشات وهابیت از اهل سنت هستند. وگرنه زیدیه‌ای كه به صورت سنتی در صعده و حوزه‌های علمیه زیدیه مطرح است با ما كمترین تفاوت را در بحث‌های كلامی، به خصوص در مورد مطالب صدر اسلام دارند.

اتهامات جریان الحوثی

حالا برای اینكه یك نمونه از این موارد و اتهامات به جریان الحوثی را ببینید، حكم لغو مصونیت پارلمانی یحیی الحوثی را برای شما می‌خوانم:

ایشان دربیانیة رسمی پارلمان یمن متهم به این بندها شده‌اند:

1. تلاش برای برقرار كردن دوبارة حكومت امامان زیدیه در یمن،

2. پیاده كردن نظریة ولایت فقیه در یمن،

شاید به نظر برسد یك بخش این بند درست است! چون امامت زیدی اگر دنبالش باشند شبیه ولایت فقیه است، ولی در اصل این یك نوع تبلیغات است كه بگویند اینها می‌خواهند همان الگوی ایران را در یمن پیاده كنند، در صورتی كه چنین چیزی نیست (حداقل به این صورتی كه اینها می‌گویند).

حداكثر می‌توانیم بگوییم كه جریان الحوثی به دنبال بازگرداندن اقتدار و استقلال عمل شیعة زیدیه است، ولی اینكه به صورت یك الگوی مشخص بخواهند الگوی ولایت فقیه در ایران را پیاده کنند، یا بخواهند بگویند كه ولیّ‌فقیه ایران بر یمن حكومت كند (كه اینها خیلی دارند به آن دامن می‌زنند) فعلاً چنین دیدگاهی وجود ندارد.

3. تحریك به شورش علیه ولیّ امر؛ یعنی علی عبدالله صالح،

4. تحریك برای توسعة روحیة طایفه‌گرایی و استقلال مذهب زیدی؛ این اتهام بیشتر اتهام سیاسی است،

5. تحکیم تفكراتی كه مربوط به امامیه می‌شود و ترویج این مطلب كه حكومت حقّ اختصاصی اهل‌بیت(ع) ‌است. می‌بینید كه چقدر مغالطه شده است اصلاّ این تفکر عین اندیشه و اعتقاد زیدیه است و لزوماً اختصاص به امامیه ندارد.

الآن دولت یمن دارد می‌گوید این حوثی‌ها زیدی نیستند، زیدیه آن چیزی است كه ما می‌گوییم و اینها مزدور ایران و دنباله رو اثناعشریه‌اند و این مسئله اصلاً صحیح نیست، ولی اینكه اینها متأثر از افكار امام و انقلاب اسلامی هستند صحیح است همان‌طوری كه سنّی‌های غزة لبنان و حماس متأثر از انقلاب اسلامی و اندیشه‌های بنیانگذار آن، امام خمینی(ره) هستند.

و این روح جدیدی است كه برای مبارزه با مستكبران و حكومت‌های غاصب و ظالم در منطقه وجود دارد.

نكات مهم دربارة وضعیت یمن

حكومت یمن چه از نظر اقتصادی و چه سیاسی در موضع ضعف است، زیرا حكومت یمن الآن فقط با زیدیان شمال مشكل ندارد، دو مشكل دیگر هم دارد یعنی حكومت یمن همزمان در سه جبهه درگیر است‌:

1. شیعیان زیدیه،

2. جدایی طلبان در جنوب.

بحثی بعد از اتحاد دو یمن به وجود آمده است و آن اینكه جنوبی‌ها همیشه حقوق مساوی را در قدرت و تقسیم ثروت مطالبه می‌كردند و همیشه هم احساس می‌كردند كه حقّشان ادا نمی‌شود، مثلاً در 1994، یعنی چهار سال بعد از اتّحاد دو یمن وارد جنگ شدند و در آن نبرد خونین، شمالی‌ها موفق شدند جنوبی‌ها را سركوب كنند. الآن آن جریان دوباره زنده شده است و جدایی‌طلبان جنوب یمن به مركزیت عدن و دیگر استان‌های جنوبی الآن درخواست حكومتی‌ خودمختار دارند و حكومت یمن در یك جبهة جدّی‌تر از نظر سیاسی درگیر است و آن جدایی‌طلبی جنوبیان است و جالب است كه رابطة بین حوثی‌ها و جریان‌های جنوب هم بد نیست و رابطة نسبتاً خوبی با هم دارند و شاید هم موضع سیاسی آقای الحوثی است كه آنها را هم به گونه‌ای با خود همراه كرده است. مثلاً به عنوان نمونه آنها یك تعداد زیادی از ارتش یمن را که در این جنگ‌های اخیر اسیر كردند و اوّلین كاری كه در جنگ قبلی كردند این بود كه جنوبی‌ها را آزاد كردند و گفتند كه ما با جنوبی‌ها كاری نداریم. هر كس از جنوبی‌ها را در ارتش یمن اسیر كرده بودند آزاد كردند.

3. جبهة سومی که یمن با آن دچار چالش جدی است وهابیان هستند. وهابیان هم علی عبدالله صالح را کاملاً نمی‌پسندند و مایلند قدرت دست خودشان باشد و جریانی نسبتاً‌ قوی هستند و عربستان هم در اصل از این گروه حمایت می‌كند و شما تصور نكنید اکنون در این جنگ اخیر همسایة شمالی یمن به نفع علی عبدالله صالح وارد جنگ شده است، ایده‌آل آنها این است كه هم حكومت علی عبدالله صالح و هم زیدیه تضعیف شود. اینكه آنها در طول این چهار، پنج سال به نوعی سكوت كرده بودند و نظاره‌گر درگیری‌ها بودند و احیاناً آتش بیار معرکه بودند، به همین علّت است. یعنی آنها می‌خواستند این دو قدرت كاملاً تضعیف شوند. یعنی هم حكومت یمن و جریان سكولار حزب كنگره كه حاكم است و هم زیدی‌ها و در نتیجه جریان وهابی بالا بیاید. كه اتّفاقاً رئیس سابق مجلس یمن كه چند وقت پیش از دنیا رفت، عبدالله حسین الاحمر از هواداران جدی این جریان وهابی و به نوعی عامل همسایة شمالی بود، مثل حریری در لبنان، و الآن هم پسرانش از جایگاه نسبتاً قدرتمندی به خصوص در میان قبائل برخوردارند. بنابراین ایده‌آل همسایه شمالی یمن این است كه هم علی عبدالله صالح و جریان سكولار و حزب كنگره شكست بخورد و هم زیدی‌ها تضعیف شوند و نتوانند در قدرت سهم جدّی داشته باشند و در عوض آن جریان الاحمر و جریان طرفدار آنها و وهابیت یمن بر سر كار بیایند كه این یك خطر جدّی برای یمن و مردم آن است.