شكر نعمت

آيت‌الله احمدي ميانجی (ره)

در روايت است كه امام سجّاد(ع) بعد از نماز شب اين دعا را مي‌خواند: «و اسئلك في ان تسهّل الي رزقي سبيلا...؛ خدايا! از تو مي‌خواهم كه راه تحصيل روزي را برايم آسان بگرداني اين فراز از دعا گوياي اين مطلب است كه بعضي اشخاص به سختي رزق و روزي خود را به دست مي‌آورند و در مقابل برخي به راحتي به مقصود خود مي‌رسند.

البتّه رزق تنها مادي نيست، بلكه همه چيز رزق است،« إنّ الله هو الرّزاق ذوالقوّة المتين»،1 اولاد آبرو و علم هم رزق هستند. «فلك الحمد علي ابتدائك بالنعم؛ خدايا! حمد مخصوص توست كه نعمت‌ها را بدون اينكه طلب كنم، به من عطا كردي، يا من يعطي من لم يسئله. انسان در برابر هر نيكي تشكّر مي‌كند، حتّي حيوانات هم به نحوي مي‌فهمند كه در مقابل خوبي، بايد رفتار خاصّي نشان دهند. علما براي وجوب طاعت الهي، به وجوب شكر منعم تمسّك مي‌كنند كه يك مسئلة فطري است. خداوند كه محتاج شكرگزاري ما نيست، بلكه ما براي كمال و وسعت روزي خودمان بايد به مقام شكر برسيم؛ چرا كه او فرموه است: لئن شكرتم لازيدنكم؛2 خداوند بي‌منّت مي‌دهد و توقعي هم ندارد، ولي ما وظيفه داريم حقّ منعم را به جا آوريم. «ولك الحمد و لك الشّكر»؛ شكر سه مرحله دارد؛ قلبي، لساني و عملي.

شكر قلبي اين است كه فرد در درونش بداند كه اين را خدا داده است. خداوند متعال به حضرت داود(ع) فرمود: حق شكر مرا به جاي آور. عرض كرد: خدايا! من قدرت اداي حقّ تو را ندارم؛ چون با زبان شكرت را به جا مي‌آورم. مركب پيدا كردند و حضرت بر آن سوار شد و فرمود: الحمدلله.

شكر عملي اين است كه با نعمت‌هاي خدا به جنگ خدا نرويم. خدا به شما منبر خوب داده، بايد مراعات منبرها شود. خدا به شما علم و قدرت داده، آبروي كسي را به خطر نيندازيد. خدا به شما آبرو داده، مردم محتاجي كه پيش شما مي‌آيند، مضايقه نكنيد.

يكي از نعمت‌هايي را كه بايد شكر آن را به جا آوريم، اساتيدمان هستند. اين علما كه اين همه زحمت كشيدند، كتاب نوشتند و ما را به كمال رسانده‌اند، بايد مورد احترام و تجليل اهل علم باشند. روي منبر اسمشان را ببريم، از آنها روايت نقل كنيم، برايشان قرآن بخوانيم. امام سجّاد(ع) در ادامه دعا مي‌فرمايند: «فصلّ علي محمّد و آله و سهّل علي رزقي، حضرت دوباره تكرار مي‌كند كه رزق مرا آسان بفرما. و إن تقنّعني بتقديرك لي؛ و مرا نيز به مقدرات خودت قانع و راضي بدار. اگر انسان قانع باشد، شاكر است. بر همين اساس به ما گفتند: با فقرا بنشينيد؛ چون كه انسان در مسئلة اقتصادي و مادي بايد پايين‌تر از خودش را ببيند تا شكرگزار زندگي خودش باشد. گاهي به آسايشگاه، يا بيمارستان برويد تا قدر سلامتي خودتان را بيشتر بدانيد.

اين مقدار سرمايه، اين سلامتي بدن، اين خواب راحت، همه نعمت الهي‌اند. منقول است كه فردي به حضور امام صادق(ع) رسيد، حضرت فرمود: آمده‌اي تا از دنيايت شكايت كني؟ عرض كرد: بله، يابن رسول‌الله! فرمود: از كدام نعمت خدا مي‌خواهي شكايت كني؟ آيا حاضري كه خدا، ولايت ما اهل بيت(ع) را از شما بگيرد و ثروت دنيا به تو بدهد، عرض كرد: نه.

خدايا! آنچه را كه از جسم و عمر من رفته، در راه طاعت خودت قرار بده3. در روايت داريم كه نگوييد؛ خدايا! مرا محتاج خلقت نكن؛ زيرا خدا عالم را اين‌طور آفريده كه حوائج ما از طريق همين مخلوقات برآورده شود. بنابراين امام روش دعا كردن را به ما مي‌آموزد كه ما بگوييم اللّهمّ لاتحوجني الي شرار خلقك،4 خدايا! مرا به مخلوقات شرور محتاج نكن.

از خدا عافيت بخواهيد تا در دنيا و عقبي سعادتمند شويد.

پي‌نوشت‌ها: