دکتر حسین روازاده
وقتي خداوند متعال بشر را خلق مي‌کند، از همان بدو تولد وديعه‌اي به نام حرارت غريزي را به انسان عطا مي‌کند و آن را سرماية حيات بشر در دنيا قرار مي‌دهد و همان گونه که يک چراغ روغني براي روشن ماندن نياز به روغن دارد، انسان نيز براي ادامة حيات، نياز به اين حرارت دارد که به عنوان سوخت چراغ عمر هر فرد است و به هر کسي قدر معلومي از آن ارزاني شده است و همان گونه که اگر صاحب چراغ روغني، فيتيلة آن را بالا بکشد، باعث مي‌شود سوخت چراغ به سرعت تمام گردد و چراغ خاموش شود. انسان نيز بايد اين حرارت را با تدبير به بهترين حالت خرج نمايد.
ورزش‌هاي سنگين نه تن‌هاهيچ ارزش درماني ندارند، بلکه يک نوع خودکشي محسوب مي‌شوند و وقتي فردي چندين سال ورزش سنگين مي‌کند، عملاً فيتيلة چراغ عمر خود را بالا کشيده و حاصل آن نور خيره کننده‌اي است که در ظاهر همگان را به حيرت درآورده است و اندام، قدرت و توان آن شخص مورد تحسين ديگران قرار مي‌گيرد، ولي اگر اين شخص در سنّ 35 سالگي سکته کرد، از لحاظ طبّ سنّتي هيچ جاي تعجّبي نيست؛ چرا که خودش باعث شده است تا سوخت چراغ عمرش يعني حرارت غريزي‌اش با سرعت زياد به اتمام برسد.
اگر اين حرارت تمام شد، قوة حيواني، قوة طبيعي و قوة نفساني ديگر در کالبد تن نمي‌مانند و همه با هم مي‌روند (خروج روح از بدن).
اگر قوة حيواني (روح حيواني) فردي از کالبد تن او بيرون برود، به اصطلاح طبّ امروزي فرد دچار ايست قلبي مي‌شود، اگر کار قوة نفساني (روح نفساني) شديداً مختل بشود، منجر به مرگ مغزي مي‌شود و اگر مثلاً کبد از کار بيافتد، قوة طبيعي (روح طبيعي) از بين مي‌رود.
وقتي يک خوانندة غربي در حين اجراي يک برنامة سرشار از شور و حرارت ناشي از موسيقي‌هاي جاز، رپ و... و مصرف موادّ مهيّج، داراي ترکيبات آمفتامين مي‌ميرد، جاي تعجّب نيست؛ چرا که اين گونه موسيقي‌‌هامخرّب اعصابند و حرارت غريزي را هدر مي‌دهند و به اين ترتيب قوة نفساني از کالبد تن بيرون مي‌رود.
همچنين فوتباليستي که در حين بازي مي‌ميرد، قوة حيواني او از تنش بيرون مي‌رود. وقتي کسي از فرط هيجان و شادي، ذوق مرگ مي‌شود؛ يعني هيجان زياد باعث شده که روح حيواني وي از قلبش خارج شود و حرارت غريزي او سرد شود و به همين دليل است که افراد اهل امساک مانند برخي از علما به سنين بالاي 100 سالگي مي‌رسند، چون لذت‌هايشان، هيجاناتشان، لذّت خوردن، لذت جنسي و تمام لذايدشان تحت يک تدبير و انضباط خاص، مديريت مي‌شود و فيتيلة چراغ عمرشان معتدل روشن است.
طبّ سنّتي در خصوص اين گونه مرگ‌هاي ناگهاني، چنين دلايلي را دارد و ارتباط کاملاً تعريف شده‌اي را بين تن مادّي با قوا و ارواح غير مادّي بدن مي‌داند، ولي طبّ جديد در تحليل اين گونه مسائل در سکوت و ابهام فرو رفته است.
طبّ هندي، يوناني و چيني نيز مضامين و مفاهيم شبيه مفاهيم طبّ سنّتي ايراني را دارند.