ضوابط و حدود شناخت امام زمان(ع) بر حقّ هر زماني
مهدی فقیه‌ایمانی
با توجّه به اينكه مسئلة شناخت امام زمان(ع) هدف اصلي از ايراد حديث «من مات ولم يعرف امام زمانه... » و ديگر احاديث فراواني از اين قبيل را به خود اختصاص داده، اين سؤال مطرح است كه مقصود از شناختن امام چيست و حدّ و مرز شناسايي امام از چه قرار باشد؟
در پاسخ به اين سؤال مي‌گوييم: ناگفته پيداست كه شناختن امام به نحو عوم ـ از قبيل دانستن نام، لقب نام پدر و مادر، فاميل و محلّ ولادت و سكونت و ويژگي‌هاي قدّ و قامت ـ در مسئله‌ي امام شناسي كافي نيست.
همچنان كه آشنايي با امام در حدّ همسايگي، خويشاوندي، ملاقات و مبادله‌ي سلام و تحيّت و ديد و بازديد و حتّي فراگيري علمي و پرس و سؤال هم نمي‌تواند پاسخ‌گوي وظيفة امام‌شناسي باشد.
چه بسياري از اهل تسنّن يا مخالفان و دشمنان سرسخت ائمة معصومان(ع) اعمّ از هم‌زمان‌هاي با آنان يا كساني كه در فاصله‌هاي مختلف و قرن‌هاي بعد از ايشان به دنيا آمدند، در اين جهات حتّي از بعض افراد شيعه و پيروان واقعي امامان برتري داشته و گاهي اضافه بر اين، جزئيّات زندگي يكايك آنها را در كتب اختصاصي يا ضمن كتاب‌هاي حديث، تاريخ و عقيده‌شناسي شرح داده‌اند كه حتّي براي شيعة معمولي آموزنده و براي علما و محقّقان مستند و ماية استدلال و مناظره با آنهاست، ولي از خود اين افراد و نه از ديگران، كسي اين گونه شناخت و شناسايي را به حساب امام شناسي موضوع بحث نمي‌گذارد و اين مقدار شناخت و شناسايي هم نمي‌تواند نقش آن چناني داشته باشد كه قصور يا تقصير در آن به مرگ جاهلي و
رفتن به جهنّم بيانجامد.
درست همان طوري كه از باب مثال در جهت درمان فلان بيماري خطرناك با جرباحي مغز و قلب اكتفا به شناخت يك پزشك متخصّص يا جرّاح، در حدّ آگاهي بر اسم و رسم و عنوان پزشكي و جرّاحي و آدرس او علاج‌پذير نيست، بلكه بايد:
1. آگاهي بر رشتة تخصّصي علمي پزشك و اطمينان كامل به داشتن مدرك علمي و اجازة اعمال نظر در بيماري مربوطه از طرف مراكز علمي و اساتيد فنّ رشته‌هاي تخصّصي پيدا كند.
2. از آن پس مراجعه و اقدام به نظرخواهي در جهت درمان يا انجام جرّاحي و گرفتن دستور دارو و ديگر چيزهاي لازم را بنمايد.
3. و در مرحلة سوم التزام عملي به دستورات او، كه در اين صورت براي مراجعه كننده اميد و امكان بهبودي از مرض و رهايي از مرگ يا شدّت بيماري را در پي خواهد داشت، و الّا تقصير يا قصور دربارة هر يك از مراتب فوق به مرگ بيمار يا دست كم به شدّت مرض مي‌انجامد و بس.
نيز معرفت و شناخت مام هم چنان كه از خود حديث استفاده مي‌شود و فرمودة اميرمؤمنان(ع) بيانگر آن باشد، اين است كه امامي را كه شخصيت ساخته شده و برگزيده و منصوب از طرف خدا و معرفي شده به وسيلة پيامبر، و أعلم و أتقاي ناس و معصوم از خطا و هوا و واجب الاطاعه مي‌باشد، بشناسد تا با چنين پشتوانة عقيدتي و شنوايي دستوراتش و پيروي از گفتار و رفتارش خود را از مرگ جاهلي برهاند.
وگرنه با نشناختن چنين امامي كه داراي اين ويژگي‌ها باشد يا شناخت توأم با فاصله‌گيري و بدون اعتراف عقيدتي و استمداد علمي و التزام عملي به پيروي از دستوراتش، هيچ گاه به اسلام راستين دست نيافته و در نتيجه مرگش مرگ جاهلي و سرنوشت ابديش حشر با مردم جاهلي و پيشوايان باطل و به دور از حق خواهد بود.