در روايات، ماجراي جالبي ضمن سفرهاي ذوالقرنين، که از جمله شخصيّت‌هاي مورد تأييد قرآن کريم است، آمده که در اينجا و به تناسب موضوع، نقل آن خالي از لطف نيست:
همچنان كه ذو القرنين به راه خود ادامه میداد به گروهی از خردمندان امّت موسی(ع) رسيد كه به حق راهنمايی شده بودند و به آن عمل میكردند و چون ايشان را ديد، به آنان گفت: ای قوم! از خبر خود برای من بگوييد كه من تمام خاور و باختر، خشكی و دريا، زمين و كوه و دشت و روشنی و تاريكی آن را گشتهام و به گروهی چون شما برنخوردهام. اينك به من خبر دهيد كه چرا گور مردگان شما بر در خانههايتان قرار دارد؟ گفتند: چنين كردهايم كه مرگ را فراموش نكنيم و ياد آن از دل‌های ما بيرون نرود. پرسيد: چرا خانههای شما در ندارد؟ گفتند: ميان ما كسی دزد نيست و هيچ كس هم مورد سوء ظن نيست و همگان امين هستند. پرسيد: چرا ميان شما اميران نيستند؟ گفتند: بدان سبب كه به يكديگر ستم نمی‌کنيم. پرسيد: چرا حاكم نداريد و كسی بر شما پادشاه نيست؟ گفتند: مال اندوزی نمیكنيم و ستيزهجويی نداريم. پرسيد: چرا بر يكديگر برتری نمیجوييد و تفاوتی نداريد؟ گفتند: چون بر يكديگر مهربانيم و با يكديگر مواسات میكنيم. پرسيد: چرا اختلاف با يكديگر نداريد و نزاع نمیكنيد؟ گفتند: به مناسبت الفت دل‌های ما با يكديگر و اصلاح ميان خودمان. پرسيد: چگونه است كه به يكديگر دشنام نمیدهيد و قتلی ميان شما اتفاق نمیافتد؟ گفتند: ما بر خواستههای نفسانی خود پيروزشدهايم و نفسهای خويش را لگام بردباری زدهايم. پرسيد: چرا همگان هم عقيدهايد و چگونه راه و روش شما مستقيم و راست است؟ گفتند: به اين سبب است كه دروغ نمیگوييم و نسبت به يكديگر مكر نمیورزيم و هيچ يك از ديگری غيبت نمیكنيم. گفت: به من بگوييد چرا ميان شما هيچ مستمند و بينوا نيست؟ گفتند: از اين روی كه ما اموال خود را برابر تقسيم میكنيم. پرسيد: چرا ميان شما هيچ تندخو و خشنی نيست؟ گفتند: نتيجة فروتنی و افتادگی است. پرسيد: سبب آنكه عمر شما از همه درازتر است چيست؟
گفتند: بدين سبب است كه حق را گردن مینهيم و به دادگری حكم میكنيم. پرسيد:
چرا گرفتار خشكسالی و قحطی نمیشويد؟ گفتند: به سبب آنكه از آمرزش خواهی غفلت نمیكنيم. پرسيد: چرا بيتابی نمیكنيد؟ گفتند: به آن سبب كه ما خويشتن را برای بلا و گرفتاری آماده ساختهايم و خود خويشتن را تسليّت و آرامش میدهيم.
پرسيد: چرا آفت‌ها به شما نمیرسد؟ گفتند: از اين روی كه جز بر خدا، بر هیچ کس توكّل نمیكنيم و از ستارگان و منازل بروج، طلب باران نمیكنيم. گفت: ای قوم! به من بگوييد آيا پدران شما همين گونه رفتار میكردند؟ گفتند: آری، آنان را چنين ديديم كه به مستمندان خود رحم میكردند و با بينوايان مواسات میورزيدند و از هر كس كه به آنان ستم كرده بود، درمیگذشتند و به هر كس كه نسبت به ايشان بدی كرده بود، نيكی میكردند و برای بدكاران خود، آمرزش خواهی میكردند و پيوند خويشاوندان را رعايت میكردند و امانت را مسترد میداشتند و همواره راست میگفتند و هيچ گاه دروغ نمیگفتند و بدين سبب بود كه خداوند كارشان را اصلاح فرمود. ذوالقرنين تا هنگام مرگ خویش، ميان ايشان مقيم شد و به هنگام مرگ، پانصد ساله بود.1
1. روضـة الواعظين و بصيرة المتعظين، ج2، ص436.