مصطفی آبيار
عصر انتظار، با سه مشكل عمده روبه‌روست:
1. نابساماني‌ها و آشفتگي‌هاي دروني انسان‌ها؛
2. مفاسد و تباهي‌هاي اجتماع؛
3. ناشايستگي‌هاي حاكمان و ناكارآمدي حكومت‌ها؛
امّا يك چيز است كه اين قطعه از تاريخ بشر را از تمام روزگاران گذشته جدا مي‌كند؛ بلكه بر آنها برتري مي‌دهد و آن، احساس خودجوش انسان‌هاي اين عصر در نياز به «منجي» است.
انسان عصر انتظار، مكتب‌هاي گوناگون بشري را تجربه كرده و از فرآورده‌هاي رنگينشان جز طعمِ تلخ ناكامي چيزي نچشيده و براي فلسفه‌بافي‌ها و طرح‌اندازي‌هاي رؤيايي‌شان تعبيري نيافته است و در آرزوي «انسان برتر» و «نجات‌دهنده»، ناباورانه به دنياي خيال‌انگيز اسطوره‌ها و حماسه‌ها چشم دوخته است.
«دعاي ندبه»، پيامي به «عصر انتظار» است، كه تصويري واقعي را نه اسطوره‌اي و تخيّلي از انسان‌هايي برتر، كه هر يك در زمان خود «چراغ هدايت» و «كشتي نجات» بود‌ه‌اند، مي‌نماياند و با اشاره به «مشكلات عصر انتظار»، اصلاح جهان در حكومت صالح مهدوّي را دست‌يافتني مي‌داند.
چهره‌اي كه ندبه از «منجي» ترسيم مي‌كند؛ در حالي كه صورتي دلپذير دارد، تجسّم عيني خود را در وجود پيشوايان گذشته نشان داده و بر كرسي حقيقت نشسته است؛ چرا كه ندبه از لحظه‌هاي آغازين خلقتِ اين پيشتازانِ قافلة بشري كه «بار امانت» را عاشقانه بر دوش گرفتند و مستانه «پيمان» سپردند كه دل‌فريبي‌هاي دنياي
پست، آنها را اسير خود نسازد، شروع مي‌كند و با عبور از زواياي سرنوشت‌ساز و نقطه‌هاي پر رمز و راز زندگي آنان، از فطرت‌هاي بيدار و وجدان‌هاي بي‌زنگار مخاطبان خود، بهترين گواه را بر شايستگي اين انسان‌هاي نمونه، براي رهبري و نجات بشر مي‌سازد.
از آدم مي‌گويد ... از نوح، ابراهيم، موسي و عيسي مي‌گويد ... از محمّد(ص) و خاندان او مي‌گويد ... «عكسي از مه‌رويان بستان خدا» را به تصوير مي‌كشد، تا جان را به جلوة جمال آنها بشوراند و از درجات معنوي و درون‌مايه‌هاي روحي و انساني آن بزرگان سخن مي‌گويد، تا از طرفي نهاده‌هاي تعالي و معنويّت در فطرت انسان‌ها را در ميدان جاذبيّت كمالات آنها بجنباند و جان‌هاي فسرده در رحم دنيا را به تپش وادارد:
هين بگو تو اي اميرالمؤمنين
تا بجنبد جان به تن همچون جنين
و از طرف ديگر، شايستگيِ اين آزادْشدگان از اسارت نفس امّاره را براي نجات انسان‌ها و جوامع بشري بر كرسي انصاف بنشاند و به انسان عصر انتظار، بياموزد كه شفاي دردها، مرهم زخم‌ها و حيات جان و دل را از اين سرچشمة جوشان فيض الهي بخواهيد و منجي را در اين سلسله بجوييد.
پيامبر اكرم(ص) را پروريدة سايه‌سار محبّت الهي، از خميرة نجابت و برتري، افضلِ پيغمبران و مبعوثِ به جنّيان و انسيان توصيف و از زبانِ بي هواي او، خاندانش را پاك از هر آلودگي و از جنس نبوّت و از شجرة رسالت معرفي مي‌كند. علي(ع) را مانند هارون براي موسي(ع)، جانشين پيامبر(ص) مي‌داند و با عناويني چون:
باب شهر علم نبوّت؛
وصيّ وارث كمالات رسالت؛
پيشتاز ميدان‌هاي گذشت و شجاعت؛
فاروق هدايت از ضلالت در دوران فتنه و ظلمت؛
يكّه‌تاز عرصه‌هاي فضيلت؛
در راه خدا، بي‌باك از هر گونه ملامت؛
و صاحب حوض كوثر، در نوشانيدن شراب حقيقت به اهل ولايت،
فروغي از چهرة تابناك آن خورشيد هدايت را ترسيم مي‌كند.
«اين شرح بي‌نهايت، كز حسن يار گفتند»، اگر چه «حرفيست از هزاران، كاندر عبارت آمد» ولي خود بهترين گواهِ امتداد خطّ هدايت نبوي، در سلوك علوي و تجلّي آفتاب حقيقت محمّدي(ص) در وجود علي(ع) است.
... طنين آواز دلنواز «ندبه» هم‌چنان ادامه دارد، تا اينكه پيكِ دعوتِ الهي، پيام‌آوري كه «ندبه»، اين «منظومة نجات» را از زبان خاندان او سروده است، به جوار حق مي‌خواند و چراغ هدايت نبوي در جوار عزّت و رحمت الهي مي‌آرامد...
... «بادهاي فتنه‌اي» كه چشمانِ اشك‌بارِ آن رسول رحمت وزش آنها را مي‌ديد و «صاعقه‌هاي كينه و عداوتي» كه لبان لرزانِ آن مسافر ديار ابديّت، در آخرين زيارتش بر مزار شهداي احد ريزششان را در گوش علي زمزمه مي‌كرد، بي‌رحمانه بر صفحه‌هاي «ندبه» مي‌تازد و اوراق عطرآگينش را به بوي غربت مي‌آميزد و بهارستان پرآذينِ آن را به خزاني مرده و زمستاني فسرده مي‌ريزاند.
اكنون، همان علي(ع)، همان انسان برتر، همان پيشتاز پيروي از سنّت وسيرة محمّد(ص)؛ بلكه همان تجلّي نبوّت در آيينة امامت، به جرم جانبازي در راه حقيقت و خشم بر زورمدارانِ بي‌فتوّت و خروش بر زراندوزان بي مروّت، بايد آماج طغيان بغض و كينة نابكاران باشد و خود و خاندان پاكش را در راه «نجات» حقّ و حقيقت قرباني كند.
اينجاست كه نام «ندبه» نيم‌رخي از مسمّاي خود را مي‌نماياند و بغض «ندبه» در تفسير «صبر بر خار در چشم و استخوان در گلو» مي‌تركد... ندبه است كه سر بر «چاهِ» ولايت مي‌گذارد و غريبانه و دردمندانه بر پرپر شدن «گل‌هاي بوستان نبوّت» و ناديده گرفتن مقام و منزلت «يادگاران سواره بر دوش و سينة محمّد» و بر خاك افتادنِ «ماه‌هاي هدايت» و سوختن «ستارگان فضيلت» سرشك ماتم مي‌باراند..
... گاه در لاله‌زار دشت امامت، حسن و حسين را صدا مي‌زند، گاه از افق‌هاي گلگون خاندان عصمت، خورشيدهاي تابنده و فرزندان برگزيدة حسين را سراغ مي‌گيرد و ...
... از خاموشي چراغ‌هاي فروزنده و بر خاك افتادن رايت‌‌هاي روشني‌دهنده مي‌پرسد شايد كسي پيدا شود و معمّاي ديرين «گريز خفّاشان از روشنايي» را بگشايد و پرده از راز «ستيز اهريمنان با پري‌سيرتي و فرشته‌خويي» بردارد.
امّا تو اي «ندبه»، اين رنج‌نامه‌اي كه سرودي، خود بهترين افشاگري‌هاست و اكنون اين فرياد مظلوميّت توست كه از دوران‌هاي سياه اموي و قرون ننگين عبّاسي و تمام روزگاران گذشته و اينك در پهنه‌اي به وسعت تمام دل‌هاي حق‌جوي عصر انتظار طنين افكنده است.
آري؛ تمام اينها، پنجة چپاولگر مصيبت‌ها، به حكم حكيمِ «إِنَّ الْأَرْضَ للهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ» و «وَ لَنْ يُخْلِفَ اللهُ وَعْدَهُ» در نصرت صالحان و «وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقينَ» در رستگاري پرهيزكاران نمي‌تواند گل‌هاي اميد و شكوفه‌هاي نويد را از گلستان «ندبه» بريزاند:
گر باد فتنه هر دو جهان را به هم زند
ما و چراغ چشم و رهِ انتظار دوست (حافظ)
... بالأخره، نسيم رحمت الهي مي‌وزد و ابرهاي اندوه و افسردگي را از آسمانِ «ندبه» مي‌پراكند و طلايه‌هاي آفتاب «مهدويّت»، از افق‌هاي انتظار، گونه‌هاي نمناك «ندبه» را مي‌نوازد و تحقّق وعده‌هاي الهي در «نجات مستضعفان و صالحان» را بشارت مي‌دهد:
جمال بخت، ز روي ظفر نقاب انداخت
كمال عدل، به فرياد دادخواه رسيد
ادامه در صفحة 64