چراغ راه

آيت الله محمّد علي شاه آبادي(ره)

روح لطیفش تجلّي واقعي عرفان و رفتار و خلق کریمانه‏اش نمادي از حضور عالمان آگاه در سطح جامعه بود، سخن از عارف کامل آیت الله میرزا محمّد علي شاه آبادي است، در این نوشتار براي بهره‌مندي از دریاي ژرف معارف از منظر آن حکیم الهي دست ‏به دامان بزرگي شده‏ایم که به تعبیر خودش شاید هیچ کس به اندازة ایشان، آیت الله شاه آبادي را نشناخته است. برخي از نکته‏هاي نابي که در پي مي‏آید، نقل قول‏هایي است که حضرت امام خمیني(ره) در کتاب‌هایشان از مرحوم شاه آبادي بیان نموده‏اند.

بهت فرشتگان

سه آیة آخر سورة مبارک حشر را تلاوت کنید تا ملکة شما شود و اوّلین اثري که از آن مترتّب مي‏شود، پس از مرگ و شب اوّل قبر است. وقتي که ملکین از طرف پروردگار براي سؤال و جواب مي‏آیند، در جواب «من ربّک؟»1 بگوئي: «هُوَ اللهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ ٭ هُوَ اللهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ ٭ هُوَ اللهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاء الْحُسْنَى يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ‏»2

وقتي این طور پاسخ بگویي ملائکة الهي مبهوت و متحیّر مي‏شوند، چون این معرفي حق است ‏به زبان حق، نه معرفي حق به زبان خلق.3

گوش کردن به تغنیّات4

اي عزیز، بکوش تا صاحب عزم و داراي اراده شوي،5 که خداي نخواسته اگر بي‏عزم از این دنیا هجرت کني، انسان صوري بي‏مغزي هستي که در آن عالم به صورت انسان محشور نشوي؛ زیرا که آن عالم، محلّ کشف باطن و ظهور سریره است و جرئت بر معاصي، کم کم انسان را بي‏عزم مي‏کند و این جوهر شریف6 را از انسان مي‏رباید. استاد معظّم ما مي‏فرمودند:

بیشتر از هر چه، گوش کردن به تغنیّات، سلب اراده و عزم از انسان مي‏کند.7

سگ درگاه خدا

به قول شیخ بزرگوار ما: شیطان، سگ درگاه خداست. اگر کسي با خدا آشنا باشد، به او عوعو نکند و او را اذیّت نکند.

سگ در خانه، آشنایان صاحب خانه را دنبال نکند. شیطان نمي‏گذارد کسي که آشنایي با صاحب‌خانه ندارد، وارد خانه شود. پس اگر انساني با صاحب‌خانه در ارتباط است، مي‏تواند از او بخواهد که شرّ سگ خانه‏اش را از او کم کند و از صاحب‌خانه بخواهد که صداي آن سگ را بخواباند.8

راهي براي اصلاح نفس

جناب عارف بزرگوار مي‏فرمودند که:

مواظبت‏ به آیات شریف آخر سورة حشر، از آیة شریف: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ.»9 تا آخر سورة مبارکه، با تدبّر در معني آنها در تعقیب نمازها، خصوصاً در اواخر شب که قلب فارغ البال است، خیلي مؤثّر است در اصلاح نفس.10

محبّت دنیا، در وقت مردن

بدان که «نفس‏» در هر حظّي که از این عالم مي‏برد، در «قلب‏» اثري از آن واقع مي‏شود... و سبب تعلّق آن است ‏به دنیا و التذاذات هر چه بیشتر باشد، قلب از آن بیشتر تأثیر پیدا مي‏کند و تعلّق و حُبّش بیشتر مي‏گردد تا آنکه تمام وجهة قلب، به دنیا و زخارف آن گردد و این منشأ مفاسد بسیاري است. تمام خطاهاي انسان و گرفتاري به معاصي و سیّئات، براي همین محبّت و علاقه است و از مفاسد بزرگ آن، چنانچه حضرت شیخ عارف ما، روحي فداه مي‏فرمودند، آن است که:

اگر محبّت دنیا، صورت قلب انسان گردد و انس به او شدید شود، در وقت مردن که براي او کشف شود که حق تعالي او را از محبوبش جدا مي‏کند و ما بین او و مطلوباتش افتراق مي‏اندازد، با سخطناکي و بغض به او از دنیا برود.

و این فرمایش کمرشکن، باید انسان را خیلي بیدار کند که قلب خود را خیلي نگاه دارد.11

حضور قلب

همة ارباب صنایع و حرف12 و اهل لذّات و معاملات و عادات، اعمال خود را به حضور قلب انجام مي‏دهند، به جهت آنکه قلب داراي محبوب است و بنابراين متوجّه به محبوب خواهد بود; فقط اهل عبادت، محروم از قلبند! با آنکه اساس پرستش و ستایش بر حضور است و حقیقتاً تمام عاملین، اخطار مي‏کنند به اهل عبادت که ما عملي نکرده‏ایم مگر به حضور قلب، آیا شما در تمام عمر عبادت کرده‏اید به حضور قلب یا نه؟13

پي‏نوشت‏ها: