خليل منتظر قائم
با فرا رسيدن پايان سال، بسياري از مردم؛ به ويژه آنها كه در بازار كسب و كار حضوري فعّال دارند، سرگرم حساب و كتاب و بررسي دخل و خرج خود مي‌شوند. اهل كسب و كار با بررسي ستون بدهكار و بستانكار در دفاتر مالي خود، ميزان سود و زيانشان را در سالي كه پشت سر گذاشته‌اند، تعيين مي‌‌كنند. بالأخره همه مي‌كوشند كه با محاسبة دقيق گردش مالي و داد و ستدهايي كه در طول سال گذشته داشته‌اند، صورت كاملي از بدهكاري‌ها و طلبكاري‌ها خود تهيه و در نهايت حساب‌هاي خود را تسويه كنند تا با آغاز سال مالي جديد بتوانند از نو دفاتر مالي خود را بگشايند و براي كسب و كار دوباره آماده شوند.
اين سنّت، بسيار سنّت خوبي است و به اصحاب تجارت و كسب و كار كمك مي‌كند كه به تصوير روشني از فعاليّت اقتصادي يك ساله خود دست يابند و براي سال آيندة خود بهتر برنامه‌ريزي كنند. ضمن اينكه در اين حساب و كتاب، دين‌هاي ادا نشده و مطالبات وصول نشده نيز روشن مي‌شود و مجالي براي خارج شدن از زير بار دين ديگران پيش مي‌آيد. امّا هيچ به اين انديشيده‌ايم كه شايد ما در پايان سال به حساب و كتاب ديگري نيز نياز داريم تا از وضعيّت ديون متفاوتي كه بر عهده داريم، آگاه شويم؟!
همه ما مي‌دانيم كه بر اساس آموزه‌هاي ديني، حقوقي بر عهده ماست كه چاره‌اي جز اداي آنها نداريم و تا اين حقوق را ادا نكنيم، نمي‌توانيم وارد بهشت شويم. حقّ پدر و مادر، حقّ همسر و فرزند، حقّ معلّم و شاگرد، حقّ همسايه و هم‌جوار، حقّ خويشان و دوستان، حقّ حاكمان و فرمانروايان، حقّ رعايا و زيردستان، حقّ برادران و خواهران مؤمن و ... .
اين حقوق، فهرست مفصّلي داردكه در اين مجال، فرصت پرداختن به آنها نيست، ولي بر همه ما لازم است كتاب‌هايي را كه در اين زمينه نوشته شده است، مطالعه كنيم تا با حقوقي كه بر عهده داريم، بيشتر آشنا شويم.1
لااقل همة ما بايد يك‌بار رسالة حقوق امام سجّاد(ع) را مطالعه كنيم تا قدري سنگيني حقوقي كه نسبت به خداي تعالي، وجود خود و اطرافيانمان به عهده داريم، بيشتر احساس كنيم.2
پي‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. براي مطالعه بيشتر در اين زمينه، ر ك: ابراهيم شفيعي سروستاني، حقوق مؤمنان از ديدگاه خاتم پيامبران(ص)، چاپ اوّل: موعود عصر(ع)، 1385.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. ر ك: متن و ترجمة رساله الحقوق امام سجّاد(ع)، قم، حضور، 1385؛ محمّد سپهري، ترجمه و شرح رساله الحقوق امام سجّاد(ع)، قم، دارالعلم، 1372.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑