ايرنا: هنوز صداي کِل کشيدن زنان فاميل در گوشش هست، وسايل نوي خانه که به زيباترين شکل چيده شده، با تمسخر نگاهش مي کنند، انگار همين ديروز بود که با لباس سفيد عروسي، شاد و سرحال، خانم اين خانه شد؛ امّا حالا از نشاط آن روزها، نشاني نمانده، آهي کشيد و به کارگران گفت: وسايل را جمع کنيد.
يک آمار سه ماهه دست ماية تهية اين گزارش است، آماري که سازمان ثبت احوال کشور در پايگاه اينترنتي خود قرار داده است: ثبت 065/33 طلاق در سه ماهة نخست امسال در کشور.
شايد 208 مورد طلاقي که در اين مدّت در استان «سمنان» روي داده در مقايسه با آمار بيش از يک هزار طلاق در استان‌هاي «آذربايجان شرقي»، «آذربايجان غربي»، «اصفهان»، «خوزستان»، «فارس»، «کرمانشاه»، «گيلان» و «مازندران» يا آمار بيش از سه هزار طلاق در «خراسان رضوي»، يا بيش از هشت هزار طلاق در «تهران»، تعداد زيادي نباشد؛ امّا وقتي تحقيقاتم نشان داد همين 208 طلاق در استان سمنان نسبت به مدّت مشابه پارسال 48 درصد افزايش دارد، زنگ خطر برايم به صدا در آمد.
تعداد طلاق در سال 1358 در استان سمنان يک از هر 37 ازدواج بوده؛ در حالي که اين رقم امسال به يک از هر 10 ازدواج رسيده است.
اين در حالي است که در سه ماهة نخست امسال 1701 مورد ازدواج در استان سمنان ثبت شده که در مقايسه با مدّت مشابه پارسال فقط شش درصد افزايش دارد.
برخي کارشناسان معتقدند: از نظر اجتماعي تغيير در فضاي جامعه و آشنا شدن مردم به ويژه زنان با حقوقشان، يکي از علل افزايش طلاق است.
ابوالقاسم صميمي، کارشناس جامعه شناسي با بيان اينکه با وضع قوانين جديد نظيرِ به روز شدن مبلغ مهريه، موانع مالي طلاق رفع شده است، گفت:
با گسترش حمايت‌هاي اجتماعي از مطلّقه‌ها و نيز رفع موانع مالي طلاق، زنان مطمئن هستند که در صورت جدايي از همسرشان علاوه بر حمايت‌هاي اجتماعي، پشتوانة مالي نيز خواهند داشت. اين مسئله باعث شده بسياري از طلاق‌هاي عاطفي، تبديل به طلاق واقعي شود. بنابر اين مي‌توان گفت: طلاق به طور مطلق افزايش پيدا نکرده؛ بلکه بيشتر نمود اجتماعي پيدا کرده است.
صميمي آمار ديگري نيز ارائه داد و گفت:
بيش از 80 درصد طلاق‌ها به درخواست زنان صورت مي‌گيرد؛ ولي اين به معناي آن نيست که زنان از زندگي گريز پا شده‌اند؛ بلکه چون طلاق براي مردان داراي بار مالي است، در نتيجه بيشتر مراجعان به دادگاه‌ها را زنان تشکيل مي‌دهند.
منصوره ف مطلّقه است، او هر ماه دو سکّه از مهرية يک هزار سکّه‌اي خود را دريافت مي‌کند و معتقد است: سزاي بلايي که همسرش بر سر او آورده بايد بيشتر از اينها باشد!
يکي از دلايل طلاق منصورة 28 ساله اين است که همسر او اجازه نداده منصوره که داراي مدرک فوق ليسانس مهندسي عمران است، تحصيلاتش را در مقطع دکترا ادامه دهد؛ فقط به اين دليل که خودش ديپلم دارد.
منصوره با همسر سابقش که وضع مالي مناسبي دارد، در بوتيک لباس فروشي او آشنا شد، آنها عاشق هم شدند، ظرف دو ماه ازدواج کردند و کمتر از دو سال پس از ازدواج از هم جدا شدند، جدايي که در شش ماه پايان زندگي با بي‌تفاوتي‌ها، کج‌خلقي‌ها، دعوا و مرافعه‌ها کاملاً مشهود بود.
منصوره مي‌گويد: همسرم پولدار بود، همه به زندگي مرفّه ما غبطه مي‌خوردند، من هم شاد بودم که با فردي متشخّص ازدواج کرده‌ام؛ امّا پس از مدّتي همه چيز برايم عادّي شد، هم دوره‌اي‌هايم را مي‌ديدم که چطور با همسرانشان که از نظر تحصيلات هم‌تراز آنها هستند، نشست و برخاست و کار مي‌کنند، مي‌ديدم که چقدر عقايدشان شبيه به هم است، آنجا بود که فهميدم من که از يک خانواده با سطح درآمد متوسط بودم، فقط تحت تأثير مال و منال همسرم قرار گرفته و با او ازدواج کرده‌ام، در همين زمان در آزمون دکترا قبول شدم؛ امّا همسر سابقم اجازه نداد ثبت نام کنم، به همين
دليل به شدّت کينة او را در دل گرفتم، ديگر اسکناس‌ها و تراول‌هاي درشتي که در کيف پولم مي‌گذاشت، به چشمم نمي‌آمد و از نظر روحي ضربة سختي خوردم.
صميمي، کارشناس جامعه‌شناسي با بيان اينکه پيوندهاي زناشويي جديد بيشتر روبنايي است و طرفين پيش از ازدواج فقط به شناخت اجمالي از يکديگر بسنده مي‌کنند، گفت:
امروزه جوانان بدون در نظر گفتن شرايط لازم براي ازدواج و دقّت به مسائل زيربنايي، ازدواج مي‌کنند و ازدواج‌ها تبديل به نوعي نمايشگاه و مسابقة نمايش امکانات شده است.
اين سطحي‌نگري در ازدواج که خود از علل بروز طلاق در سال‌هاي آينده است، دامنگير نادر الف نيز شده است.
نادر که شش ماه است از همسرش جدا شده مي‌گويد:
دليل اختلاف من و همسر سابقم، خواسته‌هاي او بود. ما مرتّب براي خريد وسايل جديد، زيورآلات، مسافرت‌هاي داخلي و خارجي و ... با هم دعوا مي‌کرديم. من مي‌خواستم پس از چهار سال زندگي مشترک بچّه‌دار شويم و او تحت تأثير دوستان رنگارنگش اعتقاد داشت تا 10 سال ديگر بايد تفريح کنيم و بعد به فکر بچّه‌دار شدن باشيم، من دلم مي‌خواست وقتي به خانه برمي‌گردم همسرم در منزل، منتظرم باشد، نه اينکه نيم ساعت مانده به پايان کارم زنگ بزند و بگويد اضافه کار دارد و نمي‌تواند به منزل باز گردد.
او کارمند موفّقي بود و همة زندگي‌اش در کار و دوستانش خلاصه مي‌شد و من در زندگي و موفّقيت‌هاي او نقشي نداشتم، بعد از مدّتي نه من توانستم او را تحمّل کنم و نه او توانست با اخلاق من کنار بيايد، حتّي جلسه‌هاي مشاوره‌اي که رفتيم به کارمان نيامد، هر دو يک دنده روي حرفمان ايستاديم و اين شد که توافقي از هم جدا شديم.
طلاق توافقي؛ بيش‌ترين نوع طلاق در کشور، تنها راه حلّي که به نظر بسياري از زوج‌ها مي‌رسد تا خود را از وضعيّتي که دارند، رها کنند.
از نظر مينو حقيقي که مشاوره خانواده است، عبور از جامعة سنّتي به جامعة مدرن، عاملي براي سست کردن بنيان خانواده است. در جامعة مدرن، تساوي حقوقي زن و مرد در همة عرصه‌هاي زندگي مطرح مي‌شود؛ نقش زن در خانواده و جامعه تحوّل پيدا مي‌کند و در بستر اين تحوّل است که وظايف و تکاليف زن و مرد تغيير مي‌کند. در صورتي که جامعة مخصوصاً مردان براي قبول اين تحوّل آماده نباشند، رشد ميزان طلاق، اجتناب‌ناپذير مي‌شود.
از طرف ديگر ورود ماهواره به خانواده‌ها مخصوصاً خانواده‌هاي نوپا دليل ديگري براي افزايش طلاق‌ها شده است، دليل اصلي از هم پاشيده شدن زندگي فرزانه و مسعود هم همين ماهواره بود.
فرزانه مي‌گويد:
وقتي به آپارتمان جديدمان نقل مکان کرديم همة همسايه‌ها ماهواره داشتند، ما هم براي اينکه از قافله عقب نمانيم، ماهواره تهيه کرديم و مشکلات ما از همان زمان شروع شد، خانة ما شده بود پاتوق دوستان شوهر سابقم، بعد از مدّتي احساس کردم احساس غيرت همسرم نسبت به من کم شده و برايش مهم نيست من هر روز جلوي چشم او از دوستانش پذيرايي و ريخت و پاش‌هايشان را جمع و جور کنم، کم کم در گوشم خواند که بروم بيني‌ام را عمل کنم، رنگ موهايم را عوض کنم، به من مي‌گفت: خيلي لاغر هستم. او مرتّب مرا با زناني که در ماهواره مي‌ديد مقايسه مي‌کرد، روزي که گفت، مي‌خواهد زندگيمان را بفروشد و به خارج از کشور برود و بعد زمينة آمدن من و فرزندمان را به آن سوي آب‌ها فراهم کند، آخر قصّه را خواندم، رفتن او بازگشتي در پي نداشت، براي همين از مسعود جدا شدم.
کاهش غيرت ناموسي يکي از دلايلي است که صميمي، کارشناس جامعه‌شناسي به عنوان دليل افزايش طلاق از آن نام مي‌برد و مي‌گويد:
فسادهايي که استفاده از ماهواره و در برخي موارد اينترنت در خانواده‌ها ايجاد مي‌کند، قابل جبران نيست و برخي موارد اين فسادها شرافت انساني فرد را زير سؤال مي‌برد.
با اينکه طلاق در برخي موارد که در شرايط عمومي عقدنامه نيز درج شده است، حق زن يا شوهر است، امّا با از بين رفتن قباحت اين عمل، جدايي از همسر نه تنها در زوج‌هاي جوان، در زوج‌هايي که سنّي از آنها گذشته و عمري را در کنار يکديگر زندگي کرده‌اند نيز ديده مي‌شود.
در آمارها ميانگين سنّ طلاق بين 22 تا 38 سال ذکر و گفته شده بيشتر طلاق‌ها در فاصلة سال‌هاي دوم و سوم ازدواج روي مي‌دهد؛ امّا اگر در اين ميان پدربزرگ و مادربزرگي را ديديد که قصد جدايي از يکديگر را دارند، زياد تعجّب نکنيد.
مينو حقيقي، مشاور امور خانواده، زوج‌هايي را به ياد مي‌آورد که با داشتن تحصيلات عاليه، فرزندان جوان و در مواردي نوه، بعد از گذشت 25 يا 30 سال از زندگي مشترک تصميم به جدايي گرفته‌اند.
حقيقي، علّت جدايي‌ها در سنين بالا را برخي مشکلات
اقتصادي، ديدن فيلم‌هاي خارجي و وسوسه‌هاي محيطي ... مي‌داند و مي‌گويد:
در جدايي‌هاي سنين بالا، مردان بيشتر تقاضاي طلاق مي‌کنند و دليل اين تصميم خود را ناتواني همسر در برآورده کردن توقّعات جسمي و روحي خود اعلام مي‌کنند.
با کمک خانم حقيقي توانستم با رحيم ص 59 ساله که يک سال است از همسرش جدا شده است، گفت‌و‌گو کنم. محاسن و موي سپيد مصاحبه شونده‌ام باعث شد به چشمانش نگاه نکنم؛ چون احساس کردم هر دو از اتّفاقي که در اين سن براي زندگي او افتاده خجالت مي‌کشيم؛ رحيم 59 ساله پس از يک سکوت طولاني علّت جدايي از همسرش را گفت:
زنم، بچّه‌هايمان را بيشتر از من دوست داشت و مرتّب به آنها مي‌رسيد، من متأسّفم که مي‌گويم وقتي به رابطة صميمانه و عاشقانة پسرها و دخترهايم با همسرانشان نگاه مي‌کردم، حسودي‌ام مي‌شد و مي‌خواستم همسرم مرا آن طور دوست بدارد؛ ولي اين طور نبود. احساس مي‌کردم زنم نقش خدمتکار خانه را دارد و فقط برايم غذا مي‌پزد و خانه‌ام را تميز مي‌کند، همسرم نقش خودش را در زندگي من فراموش کرد.
ابوالقاسم صميمي، کارشناس جامعه‌شناسي، ريشة افزايش پديدة طلاق در کشور را بي‌توجّهي به آموزش مهارت‌هاي زندگي عنوان کرد و گفت:
متأسّفانه ملاک و مجوّز ثبت عقد زناشويي، يک مدرک آزمايش پزشکي و شرکت در يک جلسة دو ساعتة آموزش‌هاي روابط زناشويي است، در حالي که نياز به آموزش رفتار با همسر، خانوادة او، مقابله با مشکلات و جلوگيري از متزلزل شدن کانون خانواده در جامعه، به شدّت احساس مي‌شود.
صميمي افزود:
نداشتن مهارت‌هاي رفتاري و کلامي زندگي، نه تنها براي زوج‌هاي جوان آفت زندگي است، در زوج‌هاي ميانسال و سالخورده هم يکي از عوامل دوري و طلاق عاطفي و در برخي مواقع طلاق واقعي شده است.
موقعي که مطالب اين گزارش را دسته‌بندي مي‌کردم با اينکه مي‌دانستم طلاق امري طبيعي است و به صفر رساندن آن ممکن نخواهد بود، امّا ياد حرف‌هاي مادربزرگم افتادم که مي‌گفت:
دختر با لباس سفيد به خانة شوهر مي‌رود و با کفن سفيد از در همان خانه بيرون مي‌آيد، طلاق عرش خدا را مي‌لرزاند، طلاق حرام‌ترين حلال خداوند است.
خدا رحمت کند مادربزرگم را، انگار با رفتن آنهايي که طلاق در خانواده‌ها را ننگ و عار مي‌دانستند، زشتي از هم پاشيدن کانون زندگي از ياد رفته است.