آيا بايد از جنّ ترسيد؟

گردآوري: مريم عادليان

اعتقاد به ديو و پري و ارواح خبيثه از دير زمان در بين ملل عالم وجود داشته است. در جهان هستي غير از موجودات و پديده‌هاي محسوس و ملموس، موجودات غير محسوسي نيز وجود دارد كه شناخت كامل آنها براي انسان ميسّر نيست و وجود آنها به واسطة آيات الهي اثبات شده است. يكي از باارزش‌ترين موجودات غير محسوس كه «قرآن كريم» از آن به عنوان يكي از ثقليان روي زمين ياد كرده است، «جن» است. اعراب جاهليّت هم كه وسعت بيابان‌هاي شنزار عربستان آنها را به وحشت مي‌انداخت و وهم و خيال ايشان را بر مي‌انگيخت، معتقد بودند «جن»ها صاحبان اين صحاري هستند و از اين رو هر وقت به وادي سهمناكي وارد مي‌گشتند و در بيابان‌هاي وحشت‌زا به هنگام عبور، موقّتاً اقامت مي‌كردند، مي‌گفتند: «اعوذ بسيّد هذا الوادي من سفهاء قومه؛ پناه مي‌برم به آقا و صاحب اين وادي از سفيهان قومش.»

امّا قرآن بر تمام توهّمات و تخيّلات مردم و اعتقادات آنها به مخلوقات غير مرئي عالم خلقت خطّ بطلان كشيده و ضمن تأييد وجود جن، آنها را مخلوقاتي متفكّر، باهوش، مكلّف و ساكنان آسمان معرفي كرده است.

جن از نظر لغت چيزي است كه از حواسّ انسان پوشيده باشد، جنّت را هم از آن جهت «جنّت» مي‌نامند كه درختانش زمين را پوشيده و مستور دارد.

بيست و دو بار نام جن در قرآن كريم آورده شده است.

هفتاد و دومين سورة قرآن با نام اين موجود مزيّن گرديده است. احاديث و روايات فراواني از پيامبر اكرم(ص)، حضرت علي(ع)، امامان و بزرگان علوم ديني در اين خصوص موجود بوده و در دسترس قرار دارد.

جنّ‌ها به وسيلة بسياري از انسان‌ها ديده شده است.

قرآن، ويژگي‌هايي براي جن ذكر مي‌كند و او را موجودي ناپيدا مي‌داند كه داراي مشخّصات زير است:

1. جنّيان از شعله‌هاي آتش آفريده شده‌اند (سورة الرّحمن، آية 14)؛

2. داراي علم و درك و تشخيص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال هستند؛

3. خلقت آنها در روي زمين قبل از خلقت انسان‌ها بوده است؛

4. آنها قدرت بر انجام بعضي كارهاي مورد نياز انسان را دارند؛

5. در ميان آنها افرادي يافت مي‌شوند كه از قدرت زيادي برخوردارند؛

6. داراي تكليف و مسئوليّت هستند؛

7. گروهي از آنها مؤمن و گروهي كافرند؛

8. آنها داراي حشر و نشر و معادند؛

9. جنّيان چون انسان‌ها دسته دسته به دنيا آمده‌اند تا زمان مرگ زندگي كرده و بعد به جهان آخرت خواهند رفت (سورة فصّلت، آية 25)؛

10. آنها نيز نر و مادّه دارند (سورة جن، آية 6)؛

11. تعداد جنّيان بيش از آدميان است (سورة‌ انعام، آية

128)؛

از آيات قرآن برمي‌آيد كه جن از آتش است و انسان از جنس خاك و اين چنين دريافت مي‌شود كه جنّيان قبل از انسان خلق شده‌اند و از آنجايي كه هر دو از مادّه آفريده شده‌اند، پس مادّي هستند، ولي دو تفاوت اساسي، آنها را از ساير موجودات متمايز مي‌سازد:

1. مي‌توانند خود را به هر شكل و قيافه‌اي در آورند (به جز پيامبران و ائمة معصومان(ع))؛

2. از چشم موجودات ديگر پنهانند.

ملّا صدرا پنهان و آشكار شدن جن را با هوا قياس مي‌كند و اين‌طور عنوان مي‌دارد:

بدن‌هاي آنها در الطاف نرمي متوسط بوده و از اين رو آمادة جدايي يا گرد آمدن هستند، چون گرد هم آيند، قوام آنها بهتر گشته و مشاهده مي‌گردند و چون جدا گردند، قوامشان نازك و جسمشان لطيف مي‌شود و از ديده پنهان مي‌مانند مانند هوا كه وقتي ذرّاتش گرد هم مي‌آيند، غليظ مي‌شود و به صورت ابر در مي‌آيد و وقتي ذرّات از هم جدا مي‌شوند، لطيف شده و ديده نمي‌شوند.

مادّة اوّلية آفرينش جن

چنانچه در قرآن آمده است:

«سوگند مي‌خوريم كه ما خلقت نوع آدمي را از گلي خشكيده كه قبلاً گلي روان، متغيّر و متعفّن بود، آغاز كرديم و نوع «جنّ» را از بادي بسيار داغ خلق كرديم كه از شدّت داغي مشتعل گشته و آتش شده بود.»

وقتي از آتش سخن به ميان مي‌آيد نبايد تصوّر شود كه بايد خرمني از هيزم يا مقداري نفت را روشن كرد تا نور و گرما به وجود آيد؛ بلكه بايد دانست نيروها و انواع گرمازا بسيارند مانند اشعة ليزر كه اخيراً كشف شده و پرتوي از آن سخت‌ترين پولاد را سوراخ مي‌كند.

با ذكر اين مطلب مي‌گوييم آفرينش جنّ يا فرشته از «آتش يا انرژي» كه در قرآن به آن اشاره شده آتشي كه محسوس ما هست، نمي‌باشد؛ بلكه بيان كنندة اين حقيقت است كه از جنس آتشي است كه براي ما مفهومي ذهني دارد و تصوّرش ممكن است، ولي خود آتش نيست، خداوند پاره‌اي از مخلوقات را آفريده است. همچنين از كلمة «از خاك» درمي‌يابيم كه آدم از خاكي كه هر روز پا بر آن مي‌گذاريم، آفريده نشده، بلكه از جنس اين خاك كه موادّ گوناگوني را به همراه دارد، خلق شده است. مثلاً وقتي مي‌گوييم جعفري از «آهن» سرشار است، نبايد انتظار داشت كه سختي آهن در زير دندان انسان محسوس گردد، بلكه از جنس آهن تركيباتي قابل هضم و جذب به وجود آمده كه به هيچ وجه به فلز شباهتي ندارد.

برتري انسان بر جنّ

خداوند در قرآن كريم مي‌فرمايد: «و ما فرزندان آدم را بر بسياري از مخلوقات خود برتري و فضيلت كامل بخشيديم.» (سورة اسراء، آية 70)

و همچنين واجب شدن سجدة شيطان و فرشتگان بر انسان نيز، خود دليلي بر برتر بودن نوع انسان است در پيشگاه خداوند.

«تكريم» انسان به دادن عقل است كه به هيچ موجودي ديگر داده نشده و انسان به وسيلة آن خير را از شرّ و نافع را از مضر و نيك را از بد تميز مي‌دهد.

آيا جنّ علم غيب دارد؟

قابليّت‌هاي موجود در جنّ ناشي از نوع خلقتش مي‌باشد، مانند پنهان به دور از چشم، طيّ مسافت كردن و... اين تصوّر را در ذهن انسان‌ها ايجاد مي‌كند كه اين موجودات از عالم غيب آگاهند. ولي حقيقت آن است كه تنها خداوند است كه آگاه به غيب مي‌باشد، چنانچه مي‌فرمايد:

«خداوند، داناي غيب است و غيب خود را بر هيچ كس آشكار نمي‌سازد مگر بر آن پيامبري كه از او خشنود باشد» و البتّه بسيار ديده شده در جريان همين احضار روح كه ما آن را احضار جن مي‌دانيم، جنّيان توانسته‌اند پاسخ‌هاي درست و مناسبي را ارائه دهند كه ما آن را نبايد ناشي از علم غيب آنان دانست؛ زيرا جن‌ها از آنجايي كه به راحتي مي‌توانند طيّ طريق كنند مي‌توانند از هم‌نوعان خود كه در جريان اجرا قرار دارند، پاسخ را جويا شده و به شخص رابط اطّلاع دهند يا از امكانات ديگري استفاده كنند كه ما از آن بي‌خبريم.

ايمان آوردن جنّيان به قرآن

در سال دهم بعثت پيامبر اكرم(ص) از «مكّه» به «طائف» تشريف برد تا مردم را در آن مركز به سوي اسلام دعوت كند؛ امّا كسي به دعوت او پاسخ مثبت نگفت. در بازگشت به محلّي رسيد كه آن را وادي جن مي‌گفتند. شب را در آنجا ماند و آياتي از قرآن تلاوت كرد، گروهي از جن شنيدند و ايمان آوردند و براي تبليغ به سوي قوم خود برگشتند. همچنين علقمة بن قيس از عبدالله بن مسعود

روايت كرده است كه شبي در مكّه پيامبر را نيافتم و هر چه جست‌وجو كرديم اثري از او نديدم. در آخر گفتيم حتماً آن جناب را ربوده‌اند يا به معراج رفته در حالي كه در درّه‌ها دنبالش مي‌گشتيم، ديديم از ناحية «حرا» مي‌آيد، پرسيديم يا رسول الله! كجا بوديد؟ ما خيلي ناراحت شديم و بر جان تو ترسيديم و نيز به وي گفتيم: امشب از ساعتي كه شما را گم كرديم تا اين ساعت، شبي را گذرانديم كه هيچ قومي بدتر از آن به سر نبرده است. حضرت در پاسخ فرمودند: «دعوت كنندگان جن به سراغ من آمد و من رفتم برايشان قرآن بخوانم. آنگاه مرا با خود برد و جاي پاي جنّيان را به ما نشان داد كه اين حكايت اشاره به واقعيّت جن و شأن» نزول سورة جن در قرآن كريم دارد.»

ترس از جن

آيا بايد از جن‌ها ترسيد؟

ظرفيت و عكس‌العمل‌هاي انسان‌ها در ارتباط با موجودات ناشناخته بسيار متفاوت و غيرقابل پيش‌بيني است بنا بر اعتقاداتي كه سينه به سينه و نسل به نسل منتقل شده، همواره جن‌ها موجوداتي آزار دهنده و موجب شرّ و فساد بوده‌اند. هرگاه بيماري لاعلاجي پيش آمده يا اتّفاق غيرقابل توجيهي روي داده به جنّ و شيطان نسبت داده‌اند. به طور حتم شما هم عارضة «آل زدگي» را شنيده‌ايد مردم معتقدند كه اين موجود جان زن زائو و طفلش را به خطر مي‌اندازد و چند سيخ پياز پوست كنده را در بالاي سر زائو مي‌گذاشتند تا آل و جن از بوي بد پياز فرار كرده و به زائو نزديك نشوند.

در حالي كه امروزه از طريق علمي ثابت شده است كه عامل بسياري از بيماري‌ها ميكروب و موجودات ميكروسكوپي بوده و وجود ميكروب و نفوذ آن در بدن ضعيف زائو و طفلش موجب بيماري شده و خاصيّت ميكروب زدايي پياز علل سلامت و محافظت بوده و نه بوي بد آن.

شايد بهترين راه براي در امان ماندن از آزار جنّيان بالا بردن دانش و آگاهي نسبت به آنهاست؛ زيرا جنيّان نيز مانند انسان خوب و بد دارند؛ ولي چه بسا بسياري از اختلالات رواني، روحي كه به جسم هم آسيب جدّي وارد مي‌سازد، ناشي از ديدار با يك جنّ خوب و نيكوكار بوده و تنها ترس از ديدار با اين موجود فرد را دچار عارضه ساخته و هيچ قصد و عمدي از سوي جنيّان در كار نبوده است.

ارتباط جن با انسان

حكيمه، دختر موسي بن جعفر(ع) گويد:

امام رضا(ع) را ديدم در محلّ جمع‌آوري هيزم خانه ايستاده و آهسته سخن مي‌گويد و من ديگري را نمي‌ديدم، گفتم: آقاي من با چه كسي آهسته صحبت مي‌كني؟ فرمود: «اين عامر زهرايي است كه نزد من آمده و چيزي مي‌پرسد و درد دل مي‌كند.» عرض كردم: سرورم! دوست دارم سخنش را بشنوم، به من فرمود: «اگر تو سخنش را بشنوي يك سال تب مي‌كني.» عرض كردم: آقايم، دوست دارم بشنوم، فرمود: «بشنو»، من گوش دادم صدايي مانند سوت شنيدم و تا يك سال مرا تب گرفت.

شهيد مطهّري مي‌گويد:

بايد گفت به لحاظ انحطاط مراتب كمالي و معنوي جنيّان، برخورد انسان با جنّ و رابطة مستقيم آنان سبب مي‌شود كه تا روح انسان خراب گردد و بنابراين از اينجا يك دستورالعمل از قرآن مي‌توان دريافت كرد و آن اينكه اگرچه جنيّان هم مخلوقند و مسئول و حتّي پاره‌اي از آنان مؤمن، ولي انسان‌ها نبايد با اين مخلوق ارتباطي برقرار نموده و مستقيم رابطه برقرار كنند و پيامبر(ص) هم چنين نكرد.

عمر جن

اينكه ميزان متوسط عمر جن چقدر است، مشخّص نيست. شايد بتوان گفت همان گونه كه عمر انسان در ادوار مختلف، ميزان متغيّري داشته است، عمر جن نيز اين چنين باشد. بعضي گفته‌اند كه نوعي از جن عمري بسيار طولاني دارند كه ابليس از همين نوع است و تنها شاهد سخنانشان ابليس است كه تا روز نفخ صور اوّل، خداوند به وي مهلت داده است.

اين سخن هم دليل درستي نمي‌تواند باشد؛ زيرا آن‌چنان كه از آيات برمي‌آيد، ابليس به صورت استثنايي اين مهلت را از خداوند دريافت داشته است كه اين مسئله در ميان انسان نيز هست و كساني هستند كه داراي عمر طولاني بوده‌اند و هنوز هم زنده هستند، از جمله حضرت مسيح(ع) و حضرت خضر(ع) و امام مهدي(ع).

پرسش‌هايي در مورد جن

شخصي خدمت سيّد مهدي مرتضوي لنگرودي، امام جماعت «مسجد امام جمعه» در قم رسيد و سؤالات زير را مطرح كرد:

1. جن در كجا به سر مي‌برد؟؛

در جاهاي مختلف و بيشتر در خرابه‌ها چون ساختمان ندارند.

2. به چه صورت ظاهر مي‌شوند و آيا بر هر كس كه بخواهند مي‌توانند ظاهر شوند؟؛

آنها بر هر كسي مي‌توانند ظاهر شوند و به هر شكلي به غير از انبيا و معصومان(ع) مي‌توانند در آيند.

3. اگر انسان مزاحم جن نشود، آيا او مزاحم خواهد شد؟

به هيچ وجه.

4. نظرتان دربارة تسخير يا ارتباط با جن چيست؟

علما تسخير آن را حرام مي‌دانند، امّا در مورد ارتباط، من قائل به اين هستم كه در ايجاد رابطه نيز مسائلي مثل تسخير جن ممكن است به وجود بيايد كه مي‌تواند اشكال داشته باشد.

6. ميزان خطر جن براي انسان چقدر است و بيشتر سراغ چه كساني مي‌روند و راه رهايي چيست؟

خطر آنها در حدّ كشتن نمي‌رسد، امّا تا به حدّ غش مي‌رسد، به وسيلة آيات و بسم الله مي‌توان اثر آنها را محو نمود. به همين دليل آنها بيشتر سراغ كودكان مي‌روند؛ چون ذكر نمي‌دانند و به سنّ تكليف نرسيده‌اند تا اذكار زياد بر زبانشان جاري شود.