قدرت جنّیان

جنّيان، داراي قدرت نفوذ و سلطه بر آدميان

«وَيَوْمَ يِحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُم مِّنَ الإِنسِ وَقَالَ أَوْلِيَآؤُهُم مِّنَ الإِنسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِيَ أَجَّلْتَ لَنَا قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلاَّ مَا شَاء اللّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَليمٌ؛1

و [ياد كن] روزي را كه همه آنان را گرد مي‏آورد [و مي‏فرمايد] اي گروه جنّيان از آدميان [پيروان] فراوان يافتيد و هواخواهان آنها از [نوع] انسان مي‏گويند پروردگارا برخي از ما از برخي ديگر بهره برداري كرد و به پاياني كه براي ما معين كردي رسيديم [خدا] مي‏فرمايد جايگاه شما آتش است در آن ماندگار خواهيد بود مگر آنچه را خدا بخواهد [كه خود تخفيف دهد] آري پروردگار تو حكيم داناست.»

«وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا رَبَّنَا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ الْأَسْفَلِينَ؛2

و كساني كه كفر ورزيدند گفتند پروردگارا آن دو [گمراه‏گري] از جنّ و انس كه ما را گمراه كردند به ما نشان ده تا آنها را زير قدم‌هايمان بگذاريم تا زبون شوند.»

قدرت جنّيان بر عروج به آسمان، جهت استراق سمع

«وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِي السَّمَاء بُرُوجًا وَزَيَّنَّاهَا لِلنَّاظِرِينَ ٭ وَحَفِظْنَاهَا مِن كُلِّ شَيْطَانٍ رَّجِيمٍ؛3

و آن را از هر شيطان رانده‏شده‏اي حفظ كرديم و به يقين ما در آسمان برجهايي قرار داديم و آن را براي تماشاگران آراستيم.»

«إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ ٭ وَحِفْظًا مِّن كُلِّ شَيْطَانٍ مَّارِدٍ ٭ إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ؛5

ما آسمان اين دنيا را به زيور اختران آراستيم و [آن را] از هر شيطان سركشي نگاه داشتيم. مگر كسي كه [از سخن بالاييان] يكباره استراق سمع كند كه شهابي شكافنده از پي او مي‏تازد.»

«وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاء فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا وَشُهُبًا؛6

و ما بر آسمان دست‏ يافتيم و آن را پر از نگهبانان توانا و تيرهاي شهاب يافتيم.»

تأكيد عفريت از جنّ بر قدرت خود، در آوردن تخت بلقيس

«قَالَ عِفْريتٌ مِّنَ الْجِنِّ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن تَقُومَ مِن مَّقَامِكَ وَإِنِّي عَلَيْهِ لَقَوِيٌّ أَمِينٌ؛7

عفريتي از جنّ گفت من آن را پيش از آنكه از مجلس خود برخيزي براي تو مي‏آورم و بر اين [كار] سخت توانا و مورد اعتمادم.»

ناتواني جنّيان از دفع عذاب و ياري يكديگر، در قيامت

«يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانفُذُوا لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ ٭ يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِّن نَّارٍ وَنُحَاسٌ فَلَا تَنتَصِرَانِ؛8

اي گروه جنّيان و انسيان اگر مي‏توانيد از كرانه‏هاي آسمانها و زمين به بيرون رخنه كنيد پس رخنه كنيد [ولي] جز با [به دست آوردن] تسلطي رخنه نمي‏كنيد. بر سر شما شراره‏هايي از [نوع] تفته آهن و مس فرو فرستاده خواهد شد و [از كسي] ياري نتوانيد طلبيد.»

برخورداري هر يك از افراد جن، از مرتبه و درجة ويژة خود، در قيامت

«وَيَوْمَ يِحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُم مِّنَ الإِنسِ وَقَالَ أَوْلِيَآؤُهُم مِّنَ الإِنسِ ... ٭ وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِّمَّا عَمِلُواْ ...؛9

و [ياد كن] روزي را كه همه آنان را گرد مي‏آورد [و مي‏فرمايد] اي گروه جنّيان از آدميان [پيروان] فراوان يافتيد و هواخواهان آنها از [نوع] انسان مي‏گويند پروردگارا برخي از ما از برخي ديگر بهره برداري كرد و به پاياني كه براي ما معين كردي رسيديم [خدا] مي‏فرمايد جايگاه شما آتش است در آن ماندگار

خواهيد بود مگر آنچه را خدا بخواهد [كه خود تخفيف دهد] آري پروردگار تو حكيم داناست. و براي هر يك [از اين دو گروه] از آنچه انجام داده‏اند [در جزا] مراتبي خواهد بود و پروردگارت از آنچه مي‏كنند غافل نيست.»

«أُوْلَئِكَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِم مِّنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ ... ٭ وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِّمَّا عَمِلُوا وَلِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمَالَهُمْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ؛10

آنان كساني‏اند كه گفتار [خدا] عليه ايشان همراه با امّت‌هايي از جنّيان و آدميان كه پيش از آنان روزگار به سر بردند به حقيقت پيوست بي‏گمان آنان زيانكار بودند. و براي هر يك در [نتيجه] آنچه انجام داده‏اند درجاتي است و تا [خدا پاداش] اعمالشان را تمام بدهد و آنان مورد ستم قرار نخواهند گرفت.»

ابزار شناخت جنّيان

1. چشم و قلب

جنّيان، داراي ابزار بينايي؛ جنّيان، داراي قلب براي فهميدن

«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ؛11

و در حقيقت بسياري از جنّيان و آدميان را براي دوزخ آفريده‏ايم [چرا كه] دل‌هايي دارند كه با آن [حقايق را] دريافت نمي‏كنند و چشماني دارند كه با آنها نمي‏بينند و گوش‌هايي دارند كه با آنها نمي‏شنوند، آنان همانند چهارپايان؛ بلكه گمراه‏ترند [آري] آنها همان غافل ‏ماندگانند.»

2. گوش

جنّيان، داراي گوش و حّس شنوايي

«وَإِذْ صَرَفْنَا إِلَيْكَ نَفَرًا مِّنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا حَضَرُوهُ قَالُوا أَنصِتُوا فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلَي قَوْمِهِم مُّنذِرِينَ؛12

و چون تني چند از جنّ را به سوي تو روانه كرديم كه قرآن را بشنوند پس چون بر آن حاضر شدند [به يكديگر] گفتند گوش فرا دهيد و چون به انجام رسيد هشداردهنده به سوي قوم خود بازگشتند.»

«قَالُوا يَا قَوْمَنَا إِنَّا سَمِعْنَا كِتَابًا أُنزِلَ مِن بَعْدِ مُوسَي مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ يَهْدِي إِلَي الْحَقِّ وَإِلَي طَرِيقٍ مُّسْتَقِيمٍ؛13

گفتند اي قوم ما، ما كتابي را شنيديم كه بعد از موسي نازل شده [و] تصديق‏كننده [كتاب‌هاي] پيش از خود است و به سوي حق و به سوي راهي راست راهبري مي‏كند.»

«وَأَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدَي آمَنَّا بِهِ فَمَن يُؤْمِن بِرَبِّهِ فَلَا يَخَافُ بَخْسًا وَلَا رَهَقًا؛14

و ما چون هدايت را شنيديم بدان گرويديم پس كسي كه به پروردگار خود ايمان آورد از كمي [پاداش] و سختي بيم ندارد.»

ظهور جنّيان

قابليّت جنّيان (شياطين) براي ظهور و ديده شدن

«وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ عَلَي مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيْاطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنزِلَ عَلَي الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّي يَقُولاَ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلاَ تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاَقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ؛15

و آنچه را كه شيطان[صفت]ها در سلطنت ‏سليمان خوانده [و درس گرفته] بودند پيروي كردند و سليمان كفر نورزيد ليكن آن شيطان[صفت]ها به كفر گراييدند كه به مردم سحر مي‏آموختند و [نيز از] آنچه بر آن دو فرشته هاروت و ماروت در بابل فرو فرستاده شده بود [پيروي كردند] با اينكه آن دو [فرشته] هيچ كس را تعليم [سحر] نمي‏كردند مگر آنكه [قبلا به او] مي‏گفتند ما [وسيله] آزمايشي [براي شما] هستيم پس زنهار كافر نشوي و[لي] آنها از آن دو [فرشته] چيزهايي مي‏آموختند كه به وسيله آن ميان مرد و همسرش جدايي بيفكنند هر چند بدون فرمان خدا نمي‏توانستند به وسيلة آن به احدي زيان برسانند و [خلاصه] چيزي مي‏آموختند كه برايشان زيان داشت و سودي بديشان نمي‏رسانيد و قطعا [يهوديان] دريافته بودند كه هر كس خريدار اين [متاع] باشد در آخرت بهره‏اي ندارد وه كه چه بد بود آنچه به جان خريدند، اگر مي‏دانستند.»

فرار از قلمرو قدرت خدا، غيرممكن براي جنّيان

«يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانفُذُوا لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ؛16

اي گروه جنّيان و انسيان اگر مي‏توانيد از كرانه‏هاي آسمانها و زمين به بيرون رخنه كنيد پس رخنه كنيد [ولي] جز با [به دست آوردن] تسلطي رخنه نمي‏كنيد.»

عجز و ناتواني جنّيان، از آوردن معجزه‌اي مثل قرآن

«قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَي أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا؛17

بگو اگر انس و جنّ گرد آيند تا نظير اين قرآن را بياورند مانند آن را نخواهند آورد هر چند برخي از آنها پشتيبان برخي [ديگر] باشند.»

عمل جنّيان

جنّيان، داراي اعمالي خوب و بد و دريافت كنندة پاداش و كيفر آنها

«وَيَوْمَ يِحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُم مِّنَ الإِنسِ وَقَالَ أَوْلِيَآؤُهُم مِّنَ الإِنسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِيَ أَجَّلْتَ لَنَا قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلاَّ مَا شَاء اللّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَليمٌ ٭ وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِّمَّا عَمِلُواْ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ؛18

و [ياد كن] روزي را كه همه آنان را گرد مي‏آورد [و مي‏فرمايد] اي گروه جنّيان از آدميان [پيروان] فراوان يافتيد و هواخواهان آنها از [نوع] انسان مي‏گويند پروردگارا برخي از ما از برخي ديگر بهره‌برداري كرد و به پاياني كه براي ما معين كردي رسيديم [خدا] مي‏فرمايد جايگاه شما آتش است در آن ماندگار خواهيد بود مگر آنچه را خدا بخواهد [كه خود تخفيف دهد] آري پروردگار تو حكيم داناست و براي هر يك [از اين دو گروه] از آنچه انجام داده‏اند [در جزا] مراتبي خواهد بود و پروردگارت از آنچه مي‏كنند غافل نيست.»

«أُوْلَئِكَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِم مِّنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنَّهُمْ كَانُوا خَاسِرِينَ ٭ وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِّمَّا عَمِلُوا وَلِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمَالَهُمْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ؛19

آنان كساني‏اند كه گفتار [خدا] عليه ايشان همراه با امّت‌هايي از جنّيان و آدميان كه پيش از آنان روزگار به سر بردند به حقيقت پيوست بي‏گمان آنان زيانكار بودند و براي هر يك در [نتيجه] آنچه انجام داده‏اند، درجاتي است و تا [خدا پاداش] اعمالشان را تمام بدهد و آنان مورد ستم قرار نخواهند گرفت.»

«وَأَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَلِكَ كُنَّا طَرَائِقَ قِدَدًا؛20

و از ميان ما برخي درستكارند و برخي غير آن و ما فرقه‏هايي گوناگونيم.»

غوّاصي جنّيان

غوّاصي برخي شياطين جنّي مسخّر شده، در حكومت سليمان(ع)

«وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَن يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ؛21

و برخي از شياطين بودند كه براي او غوّاصي و كارهايي غير از آن مي‏كردند و ما مراقب [حال] آنها بوديم.»

«وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاء وَغَوَّاصٍ؛22

و شيطان‌ها را [از] بنا و غوّاص.»

ـ مجسّمه‌سازي جنّيان

ساخت مجسّمه، به دست جنّيان، براي سليمان(ع)

«يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاء مِن مَّحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ ...؛23

[آن متخصّصان] براي او هر چه مي‏خواست از نمازخانه‏ها و مجسّمه‏ها و ظروف بزرگ مانند حوضچه‏ها و ديگ‌هاي چسبيده به زمين مي‏ساختند اي خاندان داوود شكرگزار باشيد و از بندگان من اندكي سپاسگزارند.»

ساخت معابد براي سليمان(ع)، به دست جنّيان

«وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ ... وَمِنَ الْجِنِّ مَن يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ ... ٭ يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاء مِن مَّحَارِيبَ ...؛24

و باد را براي سليمان [رام كرديم] كه رفتن آن بامداد يك ماه و آمدنش شبانگاه يك ماه [راه] بود و معدن مس را براي او ذوب [و روان] گردانيديم و برخي از جنّ به فرمان پروردگارشان پيش او كار مي‏كردند و هر كس از آنها از دستور ما سر برمي‏تافت از عذاب سوزان به او مي‏چشانيديم. [آن متخصّصان] براي او هر چه مي‏خواست از نمازخانه‏ها و مجسّمه‏ها و ظروف بزرگ مانند حوضچه‏ها و ديگ‌هاي چسبيده به زمين مي‏ساختند اي خاندان داوود شكرگزار باشيد و از بندگان من اندكي سپاسگزارند.»

ـ جهل جنّيان

آگاه نبودن جنّيان، به علم غيب

«فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَي مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَن لَّوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُهِينِ؛25

پس چون مرگ را بر او مقرّر داشتيم جز جنبنده‏اي خاكي [=موريانه] كه عصاي او را [به تدريج] مي‏خورد [آدميان را] از مرگ او آگاه نگردانيد پس چون [سليمان] فرو افتاد براي جنّيان روشن گرديد كه اگر غيب مي‏دانستند در آن عذاب خفّت‏آور [باقي] نمي‏ماندند.»

«قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِّنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا ٭ وَأَنَّا لَا نَدْرِي أَشَرٌّ أُرِيدَ بِمَن فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا؛26

بگو به من وحي شده است كه تني چند از جنّيان گوش فرا داشتند و گفتند راستي ما قرآني شگفت‏آور شنيديم و ما [درست] نمي‏دانيم كه آيا براي كساني كه در زمينند بدي خواسته شده يا پروردگارشان برايشان هدايت ‏خواسته است.»

آگاهي جنّيان، از احضار شدنشان براي حسابرسي در قيامت

«وَجَعَلُوا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَبًا وَلَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّةُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ؛27

و ميان خدا و جن‏ها پيوندي انگاشتند و حال آنكه جنّيان نيك دانسته‏اند كه [براي حساب پس‏دادن] خودشان احضار خواهند شد.»

ـ خفاي جنّيان

جنّ، موجودي نامرئي و پوشيده از ديد انسان‌ها

«يَا بَنِي آدَمَ لاَ يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُم مِّنَ الْجَنَّةِ يَنزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْءَاتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لاَ تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاء لِلَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ؛28

اي فرزندان آدم زنهار تا شيطان شما را به فتنه نيندازد چنانكه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون راند و لباسشان را از ايشان بركند تا عورت‌هايشان را بر آنان نمايان كند در حقيقت او و قبيله‏اش شما را از آنجا كه آنها را نمي‏بينيد، مي‏بينند ما شياطين را دوستان كساني قرار داديم كه ايمان نمي‏آورند.»