آمريكا آخرين اتوپياي غرب

اسماعيل شفيعي سروستاني

با بسط فرهنگ و تمدّن غربي در سرتاسر جهان از طريق پيش‌قراولان استعمار و امپرياليسم (شرق‌شناسان، ميسيونرهاي مذهبي، لژهاي فراماسونري، دانشجويان جوياي علم غربي، دستگاه‌هاي ارتباط عمومي، توسعة تكنولوژي، نيروهاي استعمارگر و كارشناسان امور به ظاهر فنّي و نظامي و بالأخره نظام‌هاي سياسي دست‌نشانده) فرهنگ‌هاي مذهبي و ملّي اقوام ساكن در مشرق زمين و باقي مانده‌هاي مدنيّت پيشين آنان در ميان فرهنگ و تمدّن مغرب زمين مضمحل گرديد و در مقابل شوق و شعف اقوام غيرغربي (به واسطة غلبة تكنيك و جلوة محصولات توليدي) براي دستيابي هر چه بهتر و سريع‌تر به صورت مدينة جديد غربي آنها را از مطالعة سيرت اين تمدّن و ماهيّت استكباري‌اش غافل ساخت كه در اين ميان غفلت انديشمندان مسلمان و عالمان ملل مشرق‌زمين را نمي‌توان ناديده گرفت.

ميدان سلطه‌گري و زياده‌طلبي غربيان هر لحظه گسترده‌تر و ساحت استقلال فرهنگي و مدني ملل غيرغربي لحظه به لحظه تنگ‌تر شد تا آنجا كه همة مقدورات و مقدّرات اين ملّت‌ها در چنگال حاكمان سلطه‌جوي غربي قرار گرفت.

اينك مدينة غربي مدينة رؤيايي و اتوپياي همة ملّت‌هاست. مدينه‌اي كه به روزگاري همة علماي غربي از آن تصوير بهشتي زميني عرضه مي‌كردند و اينك خود در منجلاب عفن آن غوطه مي‌خورند.

سال‌ها از توسعة علوم غربي در مدارس و دانشكده‌هاي كشورهاي شرقي و اسلامي مي‌گذرد. نظام شهرها دگرگون شده و صورت مدينة اروپايي و آمريكايي، بر همة معماري و شهرسازي شرقيان چيره شده است. نظام اقتصادي، اجتماعي، سياسي و تعليم و تربيت اين ملّت‌ها همگي متأثّر از سازمان‌هاي جهاني و منطقه‌اي غربي است و دستگاه‌هاي ارتباط جمعي، هر زمان تصوير مدينة فاضلة غربي را مقابل ديدگان مردم مسلمان به نمايش مي‌گذارند و آداب، سنن و شيوة زندگي آنان را تبليغ مي‌نمايند. دولت‌ها همة دگرگوني‌هاي مالي و پولي خود را با اقتصاد آنان مي‌سنجند و برنامه‌هاي اجتماعي، تربيتي و حتّي بهداشتي خود را مطابق معيارهاي سازمان‌هاي دست‌نشاندة غرب تنظيم مي‌كنند و آمارهاي آنان را ملاك تشخيص صحّت و سقم خود قلمداد مي‌نمايند.

امروزه، شيوه‌هاي زندگي، معيارهاي اخلاقي، فنون ورزشي، قانون‌هاي اجتماعي، سرفصل‌هاي كتاب‌هاي درسي، الگوهاي پوشش و حتّي ميزان زاد و ولد كودكان همه و همه تحت مشيّت بلامنازع غرب قرار گرفته است و به عبارت روشن‌تر: همة ساعت‌ها با ساعت «گرينويچ» تنظيم مي‌شوند.

بدعت‌هاي آشكار و عاري از حقيقت كه به واسطة دوري از مباني و منابع نظر ديني و گسترش شبهات فرهنگي به عنوان سنّت شناخته مي‌شوند و به‌سان فرمان آسماني مورد تقديس و تكريم قرار مي‌گيرند. جاي شگفتي است كه غرب، قبله‌گاه مردمان از خود تهي شده‌اي است كه همه وقت به سوي آن نماز مي‌گزارند و اينك آمريكا، آخرين مدينه‌اي است كه چونان بهشتي در عرصة خاك، دل‌هاي ظاهرپرستان را شيفتة خود نموده است. سرزميني كه حاكمانش در زير لواي دمكراسي مستبدانه و جابرانه، همة هستي ملّت‌هاي تحت ستم را به يغما مي‌برند و نظام سياسي‌اش به پيروي از سنّت ماكياولي، شيطان را بر اريكة قدرت و فرمانروايي نشانده است.

قرن 19 م. پايان دوران شكوفايي فرهنگي و مدني غرب بود؛ امّا اينك غرب در مبتذل‌ترين وضع خود در ميان تباهي غوطه‌ مي‌خورد و بر آن است تا به هر طريق ممكن مرگ تمدّن خود را عقب بيندازد.

پايان عصر استعمار كهنه و نو و اعلام استقلال كشور‌هاي مستعمراتي، غرب را به مرحلة جديدي از سلطه‌جويي‌اش رسانده است. شايد بتوان به تبع يكي از تئوري‌پردازان غربي، مراحلي را براي رشد امپرياليسم ذكر كرد. وي تشخيص خود را چنين اعلام مي‌دارد:

مرحلة نخستين (امپرياليسم) مقارن با دورة كلاسيك امپرياليسم تا سال 1918 م. مرحلة دوم از آن زمان تا 1945 م. و مرحلة سوم شامل رقابت دو ابرقدرت كنوني است.1

كمپ، يكي ديگر از نظريّه‌پردازان غربي كه پاية نظريّه‌اش به ويژه ايالات متّحده بود، مي‌نويسد:

بدين ترتيب بررسي نظام سرمايه‌داري در شرايط مستعمره‌زدايي تبديل به تئوري توسعه‌نيافتگي مي‌شود كه سوي ديگر سكة سرمايه‌داري انحصاري بر روي منابع مهمّ اقتصادي كرة زمين مي‌باشد كه هر چند ناپايدار ولي هنوز نشكسته است.2

بيشتر نظريّه‌پردازان بر اين باورند كه مستعمره‌زدايي تنها تغييري در تاكتيك‌هاي سرمايه‌داري بود وگرنه در استراتژي‌هاي امپرياليسم هيچ تغييري به وجود نيامد.

اينك امپرياليسم، با صدور سرمايه و كنترل اقتصادي ملّت‌ها، سلطة خويش را همچنان مستحكم نگه مي‌دارد.

بر اين دو نظريّه نكته‌اي ديگر را بايد افزود و آن اينكه: توسعه، آخرين مرحلة بسط نفوذ و قدرت امپرياليسم و استكبار در اقصانقاط عالم است، به‌گونه‌اي كه مي‌توان همة جريان‌هاي پيشين را مقدّمه‌اي بر اين مرحله فرض نمود و آن توسعه به سبك و سياق دكترين غرب است. امري كه جهان را مهيّاي پذيرش حكومت جهاني و سلطة يكپارچة امپرياليسم مي‌كند.

مدينة توسعه يافته، آخرين اتوپياي جهان معاصر است. طرحي كه امپرياليسم براي ملّت‌هاي عقب مانده از قافلة تمدّن؟! ترسيم نموده است و خود تمامي تمهيدات آن را فراهم مي‌آورد.

در تمامي آراي عرضه شده دربارة توسعة اقتصادي از توسعة فرهنگي و توسعة انساني به عنوان مقدّمه و زمينه‌ساز «توسعة اقتصادي» ياد شده است. به عبارت واضح‌تر، زدودن آخرين باقي‌مانده‌هاي فرهنگ‌هاي ملّي، منطقه‌اي، مذهبي و تربيت انساني غربي شده به وسيلة نشر فرهنگ توسعه‌اي و فرهنگ صرفاً انساني3 پيش‌فرض رسيدن به مدينة جهاني غرب است.

پيش از اين در مقدّمة كتاب «تهاجم فرهنگي و نقش تاريخي روشنفكران»4 از وضعيّت كنوني ملّت‌هاي غيرغربي سخن به ميان آمد و گفتيم كه اينك همة مرزهاي ميان ملل از ميان برداشته شده است و در صورت و سيرت مناسبات فردي و اجتماعي ملّت‌هاي مختلف ساكن در اقصانقاط جهان تفاوت چشمگيري وجود ندارد.

نظام تعليم و تربيت غربي، همة مرزها را درنورديده و طيّ بيش از يكصد و پنجاه سال موفّق به تربيت نسل جديدي شده كه نه تنها قادر به درك تفاوت ماهوي ميان فرهنگ و هويت خودي با فرهنگ غرب نيست بلكه، پذيرش همة اصول نظري و عملي غربي را جزو افتخارات خود به شمار مي‌آورد. در واقع دستگاه تعليم و تربيت، نقشي اساسي در يكسان‌سازي ملل و شبيه‌سازي اقوام ايفا نموده است تا آنجا كه ديگر از ميان همة كلاس‌هاي درسي منتشر در سرتاسر جهان، مردان و زناني يكدست و هم‌شكل با نگاهي سطحي و دريافتي جزئي از همة امور عالم وآدم سر برمي‌آورند. مكمل اين نظام تربيتي، دستگاه‌هاي ارتباط عمومي‌اند (اعم از راديو، تلويزيون و مطبوعات) كه به صورت برنامه‌اي مدوّن و شبانه‌روزي پس مانده‌هاي مبتذل باورهاي شرك‌آلود برنامه‌سازان شبكه‌هاي بين‌المللي را منتشر مي‌سازند. به‌گونه‌اي كه با سلب قدرت تفكّر و تأمّل در امور كلّي عالم و توانايي كشف ارتباط ميان امور جزئي از انسان‌ها آنان را تبديل به مردمي فاقد ارادة‌ مستقل نموده‌اند كه به ساز برنامه‌ريزان پنهان امپرياليسم جهاني به رقص درمي‌آيند، به خواست آنان مي‌خندند و به فرمان آنان مي‌گريند.

اين گردانندگان پشت پرده، براي نيل به اهدافشان نيازمند ايجاد نظمي نوين در ساختار فرهنگي و مدني ملّت‌هاي غير غربي‌اند و به خوبي نيز دريافته‌اند كه رسوخ در نظام تعليم و تربيت اين ملّت‌ها، بهترين و مناسب‌ترين بستر را براي نيل به مقاصدشان فراهم مي‌كند و در اين ميان هدف تنها نيل به قدرت تام است و سلطة بلامنازع بر جهان، استراتژي واحد اين گردانندگان پنهان است.

سال‌هاست كه در سطح جهاني، سخن از نظم نوين جهاني به ميان مي‌آيد. نظمي كه تنها از طريق انتظام فكري و فرهنگي ملّت‌ها به وجود مي‌آيد و رسيدن به هماهنگي در اعمال و رفتارهاي همة ملل نيز در گرو ايجاد نظم واحد در فرهنگ آنهاست؛ زيرا، وجود تفاوت‌هايي آشكار در نظام فرهنگي منبعث از فرهنگ‌هاي منطقه‌اي و مذهبي ملّت‌ها همواره موجب بروز رفتارهايي متفاوت در سطح جهان بوده است.

نويسندة‌ كتاب «كنترل فرهنگ» در بحث از برنامة توسعة جهان سوم كه از آن به عنوان نسخة پيچيده شدة گردانندگان شوراي روابط خارجي آمريكا» و «كميسيون سه جانبه»5 ياد مي‌شود، مي‌نويسد:

آنچه كه در آن زمان در ميان سياستگذاران و علماي اجتماعي وابسته به جريان فكري حاكم (شوراي روابط خارجي و كميسيون سه جانبه) درك مي‌شد؛ عبارت بود از: حركت تدريجي به سوي شكلي از دمكراسي

غربي، ادامة‌ اتّحاد با نظام جهاني سرمايه‌داري، ادامة‌ دسترسي غرب به موارد اوّليه‌اي كه اهمّيت استراتژيك دارند، نظم، ثبات در بهترين حالت، حصول خط مشيّ‌اي كه با ايالات متّحده خصومتي نداشته باشد و همة‌ اينها مي‌بايست از طريق پرورش نخبگان بومي انجام مي‌گرفت.6

مدير بخش علوم اجتماعي «بنياد راكفلر» در سال 1949 م. حتّي دربارة نقش علوم اجتماعي در كمك به امكان‌پذير كردن تكامل منظّم كشورهاي صنعتي نشده به اظهارنظر پرداخت. در مجموع چنين تصوّر مي‌شد كه توسعة تدريجي و حساب شده در كشورهاي جهان سوم به استمرار ثبات جهاني كمك كرده و از پيشروي رژيم‌هاي راديكال و احتمال ملّي كردن مايملك خارجيان كه در كنار آن وجود داشت، پيش‌گيري مي‌كند و در عين حال جوّي بين المللي ايجاد مي‌كند كه در آن بنيادهاي بزرگ مي‌توانند نقش حسّاسي را در توسعة نظام‌هاي ملّي ايفا كنند.7

در پايان به يكي از يادداشت‌هاي «شوراي روابط خارجي آمريكا» كه گردانندة اصلي سياست خارجي و كلان ايالات متّحدة آمريكاست، اشاره مي‌كنيم. اين يادداشت دربارة رسيدن به يك اتّفاق‌نظر پيرامون نظم نوين جهاني تأكيد مي‌كند كه پروژه‌هاي تحقيقاتي مورد نظر شورا بايد:

استراتژيست‌هايي را برگزينند كه رفتار تمامي عناصر وابسته به يكديگر در جامعة بين المللي، شخصيّت‌ها، دولت‌ها، مؤسّسات دولتي، گروه‌هاي نخبگان، شركت‌هاي صنعتي، گروه‌هاي ذي نفوذ، انجمن‌هاي توده‌اي و ديگر گروه‌ها و سازمان‌ها در سطوح ملّي و فراملّي را تعديل و هماهنگ نمايد.8

پي‌نوشت‌ها: