دولت اهل بیت(ع)؛ ملک عظیم خداوندی

اسماعیل شفیعی سروستانی

وضع و موقع ما بي‌شباهت به وضع و موقع كوهي از يخ در ميان اقيانوسي پهناور نيست. در حالي چشم‌‌‌ها بخش بيروني آن كوه يخي را مشاهده می‌كنند كه بزرگترين بخش آن در دل دريا از ديد ه‌‌ها پن‌‌هان مانده است. اين پن‌‌هان ماندن به منزلة نبودن يا بي‌اثر بودن آن بخش پن‌‌هان شده در آب نيست. بدون محاسبه و ملاحظة آن بخش پوشيده، امكان ارائة مختصّات كوه يخ، سنجش پايداري و تأثيرگذاري‌اش بر محيط پيرامون نيست. امروزهِ ما، وضع و موقعيّت ما و شرايطي را كه در حال تجرب‌‌هاش هستيم و حتّي سوگيري دانسته و ندانستة ما براي گذار از وضع و موقعيّت موجود، جملگي همان بخش بيروني از كوهي بزرگ است كه ديده مي‌شود.

ما بر سابقه و پاي‌‌هاي بزرگ، امّا پن‌‌هان در دل تاريخ ايستاد‌‌هايم؛ همان كه نمي‌توان ناديد‌‌ه‌اش گرفت. اين مسامحه در محاسبه به خطايي بزرگ مي‌انجامد، ما را فريب مي‌دهد و بالأخره خصم ما را بر مركب مراد و مقصودش مي‌نشاند. اجازه مي‌خواهم عرض كنم، امروزِ ما، تن‌‌ها فصلي است از يك داستان بزرگ و مملوّ از فراز و نشيب، گره و حادثه كه بدون مطالعة فصول گذشتة آن نمي‌توانيم از اصل داستان و موقعيّت قهرمانانش مطلّع شده و با آنان در سير ماجرا همراه شويم.

سرزمين موعود عنوان داستان بلندي است كه در انتهاي آن، قهرمانان نيک و بد و شخصيّت‌‌‌هاي مثبت و منفي‌اش آن سرزمين را به تجربه مي‌نشينند و ما، جملگي همچون پدران و آبا و اجدادمان در فصول مختلف اين ماجرا به نقش‌آفريني مشغول بوده و هستيم.

آنكه بريده از گذشته، منفك از واقعيّت جاري و موجود و بدون مراجعه به كتاب اصلي آفرينشِ آدم و عالم از سرزمين موعود مي‌گويد، بي‌شباهت به خيالبافيِ و هم‌زده نيست.

سرزمين موعود برآمده از ميان كتاب آفرينش هستي و تقدير شده توسط خالق اين كتاب است و ما بازيگراني هستيم كه حوادث، گره‌‌‌ها و فراز و فرود‌‌هايش را به نمايش مي‌گذاريم و در همان حال در آن ماجرا شركت مي‌جوييم و در موقعيّت‌‌‌هايش زندگي مي‌كنيم؛ به عبارتي از اوّل در همة دفتر‌‌ها بود‌‌هايم و بعد از اين هم حضور خواهيم داشت.

اگر ديروز در قالب و هيئت جسمي و خاكي در صحنه حاضر نبوديم، در پيكر روحاني خود يا هيئت جسماني پدرانمان حضور داشتيم و فردا نيز به همين صورت و در قالب فرزندانمان خواهيم بود؛ هم آنان كه بر پاية آموزه‌‌‌ها و پيمان‌‌‌هاي ما كه به آنان تعليم می‌دهيم و متذكّرشان می‌شويم، در صحنه حضور خواهند يافت.

چنانچه خلقت حضرت آدم(ع) و ماجراي فرمان سجده بر او را برگ‌‌هايي از دفتر اوّل آن كتاب فرض كنيم، سرزمين موعود، مُلك عظيم خداوندي و بالأخره دولت الله آخرين برگ آن كتاببزرگ آفرينش هستي است كه وعدة تحقّق عيني و جامع آن داده شده است.

جناب آدم(ع) از نظر خلقت مادّي و خاكي، اوّلين انسان بود؛ ليكن در خلقت روحي و نوري متقدّم نبود و در شأن و جايگاهي متفضّل و اشرف در نسبت به اشخاص و عالي‌مقامان ديگري كه بعد از او از نهانخانه و گنج‌خانة خداوندي پاي به عرصة وجود گذاشتند، قرار نداشت.

در جمعِ كلّية ارواح آدميان كه آفريده و صورتگري شده بودند، آدم(ع)، اوّلين روحي بود كه در اوّلين بدن مادّي و خاكي مستقر شد.

خلقت روحي و نوري حضرت محمّد مصطفي(ص) و اهل بيت ايشان(ع)، مقدّم بر خلقت ساير موجودات و افضل و اشرف بر سايرين بودند؛ هم آنان كه پيش از خلق آسمان و زمين و حتّي فرشتگان و افلاك پاي به عرصة هستي گذاشتند. از همين رو، هماره و حتّي پيش از آنكه در ظرف زماني و مكاني خاصّي لباس شخصيّت و تعيّن مادّي و خاكي بيابند، در مقام نوري و روحي، به عنوان معلّم، بلد، رهنما و ياري دهنده، همراه و هم‌پاي جملة انبيا و اوصيا و مؤمنان بودند.

«انّ الله خلقني و عليّاً من نور واحدٍ قبل خلق آدم بهذه المدّة ثمّ قسّمه نصفين ثمّ خلق الاشياء من نوري و نور عليٍّ ثمّ جعلنا عن يمين العرش فسبّحنا فسبّحت الملائكة و هلّلنا فهلّلوا و كبّرنا فكبّروا فكلّ من سبّح الله و كبّره فانّ ذلك من تعليمي و تعليم علي:1

خداوند من و علي(ع) را چهل هزار سال قبل از خلقت آدم، از يك نور خلق نمود. سپس آن نور را دو نيمه كرد و همة اشيا و موجودات را از نور من و علي(ع) خلق فرمود. سپس ما را در سمت راست عرش قرار داد و ما تسبيح و تهليل و تكبير خدا را گفتيم (كاملاً بندگي خدا را نموديم) و ملائكه نيز به ما اقتدا كردند و تسبيح، تهليل و تكبير گفتند. پس هر كس در هر كجاي عالم باشد و بندگي خدا را بنمايد، از تعليم من و علي(ع) است (اينجاست كه می‌گوييم اهل بيت(ع) مصدر علوم الهي هستند)».

راز سجده بر آدم(ع) و پيمان الست كه خداوند از ارواح جملة انبيا، اوليا، اوصيا و ساير مردم اخذ كرد، اقرار به همين افضليّت و اشرفيّت و لاجرم ولايت پيامبر اكرم(ص) و اهل بيت(ع) بود؛ عهدي كه گسست آن و سستي در برابر آن، افول، فرود، هبوط و سقوط به مغاك وحشتناك را در پي داشت.

امام باقر(ع) دربارة قول خداي عزّوجلّ كه فرمود:

«وَ لَقَدْ عَهْدِنا اِلي آدمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً؛ و به راستي كه ما قبلاً از آدم عهد و پيمان گرفته بوديم؛ امّا او نسبت به عهدش دچار نسيان و فراموشي شد و براي او در عمل به عهدش عزم نيافتيم.»، فرمودند: «همانا اولوالعزم را «اولوالعزم » ناميدند، فقط به سبب آنكه وقتي خداوند دربارة محمّد(ص)، ائمه(ع) و دربارة مهدي(عج) و رفتار و سيره‌اش از آنان عهد گرفت، آنگاه آنان نيز عزمشان را همان‌گونه كه خداوند عهد گرفته بود، نشان دادند و به آن اقرار كردند.»2

حضرت امام محمّد باقر(ع) در بيان و تأويل آية «لَقَدْ خَلَقْنا الأنسانَ فِي اَحْسَنِ التَّقويم» فرمودند:

«يعني اينكه خداوند انسان را در بهترين و نيكوترين زمان خلق نموده است و اين آيه اشاره به زمان عهد گرفتن خدا نسبت به ولايت براي محمّد و جانشينانش دارد.»3

خودداري ابليس از سجده بر آدم(ع) و عزمش براي اغواگري انسا ن‌ها و رهزني آدمي از صراط مستقيم، در حقيقت به كين جستن و حسد ورزيدن ابليس و پس از او پيروانش دربارة عظمت و مكرمت پيامبر و اهل البيت(ع) برمی‌گشت؛ البتّه خداوند اجر و پاداش عبادات چند هزار سالة ابليس را ناديده نگرفت. پاداش عبادت چند هزار سالة او در درگاه خداوند، 4 تنها مجال ماندن تا «روز وقت معلوم » بود و رخصتي از سوي خالق هستي به ابليس براي آزمون و امتحان فرزندان آدمي تا دانسته شود كه كداميك از آنها پاسدار و حافظ عهد معهود و پيمان اخذ شدة خداوند می‌مانند، كداميك فريفته شده و از جمع مخلصان خارج می‌افتند و با پيوستن به قبيلة شيطان، همچون او مطرود و ملعون می‌شوند.

شيطان گفت: «فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ٭ ثُمَّ

لآتِيَنَّهُم مِّن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَن شَمَآئِلِهِمْ وَلاَ تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِين؛5

پس به سبب آنكه مرا به بيراهه افكندى من هم براى [فريفتن] آنان حتماً بر سر راه راست تو خواهم نشست. آنگاه از پيش رو و از پشت‌سرشان و از طرف راست و از طرف چپشان بر آنها می‌تازم و بيشترشان را شكرگزار نخواهى يافت.»

«از آن پس شيطان و جنودش در كمين انسان نشستند. از پيش رو بر آنها وارد شدند و آخرت را با همة سختي‌هايش در نزدشان سهل و آسان و حقير جلوه دادند. از پشت سر بر آدميان فرود آمدند و آنان را به جمع آوردن اموال و بخل ورزيدن به آن، در وقت اداي حقوق تشويق نمودند. از سمت راست وارد آمده و با تزيين ضلالت و گمراهي، شبهات را در چشمشان آراستند و در دين فاسد و تباهشان ساختند و از سمت چپ بر او باريدند تا لذّات شهوات و عشق حيواني را بر قل ب‌هايشان چيره و مستولي ساختند.»6

و بدين سان جملة آدميان را از صراط مستقيم منحرف ساخته و در زير نگين و حكم و فرمان ابليس گرد آوردند؛ الّا بندگان مخلص را و از اينجا، دولت ابليس تأسيس و به درازا كشيده شد. از اين زمان، پاية دولت ابليس بر دور كردن آدمي از صراط مستقيم استوار شد تا از آن پس خود با دور شدن از صراط، قوام دهنده و دوام بخشنده به اين دولت شيطاني باشند.

امام صادق(ع) با اشاره به آية ياد شده در سورة «اعراف» می‌فرمايند:

«منظور از صراط در اين آيه، علي(ع) است.»7 و امام باقر(ع) نيز می‌فرمايند: «تنها مقصود ابليس، شيعيان است؛ امّا ديگران، به تحقيق ابليس از آنان فارغ است.»8

ابليس در همان صبحگاه آفرينش آدم(ع)، آن هنگام كه خداوند اعلام فرمود: «انّي جاعلٌ في الأرض خليفه » دريافته بود كه در آينده خليفة خدا حاكم و وارث مُلك عظيم خواهد شد؛ همان كه حامل بزرگترين امانت خالق هستي و صاحب ولايت تام و اتمّ او بر كلّ آفريد ه‌هاي ارضي و سماوي نيز خواهد بود.ملائك نيز با فهم عظمت اين مُلك و مقام مُلكداري و پادشاهي بر اين مملكت عظيم در مقام پرسش گفته بودند: «قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِي‌ها مَن يُفْسِدُ فِي‌ها ...؛ 9

آيا كسي را می‌آفريني كه در آنجا فساد كند و خون‌ها بريزد؟ »

بي‌درنگ پاسخ خداوند، چون صاعقه‌اي بر آنان فرود آمده بود كه: «انّي اعلم ما لا تعلمون؛ من چيزي می‌دانم كه شما نمی‌دانيد و به عبارتي قادر به درك و دريافت آن نيستيد.

به حقيقت، خلافت بر زمين، نماد و نمود ولايت بود كه به دليل عظمت و سنگيني‌اش وقتي بر آسمان‌ها و زمين و كوه‌ها عرضه شد «إِنَّا عَرَضْنَا ا لآمْأنَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَها الْإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولاً؛10

ما امانت [الهى و بار تكليف] را بر آسمان‌ها و زمين و كوه‌ها عرضه كرديم. پس از برداشتن آن سر باز زدند و از آن هراسناك شدند و[لى] انسان آن را برداشت راستى او ستمگرى نادان بود.»

هيچ يك قادر به پذيرش اين امانت نبودند و ناتواني خود را از حمل آن اعلام كردند. با مستقر شدن آدم(ع) و حوّا در بهشت، ابليس با همة دريافت‌هاي پيشين، يورش آورد و اوّلين آدمي را از مجراي طمع مُل كداري و پادشاهي بر ملك جاوداني فريفت. آن دو (آدم و حوّا) از نزديك شدن به شجرة ممنوعه منع شده بودند؛ ليكن حيلة ابليس كارگر افتاد.

«ابليس در لباس ناصحان درآمده و گفت: اي آدم راهنماي يات كنم به درخت جاوداني كه اگر از آن بخوري، مُلكي پيدا می‌كني كه بلايي به آن نمی‌رسد و كهنه نمی‌شود.11 اگر از آن درخت بخوريد، آنگاه مَلِك خواهيد شد و در زمرة خالدين درخواهيد آمد.»12

تير زهرآگين حسد ابليس، قبل از آنكه متوجّه حضرت آدم(ع) باشد، متوجّه مُلك عظيمي شده بود كه قرار بود در وقت معلوم به ذريّة آدم(ع)، يعني آل محمّد(ص) برسد؛ ورنه ابليس به خوبي می‌دانست ميان آنچه كه در روز‌هاي آغازين خلقت، به نام بهشت يا همان ملك آدم(ع) به آدم و حوّا ارزاني شده تا در آن سكنا گزيده 13 و مراحل ابتدايي تعليم و آزمون را سپري سازند و مُلك عظيم مقرّر شده و مقدّر شده براي ذريّة آدم، يعني آل محمّد(ص) فاصل ‌هاي شگرف وجود دارد.

خداوند در «سورة نساء » پرده از مُلك عظيم برمي‌دارد و می‌فرمايد:

«أَمی‌حْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللهُ مِن فَضلِهِ فَقَدْ آتَيْنَآ آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيماً؛14

بلكه به مردم براى آنچه خدا از فضل خويش به آنان عطا كرده رشك می‌ورزند. در حقيقت ما به خاندان ابراهيم كتاب و حكمت داديم و به آنان مُلكى بزرگ بخشيديم.»

امام صادق(ع) دربارة اين آيه می‌فرمايند:

«قسم به خدا كه ماييم آن مردمي كه خداوند در اين آيه فرموده و قسم به خدا ماييم آنهايي كه در اين آيه گفته شده آنها مورد حسد واقع شد‌ه‌اند و ماييم اهل مُلك و پادشاهي كه آن مُلك به سوي ما برمی‌گردد.»15