مدينة رؤيايي دمكراتيك

اگرچه ريشه‌هاي نظري ليبراليسم را در گذشته‌هاي دور، يعني «يونان» قديم درمي‌يابيم؛ ليكن تجديد حيات تفكّر انسان‌مداري و ليبراليسم در عصر رنسانس، وجهي نو از اين انديشه را بروز مي‌دهد. وجهي كه در جامة فرهنگ غربي و تمدّن ويژة آن به شكل تمام عيار نمودار گشته است.

اصطلاح مذهب اباحيّت1 نزديك‌ترين معني از ليبراليسم را متبادر به ذهن مي‌سازد؛ مذهبي كه طيّ چهارصد سال گذشته به عنوان جان‌ماية تمدّن غرب، مرزهاي بسياري را درنورديده است تا آنجا كه امروز ليبراليسم، ايدئولوژي مسلّط غرب شده است.2 مذهبي كه دست انسان غربي را در هر امري آزاد گذاشته است و هر عملي را مباح مي‌كند و به گفتة ژان پل سارتر، انسان بايد تنها تابع حكم خودش باشد اين عبارت بسياري از وجوه ليبراليسم را نشان مي‌دهد و به واقع سارتر با اين عبارت، انسان را در هيئت فردي واضع همة ارزش‌ها مي‌شناسند.

آنتوني بلاستر، جهان‌بيني ليبرالي را چنين بيان مي‌كند:

جهان‌بيني ليبرالي اساساً انسان‌مدار و فردگرا و بنابراين نهايتاً داراي ماهيتي اين جهاني است.3

فرمان آزادي انسان از همة قيدهاي آسماني را پيكو دلامير آندولا4 اديب و اومانيست معروف ايتاليايي در خطابه‌اي دربارة عظمت انسان از زبان خداوند و خطاب به انسان جديد غربي صادر مي‌كند:

اي [انسان] تو به هيچ حدّي محدود نيستي و موافق با ارادة آزاد خويش ... محدوده‌هاي فطرت خود را به اختيار خويش تعيين خواهي كرد. ما تو را در مركز جهان جاي داده‌ايم تا از آنجا بتواني هر آنچه را كه در اين جهان است با سهولت هر چه بيشتر ببيني. ما تو را نه از آسمان آفريده‌ايم نه از زمين. نه فاني‌ات ساخته‌ايم و نه باقي تا با آزادي و اختيار، چنان كه گويي خالق و معمار خويشتني، بتواني خود را به هر هيئتي كه مي‌خواهي درآوري.5

بي‌شك، وقتي چنين آرايي، اساس نظر و دريافت انسان غربي مي‌شود، فرهنگ (اخلاق و ادب) و تمدّن او نيز كه به منزلة صورت‌هاي جسمي و مادّي اين مادّه (روح) قابل طرحند، تحت تأثير همين دريافت، خود را مي‌نمايانند؛ زيرا همچنان كه قبلاً بدان پرداخته‌ايم، صورت و مادّه دو جزو لاينفكند و مدنيّت، آينة تمام‌نماي فرهنگ و تفكّر هر قوم است.

تفكّر انسان‌مداري، بي‌شك مولّد مدنيّتي استكباري است؛ زيرا انسان متولّد شده، انساني است كه پشت كردن به مبدأ آسماني و وحي را پيشه كرده است. سير مدنيّت چهارصد سالة مغرب زمين، سير حركت تمنيّات نفساني و خوي استكباري بر كرة خاك است؛ چنان كه اين خوي را در همة شعب و شقوق فرهنگ و مدنيّت معاصر ملاحظه مي‌كنيم. پس بيراه نيست اگر ماكياول6 و آراي او را، پاية سياست مدينة مدرن و معاصر غربي بدانيم.

پي‌نوشت: