حقیقت کعبه ولیّ الله الاعظم است!

اسماعیل شفیعی سروستانی

ماه مبارك به نيمه رسيد؛ «وقتي» غيبي و آسماني كه بركات نوراني‌اش را بر زمين و ساكنانش نازل ساخت؛ ماهي كه از ميان ساير ماه‌ها، خداوند آن را برگزيد تا در ساية ولايت و عشق به حضرت وليّ الله، اميرالمؤمنين(ع)، مؤمنان چنان حرارت و داغي رمضان را درك كنند كه آتش سوزانندة جهنّم برايشان سرد و بي‌اثر شود.

حضرات معصومان(ع) در توصيف روزة رمضان فرمودند: «الصّومُ جُنّةٌ مِنَ النّار؛1 روزه سپر و محافظ در برابر آتش است.»

جملة دستورات صادر شده دربارة ادب روزه‌داري، از امساك در خوردن و نوشيدن و لب فرو بستن و... مقدّمه‌اي است براي درك حقيقت روزه‌داري و شهود ماه رمضان. در ذيل اين درك از حقيقت رمضان است كه خواب روزه‌دار ثواب و نفس‌زدنش تسبيح پروردگار می‌شود؛ نه آنكه صرف ترك شراب و طعام باعث تحقّق اين معنا در روزه‌دار شود. در صورت ظاهر، روزه، تجربة امساك در خوردن و آشاميدن است؛ همان كه عوام و عموم مردم با تحمّل سختي و به اميد كسب ثواب و امنيّت از عذاب آن را تاب می‌آورند.

داغيِ رمضان كه حرارت و داغي جهنّم را به سُخره می‌گيرد، در اثر عشق به اهل بيت و ولايت اميرالمؤمنين(ع) است كه مبتلا را از درون می‌سوزد و می‌گدازد؛ البتّه چنان‌كه فرمودند:

«فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمْ الشّهر فَلْيَصُّمْ؛1

هر كس آن را درك كرد، پس روزه بدارد.»

هر كه اين ماه را شهود كند، روزه‌دار به حساب می‌آيد و نه هر گرسنه و تشنه‌اي كه چشم به سفرة افطار دوخته است. رمضان و داغيِ رمضان، در اثر ظهور محبّت است و روزه‌دار، تحت اين محبّت تمام، نه تنها از حرام، بلكه از جملة حلال‌ها نيز پرهيز می‌كند.

رمضان، تجلّي ولايت اميرالمؤمنين(ع) است كه محبّ اهل بيت(ع) را از درون می‌سوزاند تا با ترك جملة دل‌بستگي‌ها و وابستگي‌ها، شناسندة اين ولايت و افتادة اين درگاه شود. شايد از همين جاست كه در روزه، «ترك كردن» پر رنگ خود را می‌نمايد، چونان حج كه سالك با ترك محرّمات و حتّي برخي از آنچه كه حلال بوده، امكان ورود به حرم و طواف گرد خانة خدا را می‌يابد.

«ترك كردن» در روزه، در كامل‌ترين وجه، خود را می‌نمايد تا آنجا كه خوردن و آشاميدن هم بر روزه‌دار حرام می‌شود. دوزخ، مظهر قهر و عذاب حضرت حق است و قلب سنگين عاصيان و منكران، آتشدان آنكه لهيب می‌كشد؛ چنان‌كه جنّت، مظهر لطف و رحمت اوست.

خاموشي و سردي آتش سوزندة دوزخ بر روي روزه‌داران نه در اثر امساك در خوردن و آشاميدن، بلكه در اثر سپر محافظي

است بازدارنده؛ يعني «ولايت» و «اقرار به ولايت حضرت وليّ الله، اميرالمؤمنين(ع)» است كه به مثابه ميزان عمل و فارق ميان اهل حقّ و باطل می‌شود و در كنار صراط، چون ميزاني، «ناكثين» و «قاسطين» و «مارقين» ناسپاس و منكر دربارة مقام وليّ الله اعظم(ع) را به تجربة ابدي دوزخ وامی‌دارد.

در تفسير آية 24 از سورة «ق» ،«أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ؛ هر كافر متكبّر لجوج را در جهنّم افكنيد.» امام صادق(ع) فرمود:

«روز قيامت محمّد و علي(ع) بر صراط می‌ايستند و هيچ كس حقّ عبور بر آن را ندارد، مگر مجوّز عبور داشته باشد و مجوّز عبور، ولايت عليّ بن اب يطالب(ع) و امامان نسل اوست. منادي صدا می‌كند: «اي محمّد و اي علي! هر كافر متكبّر لجوجي را كه در برابر عليّ بن اب يطالب(ع) تكبّر و دشمني داشته است، در

جهنّم بيافكنيد.»3

وليّ الله منصوب از سوي حضرت حق، حجّت جملة اعمال آشكار و نهانند كه بدون شناسايي و قبول آنها و انطباق همة اعمال با سيره و سنّت آنها و حفاظت از عهد معهود گرفته شده دربارة آنها، امكان گذار از صراط و درك جنّت و رضوان الهي غيرممكن است.

امام رضا(ع) فرمودند:

«رسول خدا(ص) فرمودند: «يا علي انّك قسيم الجنّة و النّار؛ اي علي! همانا تو تقسيم كنندة بهشت و جهنّم هستي.»4

از همين روست كه در «زيارت مطلقة امام علي(ع)»، در مقابل قبر شريفش با ادب ايستاده و خطاب به ايشان می‌گوييم: «السّلام علي ميزان الأعمال»

روزه‌داري، شهود ماه رمضان و ورود به حصن حصين و محكمي است كه لاجرم ايمني از عذاب را در پي دارد. آنكه در رمضان مجال ورود به اين حصن را نيافته، ناگزير از عذاب قهر خداوندي اماني و سپري نخواهد داشت؛ حتّي اگر تمام سال را در صوم و صلاة سپري ساخته باشد.

از نبيّ اكرم(ص) نقل است كه فرمودند:

«يقول الله تبارک و تعالی: ولاية عليّ بن ابي طالب حصني، فمن دخل حصنی، امن من ناری؛5

خداوند تبارك و تعالي می‌فرمايد: ولايت عليّ بن ابی‌طالب حصني و قلعة محكم من است كه هر كس در آن داخل شود، از آتش دوزخم در امان می‌ماند.»

روزه‌داري، مظهر ولايت‌مداري در پيشگاه اميرالمؤمنين(ع) است و رمضان و روزه‌دار با ورود به رمضان داغ ولايت، به اين حصن ورود پيدا می‌كند تا از عذاب قهر الهي در امان بماند.

در ماجراي مهاجرت ناگزير امام رضا(ع)، وقتي مردم «نيشابور» از امام حديثي را طلب كردند، حضرت حديث معروف «سلسلة الذّهب» را بيان فرمودند و از كلمة «لا اله ا الله» به

عنوان حصني ياد فرمودند كه هر كس در آن وارد شود از عذاب در امان می‌ماند؛ امّا در پايان اضافه كردند: «بِشَرطِها و شروطها و انا من شروطها» اين امنيّت قلعة لا اله ا الله، در گرو شرطي است و من از شرايط آنم. شرط نائل آمدن به مراتب توحيد، ولايت علي(ع) و امامان از نسل اوست؛ ورنه هر جفاكار منكر و دغل‌بازي در عذاب و آتشي كه جز ظهور جفا و انكار خودش نيست، معذّب خواهد شد.

جهنّم منكر، ظهور تامّ انكار و ناسپاسي اوست. به عبارت ديگر، عذاب قهر و آتش دوزخ، ثمرة به جا نياوردن حقيقت روزه‌داري است. از همين روست كه عرض كردم، تجربة گرسنگي و تشنگي و امساك، به تنهايي باعث رهايي از دوزخ و عذاب قهر الهي نيست.

ورود صميمانه به دايره و گسترة ولايت تامّة حضرت وليّ الله، قبول ولايت ايشان و پاسداري از عهد معهود دربارة آنان، ضامن

اين رهايي است.

اين عهد را «روز الست» و در «عالم ذر»، خداوند از جملة خلايق و موجودات اخذ كرده است.

اينكه عرض كردم «ورود صميمانه» ناظر بر ضرورت نفي خود و نفع خود در اين مسير است؛ ورنه عمل صورت نفساني يافته و همة اعتبار و تأثيرش را از دست می‌دهد؛ چنان‌كه برخي نابخردانه براي تحريك و تحريص مردم به روزه‌داري از خواصّ بهداشتي روزه و فوايد آن براي سلامت جسم سخن می‌رانند.

حقّ روزه در اداي حقّ امام(ع)، يعني گردن نهادن به ولايت ايشان، معني پيدا می‌كند. روزه‌دار سالكي است كه در طريق معرفت امام راه می‌پيمايد، به سوي امام می‌رود و به گرد كعبة ولايتش به طواف درمی‌آيد. رسول اكرم(ص) فرمودند:

«مثل الامام مثل الكعبه اذ تؤتي ولا تأتي؛ 6

مثل امام مثل كعبه است كه به سوي او می‌روند نه آنكه كعبه به سوي آنها می‌رود.»

و در سخني به اميرالمؤمنين، علي(ع) فرمودند:

«اي علي! مَثَل تو مثل كعبه است كه مردم به سراغش می‌آيند نه آنكه كعبه به سراغ مردم بيايد. پس اگر به سراغت آمدند و حكومت را به تو سپردند، بپذير وگرنه صبر كن تا آنان به سوي تو آيند.»

كعبه در صورت ظاهر مكعبي سنگي و گلي است در صحن «مسجد الحرام» تا حاجي به گرد آن طواف كند؛ امّا حقيقت كعبه و طواف، وليّ الله اعظم(عج) است كه ضرورتاً بايد به سوي ايشان شتافت و به گردش طواف كرد تا حج تمام شود. اين كلام زيبا و دل‌نشين امام رضا(ع) است كه فرمودند:

«[اي مردم] ما به خاطر رسول اكرم(ص) حقّي به گردن شما داريم و شما نيز حقّي بر گردن ما داريد. هر گاه شما حقّ ما را داديد، ما نيز به وظيفة خويش عمل می‌كنيم.»

روزه‌دار در اين وقت و از اين مسير واقف به جايگاه خود و سرانجامش می‌شود و راه درك حكمت عبادات را نيز حاصل

می‌آورد.

از ناحية مقدّسه اين دعا صادر شده:

«الّلهمّ عرّفني حجّتك فانّك اِنْ لم تعرّفني حجّتك ضللت عن دینی؛7

خدايا حجّتت را به من بشناسان، كه اگر حجّتت را نشناسم، از دينم گمراه خواهم شد.»

گمراهي و ضلالت در خود و با خود، عذاب و قهر را پوشيده دارد و معرفت به امام، ضرورتاً خروج از ضلالت را. ابان بن تغلب از امام جعفر صادق(ع) می‌پرسد: آيا اگر كسي ساير ائمه را بشناسد؛ امّا امام زمانش را نشناسد، مؤمن است؟ امام فرمود: «خير، مؤمن نيست.» می‌پرسد: آيا مسلمان است؟ امام فرمودند: «بله، مسلمان است.»8

آنكه مؤمن نيست، در امان و امنيّت هم نيست.

كساني كه اميرمؤمنان(ع) را در «مسجد كوفه» به شهادت رساندند، مؤمن نبودند و ناگزير از خلاص‌يافتگان نيز نيستند، آنان به خاطر دغلي در حقّ وليّ خدا، مستعدّ و مستحقّ عذاب شدند.

تجربة دوزخ، تجربة تجلّي عهدشكني دربارة وليّ خداست. امام صادق(ع) می‌فرمايند:

«هر كه با امامي بي‌وفايي (و عهدشكني) كند، با دهان كج وارد محشر گردد تا به دوزخ رود.»9

دعوت به درك رمضان و اهتمام دربارة آن، دعوت به تلاش صميمانه براي نسبت يافتن با حقيقت روزه و رمضان، يعني وليّ الله اعظم، ارواحنا له الفداء است.

«فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمْ الشّهر فَلْيَصُّمْ؛

هر كس آن را درك كرد، پس روزه بدارد.»

ان‌شاءالله

رمضان، 11 / 5/ 90

پي‌نوشت‌ها: