اعتراف خلیفه!

سخنرانی حضرت آیت الله محمّدی ری‌شهری

مسئلة امامت و رهبري، اساسي‌ترين ركن اسلام پس از نبوّت خاتم الانبياء(ص) است و هيچ مسئله‌اي مهم‌تر از مسئلة امامت و ولايت نيست. به همين سبب در روايتي كه مرحوم كليني از امام رضا(ع) نقل مي‌كند، آمده:‌ «الامامـة اسّ الاسلام النامي و الفرع» اساس دين اسلام مسئلة امامت و ولايت است؛ البتّه اگر اسلام را اسلام نامي در جهان معرفي كنيم؛ اسلامي كه بالنده باشد و بتواند با بالندگي خود، سراسر جهان را اداره كند؛ پياده شدن همة اصول و فروع اين اسلام در گرو اصل ولايت و امامت است و اين اصل است كه ضامن تكامل مادّي و معنوي جامعة انساني است و سعادت دنيوي و اخروي انسان در گرو تحقّق اين اصل اساسي است. به همين دليل پيامبر اكرم(ص)، شايد بيش و پيش از هر چيز، در طول دوران نوراني نبوّتش، به اصل امامت و ولايت پرداخت.

پيامبر(ص) دربارة مسئلة امامت و ولايت اميرالمؤمنين(ع) از نخستين روز بعثت، يعني «يوم الانذار» تا آخرين روز زندگي از اين مسئله صحبت كردند و روي هيچ مسئله‌اي به اين اندازه صحبت و پافشاري نكردند. اين يك دروغ و افتراي بزرگ به پيامبر(ص) است اگر گفته شود كه ايشان دربارة مسئلة امامت و ولايت بعد از خودشان چيزي نگفته و در اين باره سكوت كرده‌اند؛ پيامبر(ص) نه تنها در اين باره سكوت نكرده‌اند؛ بلكه بيشترين سخن را دربارة رهبري اميرالمؤمنين(ع) گفته‌اند و اين در منابع شيعي و سنّي مشحون است.

مرحوم آيت‌الله ميانجي جمله‌اي دارند به اين مضمون كه: پيامبر(ص) با هر زباني كه احتمال مي‌دادند براي مردم مفيد است، امامت اميرالمؤمنين(ع) را مطرح مي‌كردند و هر كاري كه مي‌توانستند در اين زمينه انجام دادند.

پس مي‌توان گفت:

جريان غدير، اوج فرمايش‌هاي پيامبر(ص)، در معرفي رسمي اميرمؤمنان(ع) است كه تقريباً دو ماه پيش از وفاتشان اتّفاق افتاد.

اگر به جلد دوم و سوم «موسوعة امام علي(ع)» دربارة فرمايش‌هاي پيامبر(ص) نگاه كنيد، درخواهيد يافت كه پيامبر(ص) با چه الفاظ و سخناني اميرالمؤمنين(ع) را معرفي كرده‌اند و شما هرگز نخواهيد گفت: كاش پيامبر(ص)، اميرمؤمنان(ع) را با اين لفظ معرفي مي‌كردند، الفاظي چون خليفتي، وصيّ‌اي و .. براي معرفي اميرمؤمنان(ع) از تمامي الفاظ ممكن استفاده كرده‌اند.

در روزهاي اوّل بعثت (يوم الانذار) آن‌گونه كه شيعه و سنّي نقل كرده‌اند پيامبر(ص) فرمودند: «انّ هذا اخي و وصيّي و خليفتي ..» و بعد احاديث وصايت را نقل كرده‌اند: «علي وصيّ من است»، «خيرالاوصياست»، «سيّد الاوصياء است و اطاعت اوصيا واجب است.» احاديث الوراثة: «علي وارث من است»، «علي خليفة بعد از من است»،‌ «استخلاف او از سوي خداست». «خليفة بعد از من در حيات و ممات است.» احاديث منزلت: «انت منّي بمنزلة هارون من موسي الّا لا نبيّ بعدي»؛ حديث الامامة: «علي امام است»، «امام متقيّن است»، «امام هر مؤمني بعد از من است»، «امام اولياي خداست»، «امام امّت من است». اينها همه رواياتي از پيامبر(ص)‌ هستند كه آنها را گلچين كرده‌ام. احاديث ولايت،‌ عصمت، هدايت، علم، دوازده خليفه، حديث سفينه و حديث ثقلين تا به حديث غدير مي‌رسيم با تعابير مختلف.

غدير، در واقع اوج تلاش‌ها و اعلام رسمي ولايت امام علي(ع) توسط پيامبر(ص) است. جمعيّت حاضر در روز غدير را 90، 100، 124 هزار و بيشتر هم گفته‌اند و پيامبر(ص) در حضور اين جمعيّت عظيم، ايشان را معرفي كرد، بعد از نماز ظهر خطبه خواندند و خبر از مرگ قريب‌الوقوع خود دادند و بر مسئوليّت خود و مردم تأكيد كرده، «حديث ثقلين» را بار ديگر تكرار كردند. سپس دست مولا را گرفته و بلند كردند؛ به طوري كه سفيدي زير بغل ايشان پيدا شد و ولايت آن حضرت را اعلام نموده و فرمودند: «من كنت مولاه فهذا علي مولاه» و به گفتة احمد بن حنبل اين جمله را پيامبر(ص)‌ 3 4 بار تكرار كردند و بعد در حقّ كساني كه ولايت ايشان را بپذيرند، دعا كرده وكساني را كه ولايت ايشان را نپذيرند، نفرين كردند و پيش از اينكه مردم متفرّق شوند، آيه نازل شد كه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ

دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا»1 و در پيشاپيش همة‌ مردم شيخين به اميرالمؤمنين(ع) گفتند: «بخ بخ لك يابن ابي‌طالب امسيت و اصبحت مولاي و مولاي كل مؤمن و مؤمنة؛ بر تو گوارا باد ای پسر ابیطالب! تو مولای من و مولای هر مرد و زن با ایمان گشتی.»2 بعد عمّامه‌گذاري كه به رسم تاج‌گذاري امروز بود، انجام شد و سلام و تبريك رهبري به حضرت دادند و مسئله به حسب ظاهر تمام شد.

ابن ابي‌الحديد از ابن عبّاس نقل مي‌كند كه من در آغاز خلافت خليفة دوم به تنهايي نزد او رفتم. گفت: يابن عبّاس از كجا مي‌آيي؟ گفتم‌: از مسجد. خليفه گفت: پسر عمويت چه مي‌كند؟ من فكر كردم عبدالله بن جعفر را مي‌گويد، گفتم: در کوچه با بچّه‌ها بازی مي‌کند. گفت: نه، او نه، بزرگ خانواده را مي‌گویم. گفتم: در نخلستان مشغول آب کشیدن است و قرآن مي‌خواند. گفت: واقعیّت را بگو، آیا علی هنوز خود را خلیفة پیامبر(ص) مي‌داند؟ بعد ابن‌عبّاس را قسم داد که قربانی کردن شتران بر عهدة تو باشد، اگر دروغ بگویی. نظر علی دربارة خلافت چیست؟ آیا هنوز در ذهنش هست که خلیفة پیامبر است؟ آیا علی واقعاً فکر مي‌کند که پیامبر خلافتش را تنصیص کرده است؟ گفتم: بله، یک چیز من اضافه مي‌کنم و یک چیز را از هم پدرم پرسیده‌ام، علی راست مي‌گوید، پیامبر او را تنصیص کرده است. به اینجا که رسید، عمر گفت: پیامبر(ص) حرف‌هایی را زده بود؛ امّا «وليّ» را مشخّص نكرده بود. پیامبر(ص) مي‌خواست راه را بر کسانی که قرار بود، زمام امور را به دست بگیرند، ببندد. مي‌خواست در مرض موت، همان یوم الخمیس کار را تمام کند که من نگذاشتم؛ چون ترسیدم اگر علی خلیفه شود، اسلام از بین برود. حالا اين موضوع جاي بحث دارد كه چگونه عمر این حرف را مي‌زند، با آن همه بیان‌های مختلفی که پیامبر(ص) داشته است؟

ولی این مسئله را امیرالمؤمنین(ع) پاسخ می‌گوید: قسم مي‌خورد که:

«قسم به آن خدايی که دانه را شکافته و آفریدگان را از کتم عدم به عرصة وجود آورده که شما حتماً و جزماً می‏دانید که أمیرالمؤمنینم و ربّانی این امّت و وصیّ حضرت رسالت و عالم به کتاب و سنّت، من هستم و منم که از انوار علوم من برای شما نجات حاصل شود و منم برگزیدة پروردگار و مترجم قرآن و مفسّر آیات خداوندگار و عالم به مصالح لیل و نهار از اصلاح و فساد امور شما و اکنون نزدیک است، آنچه وعده شد بر شما فرود آید از عذاب و امتحان چنانچه بر امم گذشته نازل شده و به زودي خداوند متعال شما را در مورد حساب درآورد و از ائمه و مقتدایان شما سؤال نماید و مؤاخذه نماید که با آنها محشور خواهید شد و به سوی خداوند عزّوجلّ بازگشت خواهید نمود، آگاه باشید. به خدا قسم که اگر به عدد اصحاب طالوت یا اصحاب بدر که سیصد و سیزده نفر بیش نبودند مرا یار و ناصر بود شما را با شمشیر خود می‏زدم تا آنکه رو به حق آرید و به سوی دین صحیح و صدق بازگردید چه آنکه ضربات شمشیر مسدود کننده را کفر و نفاق باشد و از برای رفق و مدارا بهتر است. (پس فرمود:) بار الها! حکم فرما بین ما و این گروه بدانچه سزاوار است و تو نیکوترین حاکمی.»3

همه مي‌دانستند و خلیفه نيز اعتراف مي‌کند که پیامبر(ص) مي‌خواسته است، اعلام کند؛ ولی من نگذاشتم. ابن‌عبّاس مي‌گوید: یوم الخمیس؟ یوم الخمیس؟ عجب روز پنجشنبه‌ای؟ و اشک مي‌ریخت و مي‌گفت: پیامبر(ص) گفت: چیزی بیاورید تا روی آن چیزی بنویسم که گمراه نشوید.

ان شاء الله بتوانیم به غربت غدیر پایان بدهیم و برای روزی که عید واقعی و حقیقی و کامل است، زمینه‌سازی کنیم.

پي‌نوشت‌ها: