علم کتاب تماماً نزد امیرالمؤمنین است

خداوند متعال در قرآن مجيد مي‌فرمايد:

«وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَي بِاللهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ؛1 كافران مي‌گويند شما فرستادة خداوند نيستي، بگو كافيست كه خداوند و كسي كه علم كتاب در نزد اوست، ميان من و شما گواه باشد.»

و پوشيده نيست كه قرآن مجيد، علم الكتاب را اقيانوسي از دانش مي‌داند كه اسرار هستي در آن نهان است، مثلاً در يك‌جا مي‌فرمايد:

«وَ مَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاء وَ الْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ؛2 هيچ غيبي در آسمان و زمين نيست؛ مگر اينكه در كتاب آشكار قرار دارد.»

و در جاي ديگر مي‌فرمايد: هيچ ذرّه‌اي در آسمان و زمين يا كمتر يا بيشتر نيست، مگر اينكه خداوند آن را مي‌داند و در كتاب مبين قرار دارد.3

و در جاي ديگر به طور واضح مي‌فرمايد: كليدهاي غيب نزد خداوند است، به جز او كسي از آن آگاه نيست، او مي‌داند آنچه در خشكي و درياست، هيچ برگي بر زمين نمي‌افتد؛ مگر اينكه مي‌داند، هيچ دانه‌اي در تاريكي زمين و هيچ ‌تر و خشكي نيست؛ مگر اينكه در كتابي واضح قرار دارد. «وَ لاَ رَطْبٍ وَ لاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ.»4

و بالأخره براي اينكه به عظمت اين علم الكتاب بيشتر آگاه شويم، نگاهي مي‌اندازيم به داستان حضرت سليمان(ع) و بلقيس كه در قرآن مجيد آمده است.

در اين جريان، حضرت سليمان(ع) از اطرافيان خود پرسيد: كدام يك از شما تخت بلقيس را قبل از اينكه او و افرادش بيايند نزد من حاضر مي‌كند؟ يكي از جنّيان گفت: من آن تخت را قبل از اينكه شما از جاي خود برخيزي حاضر مي‌كنم!

در اين ميان قرآن مي‌گويد: كسي كه در نزد او دانشي بود «قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ» گفت: من آن را زودتر از به هم خوردن پلك چشم تو، حاضر مي‌كنم5 و اين كار را كرد.

توجّه داريد كه قرآن مجيد دارندة اين قدرت را به عنوان كسي كه اندكي از علم كتاب را دارد، ياد مي‌كند و از اين نكته معلوم مي‌شود كه دانش اين كتاب بايد بسيار گسترده باشد كه اندكي از آن، اين گونه انسان را قدرتمند مي‌كند و بنابراين در احاديث متعدّد از اهل البيت(ع) ذكر شده است كه فرمودند: «دانش آنكه بخشي از علم الكتاب را داشت، در مقابل دانش كسي كه تمامي علم كتاب را دارد، همانند تري بال مگسي است از آب دريا!!»6

آري و با تكيه بر همين علم و منبع بود كه عدّه‌اي از اصحاب امام صادق(ع) مثل عبدالأعلي و عبيدة بن عبدالله بن بشير، همگي از امام صادق(ع) شنيدند كه مي‌فرمود: «من مي‌دانم آنچه در زمين‌ها و آنچه در بهشت و آنچه در جهنّم و آنچه بوده و آنچه خواهد بود.» آنگاه حضرت اندكي درنگ نمود و چون ديد كه اين سخن بر شنوندگان سنگين آمد، فرمود: من اينها را از كتاب خدا مي‌دانم، خداوند مي‌فرمايد: «در قرآن است بيان همه چيز.»7

روايات اهل بيت(ع) قاطعانه اعلام مي‌دارد كه صاحب اين علم، اميرالمؤمنين(ع) و پس از او ائمة اطهار(ع)، از اولاد معصومان او مي‌باشند.

پيامبر اكرم(ص) به ابوسعيد خدري كه از آن آية مبارك پرسيده بود، فرمود: او برادرم عليّ بن ابي‌طالب است.8

و امام صادق(ع) در حديث صحيح فرمود: «الّذي عنده علم الكتاب هو الميرالمؤمنين(ع)؛ آنكه در نزد او دانش كتاب است، همان اميرالمؤمنين(ع) است.»9

يكي از اصحاب امام باقر(ع) از حضرت در مورد آية ياد شده سؤال كرد، حضرت فرمود: «ما (اهل البيت(ع)) هستيم و علي اوّل ما و برترين ما و نيكوترين ما بعد از پيامبر اكرم(ص) مي‌باشد.»10

امام صادق(ع) به عبدالله بن وليد فرمود: «مردم در مورد پيامبر اولوالعزم و اميرالمؤمنين چه مي‌گويند؟» عرض كردم: هيچ كس را بر پيامبران اولوالعزم مقدّم نمي‌كنند.

امام(ع) فرمود: خداوند تبارك و تعالي در مورد موسي(ع) فرمود: «وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الأَلْوَاحِ مِن كُلِّ شَيْءٍ مَّوْعِظَةً؛11 براي او در آن لوح‌ها برخي از مواعظ را نوشتيم.» و نفرمود: تمامي موعظه‌ها را و در مورد عيسي(ع) فرمود: «وَلِأُبَيِّنَ لَكُم بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ»12 تا عيسي براي شما برخي از موارد اختلاف را بيان كند و نفرمود: همة آن را، امّا در مورد اميرالمؤمنين(ع) فرمود: «قُلْ كَفَي بِاللهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ؛13 بگو خدا و كسي كه تمامي علم كتاب نزد اوست ميان من و شما براي گواهي كافيست.»

و سپس حضرت براي اينكه عظمت اين دانش، معلوم گردد به آية ديگر استناد جسته، فرمود: خداوند عزّوجلّ فرموده است: «وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ»14 آنگاه حضرت صادق(ع) فرمود: «علم اين كتاب (با اين عظمت) نزد علي(ع) است.»15

پي‌نوشت‌ها: