سرّ دلبران از حدیث دیگران

حجّت الاسلام و المسلمین سیّد هادی صالحی

اميرمؤمنان(ع) در حديث ديگران ـ جبران خليل جبران

علي(ع) روحي كلّي بود كه آهنگ ابديّت را در فضاي غرب منعكس نمود و چون بزرگ‌تر از زمان خودش بود، مردم نه او را شناختند و نه سخنش را درك كردند. آري آنچه هر كس دربارة او گفته است، به منزلة قطره‌اي در كنار دريا يا دانه‌اي در فضاي هواست.1

به اعتقاد من، فرزند ابوطالب نخستين شخصيّت از عرب بود كه با روح كلّي رابطه برقرار نمود و با آن دمساز گرديد و لبانش نغمة دل‌انگيز روح كلّي را به گوش مردمي زمزمه كرد كه پيش از آن نشنيده بودند. به اين دليل آنان ميان راه‌هاي پر فروغ بلاغت او و تاريكي‌هاي گذشتة خود حيران ماندند.

هر كس شيفته و دلدادة او گشت، شيفتگي و دلدادگي‌اش به رشته‌هاي فطرت بسته بود و هر كس با او به دشمني برخاست، از فرزندان جاهليّت بود.

علي از دنيا رفت، در حالي كه شهيد عظمت خود شد.

از دنيا چشم پوشيد؛ در حالي كه نماز ميان دو لبش بود.

درگذشت؛ در حالي كه دلش از شوق پروردگار پر بود.

عرب حقيقت مقام و قدرش را نشناخت تا آنكه از همسايگان عرب، مردمي از پارس به پا خاستند و فرق ميان كوير و سنگريزه را شناختند.

او چشم از جهان فرو بست پيش از آنكه رسالت خود را به تمامي و كامل به جهان برساند.

درگذشت مانند درگذشتن پيامبراني كه در جوامعي و ميان مردمي مبعوث مي‌شدند كه شايستگي پذيرش آنان را نداشتند. زماني ظهور مي‌كردند كه زمان آنان نبود و خدا را در اين كار حكمتي است كه خود بدان داناتر است.2

امام علي(ع) زندگي را بدرود گفت؛ در حالي كه همچون همة پيامبران در هر شهري كه قدم مي‌گذاشت، فضاي آن براي روح بزرگ او تنگ بود و در ميان هر جمعيّتي كه زندگي مي‌كرد، با افكار بلند او آشنايي نداشتند و در زماني زندگي مي‌كرد كه زمان واقعي او نبود.3

علي پيش از زمان خودش بود و من از اين راز آگاه نيستم كه چرا روزگار گاهي افرادي را در زماني پيش از زمان خودشان به وجود مي‌آورد؟4

اميرمؤمنان(ع) در حديث ديگران ـ ميخائيل نعيمه

علي از اقيانوس‌هاي ژرف روح و بيان است؛ در هر زمان و هر مكان ... ما هرگز تسليم يأس نشده‌ايم و هرگز نخواهيم شد؛ زيرا پيروزي و نصرت و كمك با ماست به شهادت همان كساني كه به ياري ما برخاستند و فرزند ابي طالب از آنان است.

اينان هميشه با ما هستند؛ اگرچه در بين ما فاصله‌هايي دور از زمان و مكان وجود داشته باشد. چون نه زمان مي‌تواند آواز آنان را در گوش ما خاموش كند و نه مكان مي‌تواند صورتشان را از ذهنمان محو كند.5

قدرت نمايي و قهرماني امام، محدود به ميدان‌هاي جنگ نبود، قهرماني بود در صفاي بصيرت و طهارت وجدان و سحر بيان و حرارت ايمان و عمق روح انسانيّت و بلندي همّت و نرمي طبيعت و ياري و رهايي مظلوم از چنگال متجاوز و ظالم. فروتني براي حق به هر صورت و مظهري كه حق برايش تجلّي نمايند. اين نيروي قهرماني هميشه محرّك و انگيزنده است، اگرچه روزگارها از آن بگذرد.

امروز و هر روز كه شوق ما براي پي ريزي بناي صالح و فاضلانه شديد شود و به سوي آن بازگرديم هر آنچه اين قهرمان مرموز عرب تفكّر و تأمّل نموده يا گفته و عمل كرده، در ميان خود و پروردگارش بوده است. نه گوشي شنيده و نه چشمي ديده و آن بسيار بسيار بيش از آن است كه به دستش نمودار يا با زبان و قلمش آشكار ساخته است.

پس هر تصوّري كه از او ترسيم كنيم، ناچار صورت ناقصي از آن اصل كامل است ... علي از قلّه‌هاي افراشتة روح و كلمه و بيان، در هر زمان و مكان است.6

اميرمؤمنان در حديث ديگران ـ دكتر بولس سلامه، اديب و حقوقدان

اگر سؤال كنند چرا در مورد علي شعري سرودي با آنكه تو مسيحي هستي؟ در جواب مي‌گويم:7

هر يك از ابيات كتاب جواب سؤال توست و هر كدام بيانگر فضلي از فضايل اوست و علي، مردي است كه همة مسلمانان او را به عظمت ياد مي‌كنند و مسيحي‌ها هم او را به بزرگي و زهد و تقوا ياد مي‌كنند و احاديث او را در مجالس خود ذكر مي‌كنند و من در روي زمين كسي را در مقابل غم و اندوه و ستم ستمگران، صبورتر از علي نيافتم. كلّ زندگي اين مرد مشعوب به غصّه‌هاي متعدّد بود. علي [عليه السّلام] از آن روزي كه چشم خود را در كعبه باز كرد، تا وقتي كه چشمش را در مسجد بست، درگير با مشكلات و مصائب بود و ... ولي در برابر همة آنها صبر كرد...

اگر شيعه بودن عبارت است از حبّ اهل بيت نبي، من شيعه هستم.

سپس خطاب به حضرت امير(ع) مي‌گويد: شعر من در ساحل بيكران تو يك سنگريزه است؛ امّا اين سنگ به خون حسين خضاب شده است، پس اين هدية ناقابل را به خاطر امام حسين(ع) از من قبول فرما.8

آري من يك مسيحي هستم؛ ولي ديده‌اي باز دارم و تنگ نظر نيستم. من يك مسيحي هستم كه دربارة شخصيّت بزرگي صحبت مي‌كنم كه مسلمانان دربارة او مي‌گويند: خدا از او راضي است (رضي الله عنه)، صفا با اوست و شايد هم خدا به او احترام بگذارد ...

علي جايي را اشغال كرده كه يك دانشمند او را ستارة درخشان آسمان علم و ادب مي‌بيند، يك نويسندة برجسته از شيوة نگارش او پيروي مي‌كند و يك فقيه، هميشه بر تحقيقات و نظريات او تكيه دارد .. و هيچ كتابي جز قرآن بر كتاب او برتري ندارد.

شعري دربارة تولّد حضرت علي(ع) در كعبه از پولس سلامه:

ما او را علي مي‌ناميم، همان نام كه پدرش به او داد و از دل آسمان فرياد برآمد و همان را تأكيد كرد.

اين نام، نامي است كه هامون‌ها و هامون‌ها (درياها) همواره آن را براي يكديگر نقل كرده‌اند: علي و صخره‌ها و صخره‌ها، در دامن كوه‌ها و دامنة دشت‌ها آن را همواره به گوش يكديگر گفته‌اند: علي

روزگار پير مي‌شود آري، امّا نام علي مانند چهرة تابان صبح، هميشه باقي و پايدار است و

هر روز و هر روز در طول سده‌ها و اعصار با سپيده دماني نو، بر سرتاسر آفاق بشريّت مي‌تابد و

هر روز از نو طلوع مي‌كند.9

حق چنان در من مسحيي رعشه افكند كه از شدّت عشق او علوي به شمار مي‌آيم؛

اگرچه علي پيامبر نبود، امّا اخلاق نبوّت داشت.

اي آسمان! شاهد باش و اي زمين، اقرار كن كه من علي را دوست مي‌دارم.

مگوييد شيعيان كساني هستند كه هواداران علي هستند؛ زيرا در درون هر انسان با انصافي يك روح شيعي وجود دارد.10

از آنجا كه در آينة تاريخ، مردم پاك و نفس كُش به خوبي نمايانند، مي‌توان علي را بزرگ‌تر از همة آنها شناخت.

او به چشم مي‌ديد كه مردم شيفتة تجمّلات ظاهري زندگي شده‌اند.

او به چشم مي‌ديد كه به سوي سراب دروغين دنيا جلب شده‌اند.

او به چشم مي‌ديد كه آنچه دنيا به آن مي‌انديشد جز سرابي نيست...

تعداد كمي هستند كه به روح حقيقي و معنويّت توجّه دارند و تعداد بيشتري هميشه متوجّه ماديّات هستند.

باري ادلّة عظمت اميرالمؤمنين بلكه امير عرب، بيش از آن است كه به شماره درآيد و كسي كه بخواهد آنها را برشمارد، مانند

كسي است كه بخواهد ذرّات اشعة آفتاب را در دست گيرد.

اميرمؤمنان(ع) در حديث ديگران ـ جرج جرداق

جرج جرداق مي‌گويد: من هم مسلمان هستم و هم مسيحي. من به عنوان يك فرد، مسيحي و به جهت انسانيّت خويش، بيش از ديگر مسلمانان خود را مسلمان مي‌دانم و بيش از مسيحيان ديگر، امام علي را يك مسيحي به حساب مي‌‌آورم. او در وصف امام علي(ع) مي‌گويد:

اي دنيا! چه مي‌شد اگر همة نيروهايت را در هم مي‌فشردي و در دوران ما شخصيّتي مانند علي(ع) را با آن دل و زبان و شمشير نمودار مي‌شد.

آيا در ميان خلق، بزرگ مردي را شناخته‌اي كه با متفكّران از نظربلندي فكرشان روبه‌رو گردد و در همة موارد، برتري گفتار ناشي از عمل، همراه جانبازي‌هاي پي در پي و سبقت در زمان هم، از آنِ او باشد؟

كشيش دبير اوّل سفارت انگليس در بغداد

اگر اين خطيب بزرگ در عصر ما، هم اكنون بر منبر كوفه پا مي‌نهاد، مي‌ديديد كه مسجد كوفه با آن پهناوري‌اش از اروپاييان موج مي‌زد. مي‌آمدند تا از درياي سرريز دانشش، روحشان را سيراب كنند.11

پي‌نوشت‌ها: