اسبان پیشانی سفید

روايتي در شأن نزول سورة عاديات در «تفسير برهان» نقل شده است. در نزديكي مدينه، منطقه‌اي بود به نام «وادي يابس». در منطقة وادي يابس مردماني قدرتمند و نيرومند زندگي مي‌كردند. اين وادي نسبت به بقية مناطق وضع خوبي نداشت. كم آب و خشك بود. افراد اين منطقه اكتفا كردند به آب باران و آب چاه‌هايي كه حفر كرده بودند. مردماني خشن و قدرتمند بودند و اسلام نياورده و بر كفرشان پافشاري مي‌كردند. عشيره‌هاي بسيار خطرناكي بودند و براي كوبيدن اسلام، دوازده هزار مرد جنگي دلاور و سلحشور هم قسم شدند به لات و عزّي، دو بت بزرگ كه به «مدينه» حمله كنند و رسول الله(ص) را بكشند و مسلمانان را قتل عام كنند. جبرئيل براي رسول الله(ص) خبر آورد كه قبل از حركت اينها، كساني را براي دفع اين قوم بفرستد. رسول الله بالاي منبر رفتند و فرمودند: «من از ناحية پروردگار، رسول هستم و امر من واجب است و اطاعت امر من، اطاعت امر خداست.» آنگاه خطاب به ابوبكر فرمودند: «من تو را بر چهار هزار مسلمان سركرده مي‌كنم كه اين چهار هزار نفر مسلّح بشوند، تا در وادي يابس اسلام را بر عشيره‌ها عرضه كنيد. اگر اسلام را قبول كردند، برگرديد والّا با آنها بجنگيد تا نفر آخرتان. يا همهتان كشته شويد يا غلبه كنيد و غنائم و اسرا را بياوريد.»

ابوبكر سپاه را از راهي خوش آب و هوا برد. پس از چند روز وقتي وارد آن منطقه شد، دويست نفر سواره از آن قبيله به استقبال آمدند. گفتند: چه مي‌خواهيد اينجا و چه كار داريد؟ گفتند ما از طرف محمّد بن عبدالله، خاتم انبياء(ص) آمده‌ايم تا اسلام را بر شما عرضه كنيم. اگر قبول كرديد فنعم المطلوب و چنانچه قبول نكرديد مأموريم با شما بجنگيم و غنايم و اسراء را از شما بگيريم. وقتي اين سخنان را شنيدند روي كردند به ابوبكر و قسم ياد كردند كه اي ابي‌بكر! تو با ما حقّ قرابت داري، براي حفظ حقّ قرابتت برگرد. قسم به لات و عزّي كه اگر تكان بخوريد، همة شما را قتل عام مي‌كنيم. امّا به ملاحظة تو، صدمه نميزنيم. ابيبكر آمد در ميان چهار هزار نفر مسلمان و گفت: والله، اينها قسمشان راست است. اينها به لات و عزّي قسم خورده‌اند و مي‌دانم عمل

مي‌كنند. پس بهتر آن است كه برگرديم، چون شاهد آگاه‌ترست به امور از غايب و رسول‌الله(ص) غائب است و من اينجا وضع را از نزديك مي‌بينم و بايد برگرديم. سپاه برگشت.

رسول‌الله(ص) بسيار ناراحت شدند و به منبر رفتند و فرمودند: «اي ابي‌بكر! قسم به خدا كه امر مرا مخالفت كردي و آنچه كه من گفتم، نپذيرفتي. برگشتي، در حالي كه من از برگشتن تو ناراحت هستم. آنگاه روي به عمر كردند و فرمودند: «عمر بلند شو و اين چهار هزار نفر را دوباره بِبَر و همان مأموريتي كه به ابي‌بكر دادم تو بايد به سامان برساني؛ يعني اسلام را به آنها عرضه كني. اگر قبول كردند، كه هيچ والّا با آنها بجنگ و تا آخرين نفرات بايد بجنگي.

عمر به توصية ابي‌بكر از همان راهي كه آنها رفته بودند، سپاه را حركت داد. وقتي به آن منطقه رسيدند، باز آن دويست نفر آمدند. سركردة آنها گفت: شما چه كساني هستيد؟ عمر گفت: از طرف رسول خدا، محمّد بن عبدالله (ص) آمده‌ايم تا اسلام را به شما عرضه كنيم. قبول كرديد كه هيچ ولي اگر قبول نكرديد، مي‌جنگيم تا همة ما كشته بشويم. گفتند: عمر! ما با تو حقّ قرابت و خويشي داريم و به واسطة تو به اين مسلمان‌ها صدمه نمي‌زنيم. قسم به لات و عزّي كه اگر برنگرديد، همة شما را قتل‌عام مي‌كنيم. عمر گفت: من اينها را مي‌شناسم. هرگز از قسمشان برنمي‌گردند. عمر هم گفت: شاهد چيزي را مي‌بيند كه غايب از آن اطّلاع ندارد. وقتي سپاه برگشت، رسول الله(ص) بالاي منبر رفتند و به غم نشستند و فرمودند: «عمر! مخالفت كردي امر مرا، همان‌طور كه ابي‌بكر مخالفت كرد. من تو را امر كردم به جهاد و امر كردم به قتال و تو نپذيرفتي.» سپس فرمودند: «علي جان بلند شو» تا فرمودند علي جان، اميرالمؤمنين(ع) حركت كرد. رسول خدا(ص) فرمودند: «انتخاب كن لشكري كه بروي و اين كار را تمام كني.» اميرالمؤمنين(ع) عدة اندكي را انتخاب كردند.

در زيارت آقا اميرالمؤمنين(ع) مي‌خواني: «السّلام عليك يا اميرالمؤمنين» و «يا قائد غرّ المحجّلين؛ اي آنكه افسار دستش است و پيشاپيش مي‌رود.»

«غرّ» جمع «اغرّ» است. «اغرّ» اسب پيشاني سفيد را مي‌گويند. «محجّل» اسبي است كه دست و پايش تا ساق سفيد باشد. اسبي كه دست و پايش سفيد است، «محجّل» است و جمعش «محجّلين» ناميده ميشود. «قائد غرّ المحجّلين؛ يعني پيشواي آن اسب‌هايي كه پيشاني‌هايشان سفيد و دست و پايشان سفيد است.

اميرالمؤمنين(ع) از راهي كه آنها رفته بودند و برگشته بودند، نرفتند. راهي كه اميرالمؤمنين(ع) انتخاب كردند، راهي خشك و سنگلاخ بود. آقا عصر تصميم گرفتند و حركت كردند، با اين عدّه‌اي كه سوار بر اين اسب‌ها بودند. برخي از ياران آمدند گفتند كه اين راه، راه خطرناكي است. سباع و درّندگان در اين راهند و خودت را و اينهايي را كه با شما هستند، در خطر مي‌اندازي. فرمودند: «جانم فداي رسول الله. راهي كه به عشق او و محبّت او باشد، هر چه خطرش بيشتر، براي من گواراتر. من از آن راه مي‌روم.»

شب اميرالمؤمنين(ع) در اين راه مي‌آمد، دستور هم داده بود كه اسب‌ها را بتازانند. اين اسب‌ها شروع كردند به دويدن «والعاديات ضبحاً». اين سينه‌ها كه هوا داخل آن جمع مي‌شد صدا مي‌كرد و در اين شب ظلماني، نعل‌هاي سمّ اين اسب‌ها مي‌خورد به سنگ‌ها و از آن جرقّه توليد مي‌شد. «والموريات قدحا» آمدند تا اينكه دم صبح به منطقة وادي يابس رسيده «فالمغيرات صبحاً» صبح كه شد به جنگ پرداختند.

اينجا مطلب لطيفي است. خدا به جان علي قسم نمي‌خورد. خدا به دوست علي قسم نمي‌خورد. جلالت قدر در يك حدّي است كه هنوز قسم خوردن به آن لازم نيست. قسم به آن اسبي كه دوست علي روي آن سوار است، نه بالاتر از اين، قسم به آن خاكي كه از كف پايش حركت مي‌كند. به آن قسم بخور و اين كار خداست. اين تنزيل شئون ولايت است. در قرآن اين مسئله را براي اين آورد كه بداني آنچه به ساحت قدس ولايت اميرالمؤمنين(ع) مرتبط است، قداست دارد. به حدّي قداست دارد كه قرآن به آن قسم نمي‌خورد. حتّي به اسبش هم قسم نمي‌خورد؛ بلكه به صداي نفسش قسم مي‌خورد. به جرقّة سمّ پايش قسم مي‌خورد.

جبرئيل نازل شد و سورة «والعاديات» را آورد. اميرالمؤمنين(ع) آمدند و فوراً منطقه را محاصره كردند و به سرعت بر دشمنان غلبه كردند. هنوز آفتاب نزده، اسرا را گرفتند و غنائم را تسخير كردند و به تمام اهدافي كه داشتند، دست يافتند و به سمت مدينه آمدند. از مدينه رسول الله(ص) با اصحاب به استقبال اميرالمؤمنين(ع) آمدند. آقا امام صادق(ع) دربارة اهمّيت اين سريّه1 فرمودند كه اسلام از غنائم به كثرت و زيادتي بهره نبرد؛ مگر يكي در خيبر و يكي در اين جنگ. بزرگترين غنائمي كه نصيب مسلمانان شد، يكي در خيبر بود و يكي در اين جنگ.

پي‌نوشت: