علم جفر

حجّت الاسلام موسوی زنجانی

از دير باز شنيده‌ايم كه امام علي(ع) از علمي اطّلاع داشته‌اند به نام علم جفر كه از طريق اين علم توانسته‌اند از تمام مسائل عالم باخبر شوند. براي بررسي دقيق‌تر و پي بردن به چگونگي اين علم، بايد به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيم:

اولاً: آيا چنين علمي وجود داشته است، که فقط حضرت علي(ع) از آن مطّلع باشند؟

ثانياً: اگر اين علم وجود داشته است از کجا به دست امام علي(ع) رسيده است؟

ثانياً: آيا اين علم تنها در اختيار امام علي(ع) بوده يا ساير امامان(ع) هم از آن مطّلع بوده‌اند. اينها سؤالاتي است که شايد ذهن ميليون‌ها شيعه را درگير كرده باشد. به اين سبب به اين پرسش‌ها پرداخته و سعي مي‌كنيم جواب‌هاي شايسته‌اي براي آنها بيابيم.

پاسخ: براي وقوف کامل بر اين مسئله ضرورت دارد مطالب در ضمن چندين بند مجزّا توضيح داده شود:

ـ اسلام مرکّب از دو امر است:

الف: کتاب آسماني «قرآن كريم» که محصول يک نزول است؛

ب: بخشي از کتاب‌هاي جفر که محصول يک عروج است.

قرآن کريم حدود 6300 آيه است و کتب موجود در جفر حدود 104 کتاب.

بيان اجمالي معناي جفر:

از آنجايي که معناي تفصيلي جفر بعداً خواهد آمد، در اينجا جهت آمادگي ذهني خوانندة محترم، به اجمال بيان مي‌کنيم که جفر يعني «پوست قوچ وحشي» که تمام کتب انبياي سابق و کتبي که با املاي رسول خدا(ص) و دست خطّ شريف عليّ بن ابي طالب(ع) نوشته شده است، در اين پوست نگهداري مي‌شود. واژة جفر در فارسي به «انبان» و در آذري به «تغارچه» ترجمه شده است. اينکه شنيده مي‌شود علي(ع) از علم جفر مطّلع بوده؛ يعني اينکه اين علي(ع) و اولاد معصوم علي(ع) هستند که از محتواي کتب موجود در آن انبان (جفر) مطّلع هستند و به تفصيل در اين باره توضيح داده خواهد شد. تاکنون 12 جلد کتاب تحت عنوان جفر در دسترس عموم قرار گرفته كه غالباً داراي جداولي بسيار پيچيده‌اند و هر يک از اين 12 کتاب به عنوان جفر تلقّي شده است؛ ولي مطمئنّاً هيچ ربطي به جفر علي(ع) ندارند. گرچه پاره‌اي از جداول مي‌تواند در بين کتب موجود در جفر باشد؛ امّا اين کتاب‌ها مطمئنّاً جفر نيستند و قطعاً اطّلاع از پاره‌اي از رموز آن جداول، اطّلاع از جفر تلقّي نمي‌شود و اکنون جفر در محضر آقا امام عصر(عج) است.

لازم به ذكر است كه دو علم ديگر وجود دارند؛ به نام علم حروف و علم اعداد و کساني از اين علوم اطلّاع دارند و تا حدّي که از طريق اين علوم شماره تلفن هر کس را که مي‌خواهند کشف مي‌کنند، ولي اين علوم، علم جفر نيستند.

جايگاه جفر نزد اهل بيت(ع)

امام صادق(ع) فرمودند:

«در خانة ما مجموعه‌اي وجود دارد، با وجود آن ما اهل بيت(ع) به احدي از انسان‌ها احتياج نداريم. اين مردم جهان هستند که به شدّت به ما اهل بيت(ع)، به خاطر آن مجموعه نياز جدّي دارند و در بين آن مجموعه، کتابي است با املاي شخص رسول خدا(ص) و دست خطّ شريف علي(ع) که شامل صحيفه‌اي است كه تمام حلال و حرام در آن بيان گرديده و مسائل را طوري روشن کرده است که شما اصحاب وارد منزل ما مي‌شويد، بدون اينکه بدانيد که ما اهل بيت(ع) مي‌دانيم که شما به کدام دستورآن عمل كرده‌ايد1 يا عمل نکرده‌ايد!!»

جفر؛ يك کتاب امنيّتي

امام صادق(ع) در روايت ديگر فرمودند:

«اگر نبود اينکه قبلاً مطالب و مسائلي را لو داديد، کتابي را به شما مي‌داديم كه با وجود آن و به برکت آن تا روز قيام امام عصر(ع) به احدي نياز پيدا نمي‌کرديد که مسئله‌اي را از او بپرسيد.»2

جامعيّت محتواي کتب موجود در جفر

امام صادق(ع) خطاب به اصحاب خود فرمودند:

«واي به حالتان که نمي‌دانيد جفر چيست؟ آن از نظر بزرگي و کوچکي يک پوست متوسط است که مربوط به يک قوچ (وحشي) مي‌باشد. تمام آن پر است از املاي رسول خدا(ص) از زبان خودش و بدون واسطه و دست خطّ علي(ع) است. هيچ حادثه‌اي يا شئي در جهان نيست که حکم آن در آنجا ذکر نشده باشد. حتّي دية يک خراش کوچک.»3

جفر يا دستورالعمل حکومتي

امام باقر(ع) با دست شريف خود به يک خانة بزرگ اشاره و سپس خطاب به اصحاب خود فرمودند:

«بدانيد در اين خانه يک صحيفه‌اي است به صورت طومار به طول هفتاد ذراع، تمام مطالب آن با خطّ علي(ع) و املاي رسول‌خدا(ص) بوده در صورت تشکيل حکومت به امامت يکي از ماها (يعني يکي از ائمه(ع)) فقط مطابق دستورات و احکام آن صحيفه عمل خواهيم کرد و کوچک‌ترين تخطّي از آن صحيفه

نخواهيم کرد.»4

توضيح دربارة محتواي هر يک از کتب موجود در جفر

ابوبصير مي‌گويد:

خدمت امام صادق(ع) رسيدم. عرض کردم فدايت شوم مطلبي را مي‌خواهم از حضرت‌عالي بپرسم؛ امّا مي‌ترسم کسي در اين خانه صداي مرا بشنود. چون مطلب بسيار سرّي است. امام(ع) با دست شريف خود پردة در يکي از اتاق‌ها را بالا زد و فرمود: «نه مشكلّي نيست، بفرماييد.» عرض کردم شيعيان شما نقل مي‌کنند رسول خدا(ص) هزار باب (هزار فصل) علم به علي(ع) ياد داده که هر کدام از آن باب‌ها داراي يک هزار باب ديگر است (که جمعاً تفريعات موجود پيش علي(ع) سر به يک ميليون مي‌زند) امام صادق(ع) فرمود: «اي ابومحمّد! به خدا کاملاً درست است و به خدا قسم، اصل و ريشة علوم، علم مخصوص اهل بيت(ع) است.» سپس امام دقايقي سکوت کرد و سر به پايين انداخت. بعد فرمود: «آن علم است؛ امّا نه علمي که بين مردم متداول است.» سپس اضافه فرمود: «اي ابامحمّد! «جامعه» پيش ما است (آيا مي‌داني جامعه يعني چه؟ اصلاً اهل سنّت نمي‌دانند جامعه يعني چه؟» من عرض کردم: آقا من هم نمي‌دانم جامعه يعني چه؟! فرمود: «جامعه يک صحيفه‌اي است که به شکل طومار پيچيده شده که 70 ذراع طول دارد؛ البتّه مطابق طول ذراع رسول خدا(ص) که املاي شفاهي از زبان خود رسول خدا(ص) است و توسط علي(ع) نوشته شده است که شامل تمام احکام حلال و حرام است حتّي دية خراش بسيار کوچک.» سپس امام فرمودند: «اجازه مي‌دهي دقيقاً بگويم کوچک‌ترين خراش چيست؟!» عرض کردم: من در خدمت شما هستم. امام با دست مبارک خود مرا لمس فرمود. سپس فرمود: «دية اين هم در آن صحيفه آمده است.» در حالي كه احساس کردم امام ناراحت است، عرض کردم: اين از مقولة علم است! فرمود: «البتّه علم است؛ امّا نه علم معهود و متعارف بين مردم.» سپس امام مدّتي حرف نزد بعد خودش اضافه فرمود: «البتّه جفر هم پيش ما است ولي اهل سنّت از کجا مي‌دانند، جفر چيست، آيا پوست گوسفند است يا پوست شتر؟» عرض کردم: جفر چيست؟ فرمود: «يک پوست يا ظرف پوستي قرمز (سفيد) رنگي است که تمام علوم انبياء و اوصياء در آن نگهداري مي‌شود.» عرض کردم: پس اين را مي‌گويند علم؟ فرمود: «به خدا اين از مقولة علم است؛ امّا نه آن علمي که مدّ نظر عرف است (که با تعليم و تعلّم کم و زياد شود و در مرور زمان کسر و انکار داشته باشد.)»5

جفر سند حقّانيت خلافت امام حسن(ع) در مقابل حکومت معاويه

امام حسن مجتبي(ع) در ضمن يکي از استدلال‌ها و مناظراتي که با معاويه داشتند، فرمودند:

«امّا معاويه! قضيه از اين قرار است که در اسلام احکام و مسائل گوناگوني وجود دارد که حقيقتاً امّت اسلامي در بخش قابل ملاحظه‌اي از آن مسائل و احکام کوچک‌ترين اختلافي ندارند. مانند: شهادت ان لا اله الا الله و انّ محمّداً رسول الله و اينکه نماز در 5 وقت يوميّه واجب است و اينکه زکات واجب است. روزة ماه رمضان و حجّ بيت الله الحرام واجب است و امثال اينها که بسيار زياد است و همچنين تمام امّت، اتّحاد و اتّفاق نظر دارند بر حرام بودن کارهايي مانند دزدي، دروغ گفتن، قطع رحم و احکام محرّم زيادي که قابل شمارش نيست. بنابراين در اين قبيل مسائل بين امّت اسلامي اختلافي نيست. مشکل جاي ديگر است. (رسول خدا(ص) بارها و بارها فرموده‌اند: اسلام روي 5 پايه قرار دارد (نماز، زکات، روزه، حج و ولايت) و 4 پايه از آن 5 پايه روي يك پايه قرار دارد و امّت در 4 پاية اوّل مشکل ندارند. مشکل در پاية پنج است چون تمام احکام عمدة اسلامي روي پاية ولايت و مديريت آن احکام و مسائل قرار دارد. وقتي پايه را خراب کني، احکام ديگر نيز دچار تخريب مي‌شود (4 پاية اوّل نماز، زکات، روزه، حج و ولايت و رهبري اسلام است) امّت آمدند در پاية پنجم اختلاف کردند يکديگر را کشتند؛ تقسيم به فرقه‌هاي متعدّد شدند؛ يکديگر را لعن کردند. همه و همه سر ولايت بود (که عنصر پايه‌اي 4 پاية ديگر بود) و مسلّماً آن کسي لايق ولايت و رهبري امّت است كه تابع کتاب خدا و سنّت رسول خدا(ص) باشد و اگر امّت به آن 4 پاية اوّل که مورد اتّفاق امّت است، عمل مي‌کردند و مشکل ولايت و رهبري را به اهل آن واگذار مي‌کردند، مشکل حل مي‌شد و آن کسي خوشبخت گرديد که خدا به او توفيق درک اين معنا را داد که فهميد امامان واقعي چه کساني هستند و معدن علم کجا است؟ رسول خدا(ص) حقيقتاً حقّ مطلب را ادا فرمودند، آنجا که فرمود: «خدا رحمت کند کسي را که حق را تشخيص و پس از فهم حقيقت يا حرف بزند که غنيمتي است يا سکوت کند که سلامتي است.»