سنّت وصایت، سنّت عموم انبیاء است

سخنرانی حجّت الاسلام و المسلمین غلامحسین زینلی

گفت‌وگو دربارة بحث جانشيني پيامبر(ص) است. دربارة جانشيني پيامبر اكرم(ص) دو برداشت وجود دارد: اوّل: ديدگاه شيعة اماميه؛ دوم: ديدگاه اهل سنّت.

براساس ديدگاه اهل سنّت، اسلام فاقد نظام سياسي است و ما ترديد نداريم كه نظام سياسي كه مي‌تواند جامعة بشري و جامعة اسلامي را اداره كند، از مهم‌ترين و ضروري‌ترين مسائل زندگي انسان است؛ بنابراين روي اين ديدگاه كه اسلام فاقد نظام سياسي است، به قطعيّت مي‌توان گفت كه چنين اسلامي ناقص است.

براي اثبات آنكه اسلام اساساً نمي‌تواند ناقص باشد و ضرورتاً مي‌بايست دربارة ادامة راه پيامبر(ص) انديشه‌اي داشته باشد، به چند نكته اشاره مي‌كنيم:

نكتة اوّل: در حالي كه قرآن كريم مسئلة نقص اسلام را نمي‌پذيرد. «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا؛ امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت ‏خود را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را براي شما [به عنوان] آييني برگزيدم.» پس اسلام بايد كامل باشد. اسلام نمي‌تواند روي چنين مسئلة مهمّي بي‌تفاوت باشد، حتماً براي اين قضيه چاره‌انديشي كرده است.

نكتة دوم اينكه كتاب خدا، قرآن مجيد خود را «تبيان لكلّ شي‌ء» معرفي كرده است: «وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ؛1 و نازل كرديم بر تو اين كتاب را كه روشنگر هر چيزي است.» مفسّران در ذيل اين آيه چه شيعه چه سنّي گفته‌اند كه يعني نيازهاي جامعة اسلامي را در بردارد، نمي‌تواند قرآن مجيد تبيان لكل شي‌ء باشد؛ امّا مسئلة مهمّي، مانند امامت و رهبري جامعة اسلامي در اين كتاب مطرح نشده باشد.

نكتة سوم: مسئلة وصايت كه سيرة مستمرّة تمام پيامبران الهي است. آدم ابوالبشر(ع) براي خودش وصيّ انتخاب مي‌كند و فرزند ارشد خودش، شيث را وصيّ قرار

مي‌دهد، شيث فرزندش انوش و او قينان را معرفي مي‌كند.

و قينان، یرد را و یرد، مهلائيل را تا همين طور ادامه پيدا مي‌كند و به حضرت نوح(ع) مي‌رسيم. نوح(ع) فرزندش سام را وصيّ خود قرار مي‌دهد و سلسلة وصايت در فرزندان سام ادامه پيدا مي‌كند و بعد در زمان ابراهيم خليل‌الرّحمان(ع) او، اسحاق و يعقوب را وصيّ خود قرار مي‌دهد و سلسلة وصايت در بين فرزندان آنها ادامه پيدا مي‌كند و به موسي كليم(ع) مي‌رسيم. ايشان فرزند پسر ندارند، بنابراين او پسر عموي خودش كه يوشع‌بن‌نون است و اعلم امّت اوست، انتخاب مي‌كند و پيامبر بعدي بزرگ‌ترين وصيّ، يعني شمعون‌ بن‌ صفا را به عنوان وصيّ خود معرفي مي‌كند. مسئلة وصايت در طول تاريخ، سنّت مستمرّة همة پيامبران الهي بوده است؛ پس كساني كه مي‌خواهند بگويند كه پيامبر خدا(ص) وصيّ‌اي براي خود انتخاب نكرد با چه استدلالي مي‌خواهند پيامبر(ص) را از اين سنّت مستمرّه مستثنا كنند؟

دليلي بر اين كار وجود ندارد؛ بلكه ادلّة ضدّ اين كار وجود دارد. روايات متعدّدي با سند صحيح در منابع دست اوّل اهل سنّت، هم اكنون موجود است كه پيامبر اكرم(ص) هم وصيّ بودن ساير انبياي الهي را تائيد كردند و هم اينكه خودشان هم وصيّ انتخاب كرده‌اند و وصيّ ايشان امام عليّ‌بن‌ابي‌طالب(ع) است.

نكتة چهارم اينكه ما مي‌دانيم كه پيامبر اكرم(ص) وظايفي داشتند كه انجام مي‌دادند، انجام آن وظايف، مورد نياز جامعة اسلامي بود، برخي از اين وظايف متوقّف بر وجود شخص پيامبر اكرم(ص) مي‌باشد، مانند دريافت و ابلاغ رسالت از طريق وحي. امّا برخي ديگر مانند تفسير كتاب خدا متوقّف بر وجود شخص پيامبر(ص) نيست و نياز جامعة اسلامي هم هست. جامعة اسلامي نياز دارد كه فردي مطمئن در آن باشد تا كتاب خدا را تفسير نمايد.

آيا اين وظايف بعد از پيامبر اكرم(ص) نبايد ادامه پيدا كند؟ مسلّماً بايد ادامه پيدا كند؛ زيرا نياز جامعة اسلامي است. پس به طور ضروري بايد ادامه پيدا كند. در اين صورت ادامه ‌دهندة اين جريان بايد كسي باشد كه اوصاف پيامبر اكرم(ص) را داشته باشد. در غير اين صورت نمي‌تواند وظايفي را كه پيامبر(ص) انجام مي‌داد، انجام دهد. پس بايد كسي كه هم طراز پيغمبر(ص) هست؛ امّا نبيّ نيست، براي انجام اين وظايف در ميان جامعه وجود داشته باشد.

نكتة پنجم: افزون بر توصيه‌هاي شفاهي پيامبر اكرم(ص) كه از سال سوم بعثت شروع مي‌شود و تا آخرين روز درگذشت ايشان كه دست اميرالمؤمنين(ع) را در آخرين روز حياتشان بلند مي‌كنند و مي‌گويند: «هذا عليّ مع القرآن و القرآن مع عليّ لا يفترقان حتّي يردا علي الحوض؛2

علي با قرآن و قرآن با علي است. اين دو از يكديگر جدا نمي‌شوند تا در كنار حوض [كوثر] بر من وارد شوند.»

يعني در طيّ 20 سال به طور شفاهي بسيار تأكيد كرده‌اند بر اين موضوع. پيامبر اكرم(ص) در آخرين روزهاي حيات چنانچه اسناد و مدارك صحيح در منابع دست اوّل شيعه و سنّي نيز موجود است دستور دادند كه براي ايشان كاغذ و قلمي آماده كنند تا وصيت‌نامه‌اي بنويسند كه بعد از نوشتن وصيت‌نامه هيچ كس منحرف نشود و هيچ اختلافي بين امّت اسلامي به وجود نيايد؛ امّا در اينجا مخالفان امامت حضرت علي(ع) مي‌دانستند كه پيامبر(ص) مي‌خواهند چه بنويسند، به اين دليل با توهين به ساحت مقدّس پيامبر اكرم(ص) از نوشتن وصيت‌نامه ممانعت كردند. تحقيق در اين باره اين مطلب را روشن مي‌كند كه تمام دانشمندان شيعة اماميه و اكثر دانشمندان اهل سنّت بر اساس شواهدي كه در اين حديث و دربارة اين حديث وجود دارد، معتقدند كه موضوع اين حديث تعيين جانشين و جانشينان پيغمبر(ص) بوده است و

مي‌خواستند اين كار را انجام دهند. حال سؤال من اين است كه پيغمبر اكرم(ص) اين وصيت‌نامه را براي خلافت چه كسي مي‌خواستند، بنويسند؟ عليّ‌بن‌ابي‌طالب(ع) يا ابوبكر؟ اگر براي ابوبكر مي‌خواستند، بنويسند چرا خود ابوبكر و دوست شفيقش، عمر مخالفت كردند؟ پس يقين پيدا مي‌كنيم و ما اسناد و مدارك داريم كه دربارة امام علي(ع) است.

و نكتة ششم اينكه مسئلة خلافت الهي كه تشيّع مطرح مي‌كند، اين حقّ الله است نه حقّ‌النّاس؛ امرالله است نه امرالنّاس كه بشر خواسته باشد در آن دخالت و اظهار نظر كند و تصميم بگيرد. ما در احاديث صحيح از پيامبر اكرم(ص) داريم كه در ديدار با قبيلة بني‌عامر فرمودند: «الامرلله يضعه حيث شيءً؛ امر به دست خداست و او آن را براي هر كه بخواهد قرار مي‌دهد.» وقتي رئيس آن قبيله به پيامبر(ص) گفت: اگر ما شما را ياري كنيم و شما پيروز شويد آيا حكومتتان بعد از شما نصيب ما خواهد شد؟ پيامبر(ص) فرمودند: «الامر لله يزعه حيث شيءً: يعني در اختيار من نيست و در اختيار خداست و خدا در هر جايي كه بخواهد قرار مي‌دهد و به هر كسي كه بخواهد تقديم مي‌كند.» بنابراين رئيس قبيله مي‌گويد: پس به دنبال كارتان برويد. ما سينه‌هايمان را هدف تيرهاي دشمن شما قرار مي‌دهيم؛ ولي بعداً از حكومت شما چيزي نصيب ما نشود.

نكتة هفتم اينكه ما احاديثي داريم كه معروف به احاديث خلفاي اثني‌عشر است. اينها دو دسته هستند: دستة اوّل روايات شيعي هستند و در منابع دسته اوّل تشيّع و در برخي از منابع دسته دوم اهل سنّت هم وجود دارد و دستة دوم، روايات مشترك هستند ميان شيعيان و اهل سنّت، اين دسته در تمام منابع دسته اوّل اهل سنّت و منابع شيعي وجود دارند و اين احاديث مورد اتّفاق امّت اسلامي هستند و بنده دربارة اين احاديث تا به حال، مخالفي را پيدا نكرده‌ام و حتّي ابن‌تيميّه كه از لجوج‌ترين دانشمندان ضدّشيعه است نيز مي‌گويد: اين احاديث صحيح است. اين احاديث دو مطلب را براي ما ثابت مي‌كند:

1. پيامبر(ص) نه تنها براي خود جانشين انتخاب كردند؛ بلكه دوازده جانشين انتخاب كردند و جانشينان خودشان را تا قيامت مشخص كردند؛

2. به ما اثبات مي‌كند كه مسئلة انتخاب جانشين، حقّ ‌الله حقّ ‌النّبي است نه حقّ ‌النّاس؛ چون اگر حقّ ‌النّاس بود، پيامبر اكرم(ص) در حقّ مردم دخالت نمي‌كردند، حقّ آنها را ضايع نمي‌كردند، اينكه مي‌بينم پيغمبر اكرم(ص) تصميم مي‌گيرند، پيامبر(ص) هم شخصيّتي هستند كه «مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَي؛ وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَي؛ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَي؛3 [كه] يار شما نه گمراه شده و نه در ناداني مانده و از سر هوس سخن نمي‏گويد؛ اين سخن به جز وحي‌اي كه وحي مي‏شود، نيست.» هر اقدامي كه انجام مي‌دهد، اقدام برخاسته از وحي الهي است. بنابراين حديث اثنا‌عشر هم مسئلة تعداد جانشينان پيغمبر اكرم(ص) و امامت شيعي را و هم الهي بودن اين قضيه را براي ما اثبات مي‌كند.

نكتة هشتم: مسئلة امامت الهي كه شيعة اماميّه از آن پيروي مي‌كند، كاملاً با كتاب خدا و سنّت پيامبر(ص) هماهنگ است، در حديث غدير، بحث در كلمة مولا و معناي آن است. هيچ كس در اين مسئله كه پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «من كنت مولاه فهذا عليّ مولاه؛ هر كس من مولاي اويم، اين علي مولاي اوست.» ترديدي ندارد؛ بلكه بحث در معناي مولاست؛ اهل سنّت مدّعي هستند كه مولا در معناي محبّت و نصرت است. آنها مي‌گويند: اين فهم صحابه است؛ صحابه‌اي كه در آنجا حاضر بودند، اين معنا را فهميده‌اند. در بررسي آثار اهل سنّت مي‌بينيم كه حتّي يك نفر از صحابي نيست كه گفته باشد: من در غديرخم بودم و سخن پيامبر(ص) را شنيدم و از كلمة مولا، معناي محبّت و نصرت عليّ‌بن‌ابي‌طالب(ع)‌ را فهميدم. در هيچ منبعي از منابع اهل سنّت چنين مطلبي نيست؛ امّا در منابع اهل سنّت و تشيّع نام بيست نفر از صحابه پيامبر(ص) و سخنانشان را مي‌بينيم كه گفتند: ما در غديرخم بوديم و اين سخن پيامبر(ص) را شنيديم و از سخن ايشان دربارة كلمة مولا مسئلة امامت و اولي به جانشيني عليّ‌بن‌ابي‌طالب را استفاده كرديم. پس مسئلة فهم صحابه هم كه اهل سنّت براي اثبات ادّعاي خودشان مطرح كردند، دروغي متأسّفانه بيش نيست.

پي‌نوشت‌ها: