مباهله سند برگزیدگی

آية مباهله يكي از جلوه‌هاي خاصّ اصحاب كساء در آيات نوراني قرآن كريم است كه در اين مقاله گوشه‌اي از اين تجلّيات را با بهره‌گيري از احاديث معتبر و مستند پيشوايان معصوم(ع) ثبت مي‌كنيم.

واژة مباهله

مباهله از ريشة «بهل» مي‌باشد و بهل در اصل به معناي رها كردن، وانهادن و ترك نمودن است.1

«بُهلَه» و «بَهْلَه» به معناي لعنت كردن است، بَهَلَهُ: لَعَنَهُ، بَهْلَة الله: لَعنةُ‌اللهِ.2

«أبتِهال» از باب افتعال به معناي تضرّع و تلاش در دعا است.3

«مباهَلَه» از باب مفاعله به معناي «مُلاعَنَه» يعني: دو نفر، يا دو گروه در يك موضوع مورد اختلاف، با يكديگر اجتماع كنند و از خدا بخواهند كه لعنت خود را بر شخص يا گروه ستمگر قرار دهد.4

نيايشگري كه جز خدا همه چيز را فرو نهاده، با يك اخلاص فقط به خدا توجّه مي‌كند، نيايش او را «ابتهال» گويند.

دو طرف متخاصم پس از مباهله، يكديگر را يله و رها كرده در معرض لعنت خدا قرار مي‌دهند.

شخصي كه از كسي بيزاري جسته، او را مورد لعن قرار مي‌دهد، او را وانهاده، به حال خود ترك مي‌كند.5

آية مباهله

آية 61 سورة مبارك آل عمران به «آية مباهله» معروف است، زيرا در اين آيه، پيامبر اكرم(ص) مأموريت يافته كه با نصاراي نجران مباهله كند:

«پس هر كه در اين [باره] پس از دانشي كه تو را [حاصل] آمده با تو محاجّه كند، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و ما خويشان نزديك و شما خويشان نزديك خود را فرا خوانيم. سپس مباهله كنيم و لعنت ‏خدا را بر دروغگويان قرار دهيم.»6

جايگاه نجران

سرزمين «نجران» در نقطة مرزي «حجاز» و «يمن» و تنها پايگاه نصارا در منطقة حجاز بود.

يك مبلّغ راستين مسيحيّت به نام عبدالله تامر اهالي نجران را به آيين مسيحيّت دعوت كرد، در طول زمان، اكثريت اهل نجران به كيش مسيحيّت درآمدند و نجران با 73 دهكدة تابع خود به صورت پايگاه مسيحيّت درآمد.

پادشاه ستمگر نجران آنان را به رها كردن آيين مسيحيّت و بازگشت به آيين يهود دعوت كرد، نصاراي نجران از پذيرش آن امتناع كردند و در آيين خود پابرجا ماندند.

پادشاه ستم پيشه گودالي كنده در آن آتش افروخته، پايمردان در آيين مسيحيّت را در آن گودال انداخته، طعمة حريق نمود.

تعداد اين افراد را ياقوت 20000 نفر ثبت كرده است.7 از اين واقعة دلخراش در قرآن كريم به عنوان «اصحاب اُخدُود»، يعني شكنجه‌گران گودال آتش ياد شده است.8

مشروح اين جنايت در همة كتب تفسيري آمده است.9

نصاراي نجران در آيين خود محكم و پايدار و در معارف خود بينا و هشيار بودند، از اين رهگذر نشانه‌هاي خوبي از روح انتظار پيامبر اكرم(ص) در تاريخ حوزة نجران در صفحات تاريخ ثبت شده، كه به چند نمونه از آنها اشاره مي‌كنيم:

1. پيش از بعثت پيامبر اكرم(ص) يكي از اسقف‌هاي نجران به مكّه آمده، با جناب عبدالمطلب پيرامون اوصاف پيامبر اكرم(ص)‌ سخن مي‌گفت كه ناگهان رسول خدا(ص)‌ نزد عبدالمطلّب آمد، آن اسقف با ديدن حضرت در سنين كودكي، او را شناخت و گفت: ايشان همان پيامبر موعود است. آنگاه دربارة حفاظت و حراست از آن حضرت سفارش نمود.10

2. در آستانة بعثت آن حضرت، عروة بن مسعود در يك سفر تجاري به نجران رفته بود، يك اسقف نجراني كه با او رفاقت داشت، به او گفت: زمان بعثت پيامبري در حرم شما‌ مكّه فرا رسيده، او آخرين پيامبر از پيامبران الهي است، تا مبعوث شده به سوي خدا فرا خواند. به او ايمان بياور.11

3. يك گروه 20 نفري از نصاراي نجران، قبل از هجرت در مكّة معظّمه به محضر مقدّس آن حضرت شرفياب شده به شرف اسلام مشرّف شدند.12

4. پيامبر اكرم(ص) هنگامي كه به كسرا، قيصر و ديگر سران دول جهان نامه مي‌نوشتند، نامه‌اي نيز به اسقف نجران نوشتند و آنها را به آيين اسلام دعوت كردند.13

5. هنگامي كه نامة پيامبر(ص) به اسقف رسيد، اسقف آن را به شرحبيل ارائه داد، وي گفت: اين از محدودة معلومات من بيرون است، من فقط مي‌دانم كه خداوند به حضرت ابراهيم(ع) وعده داده كه نبوّت را در نسل حضرت اسماعيل(ع) قرار دهد و من مطمئن نيستم كه اين شخص همان پيامبر موعود نباشد. آنگاه ديگر بزرگان نجران و 73 روستاي تابع آن را گردآوردند و رايزني كردند، قرار بر اين شد كه عدّه‌اي را به مدينه بفرستند و دربارة آن حضرت تحقيق كنند.14

6. تعداد 60 تن از سران نجران براي ارزيابي اوضاع مسلمانان و تحقيق دربارة پيامبر اكرم(ص) از نجران به سوي مدينه عزيمت كردند. 14 تن از اينها اشراف و رجال برجستة نجران بودند كه اسامي آنها در كتب سيره و تراجم آمده است.15

7. سرپرست اين هيئت، أيهم نام داشت كه به سيّد معروف بود، او مردي مدير و مدبّر بود كه هيچ كاري بدون صلاحديد ايشان انجام نمي‌پذيرفت.

زمامدار نجران در آن زمان عبدالمسيح نام داشت كه به عاقب معروف بود. اسقف اعظم آنها نيز ابوحارثة بن علقمه بود كه نمايندة رسمي كليساهاي روم در حجاز بود.

8. ابوحارثه برادري داشت به نام كوز كه همراه او در حركت بود، استر وي در مسير مدينه آسيب ديد، كوز گفت: دور باد.

ابوحارثه گفت: خودت دور باشي و هلاك شوي.

كوز گفت: چرا برادر جان؟

گفت: او همان پيامبري است كه سال‌ها منتظرش بوديم.

كوز گفت: پس چرا در ايمان آوردن به او تعلّل مي‌ورزي.

ابوحارثه گفت: نمي‌بيني كه نصاراي نجران چقدر به ما احترام مي‌كنند، ما را عزيز مي‌دارند و چقدر در حقّ ما فداكاري مي‌كنند، اگر من به او ايمان بياورم بايد از همة‌ اين جاه و مقام و مال و منال بگذرم.

كوز اعترافات برادر را آويزة گوش كرده‌، به آن حضرت ايمان آورد و سخنان برادرش را انگيزة اسلام خود بيان مي‌كرد.16

9. پس از استماع سخنان پيامبر اكرم(ص) شب را مهلت گرفتند و به رايزني پرداختند، عاقب گفت:

اي ملّت نصارا شما به خوبي مي‌دانيد كه محمّد پيامبر است و از سوي خدا مبعوث شده است‌، هر گروهي با پيامبري مباهله كند، كوچك و بزرگشان هلاك مي‌شود، اگر نمي‌خواهيد از آيين خود دست برداريد، تن به جزيه بدهيد.17

10. پس از مشاهدة چهرة نوراني و ملكوتي پنج تن

آل‌عبا(ع)، بزرگ هيئت اعزامي نجران گفت:

اي گروه نصارا من چهره‌هايي را مي‌بينم كه اگر به سوي پروردگار توجّه كنند و از خدا بخواهند كه كوهي را از زمين بركند، حتماً آن را مي‌كند.

هرگز با اينها مباهله نكنيد كه هلاك مي‌شويد و يك تن نصراني تا روز قيامت در روي زمين نمي‌ماند، پس تن به جزيه بدهيد و برگرديد.

پس جزيه را پذيرفتند و مدينه را به قصد نجران ترك كردند.

پيامبر اكرم(ص) فرمود: «سوگند به خدايي كه جان محمّد در دست قدرت اوست، اگر اينها مباهله مي‌كردند خداوند اينها را به خوك و بوزينه مسخ مي‌كرد و بر همة صحرا آتش مي‌باريد و همة اهل نجران را از روي زمين برمي‌داشت.»18

در حديث بالا و ده‌ها حديث ديگر به صراحت آمده است كه منظور از آن چهره‌هاي نوراني وجود مقدّس پيامبر اكرم(ص) اميرمؤمنان(ع)، امام حسن(ع)، امام حسين(ع)‌ و حضرت فاطمه(س) بودند.

پي‌نوشت‌ها:

پي‌نوشت‌ها: