جام جهان بین!

پیش‌گویی‌های امیرمؤمنان(ع)

محمود مطهری نیا

اشاره:

در ميان روايات نسبتاً زيادي که از حضرت علي(ع) به دست ما رسيده، تعداد قابل توجّهي به موضوع پيش‌گويي‌هاي حضرت اختصاص پيدا مي‌کند. در اين نوشتار نگاهي بسيار کوتاه به اين روايات مي‌اندازيم.

مقدّمه

تاريخ حيات و مجموعة بيانات اميرالمؤمنين(ع) را از وجوه مختلف مي‌توان مورد بررسي قرار داد. مطالعة اين مطالب همواره اعجاب خوانندگان را برانگيخته و اين حيرت مختصّ شيعيان و پيروان حضرتش نبوده و پيروان ديگر مذاهب و اديان نيز به هنگام برخورد با اين موارد دچار چنين احساسي بوده‌اند که در آثار آنان به خوبي مي‌توان آن را مشاهده کرد. در ميان سخنان امام علي(ع) موضوع پيش‌گويي‌هاي ايشان به سبب جذّاب بودن بارها به شکل‌هاي مختلف مورد توجّه قرار گرفته است.

بنابر آنچه در منابع، از امام علي(ع) از ابتداي حکومت تا آخرين ماه‌هاي حيات نقل شده است، تأكيد حضرت بر اين نكته بوده است كه مسلمانان از علوم بي‌نظيري كه در اختيارشان بوده، بهره‌مند گردند. در کتاب ارزندة بحارالانوار1 بابي به اين موضوع اختصاص داده شده و هشت مورد از اين نوع روايات در آن آورده شده است. در ادامة عبارت «سلوني قبل ان تفقدوني» مي‌توان از آن حضرت اين جملات را ديد که حاکي از تحريض و تشويق بيشتر مخاطبان به طرح پرسش از ايشان است:

«مردم از من بپرسيد، قبل از اينكه مرا نيابيد.» «اينجا گنجينة دانش است....» «اين چينه‏ها و خوراكي است كه پيامبر اكرم (ص) شخصاً به من خورانده، از من سؤال كنيد كه در نزد من علم اوّلين و آخرين است.» «اگر تشك براي من بر روي هم بنهند و بر روي آن بنشينم، فتوا مي‏دهم براي اهل تورات از روي تورات خودشان؛ به‌طوري كه تورات به سخن درآيد و بگويد علي راست مي‏گويد و به آنچه خدا در من نازل كرده، فتوا داد و انجيليان را به انجيل خودشان؛ به‌طوري كه انجيل بگويد: علي راست مي‏گويد، دروغگو نيست و به آنچه خدا در من نازل كرده، فتوا داد و اهل قرآن را فتوا مي‏دهم به وسيلة قرآن؛ به طوري كه قرآن سخن بگويد و بگويد علي راست مي‏گويد و دروغگو نيست. او فتوا داد به آنچه خدا در من نازل نموده و حال اينكه شما شب و روز قرآن مي‏خوانيد. آيا در ميان شما كسي هست كه بداند در آن، چه نازل شده؟. اگر نباشد يك آيه در قرآن هر آينه خبر مي‏دهم به شما آنچه اتّفاق افتاد و آنچه هست و به آنچه خواهد شد تا روز قيامت و آن اين آيه است: «يَمْحُوا اللهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ.» سپس دوباره فرمود: «سلوني قبل ان تفقدوني....»

«به خدا قسم از من نخواهيد پرسيد از گروهي كه صد نفر را گمراه نموده‏اند و صد نفر را هدايت كرده‏اند؛ مگر اينكه تبليغ‏كنندة آنها و رهبرشان را برايتان معرفي مي‏كنم تا روز قيامت.»

«از من نخواهيد پرسيد از چيزي پايين عرش مگر اينكه پاسخ خواهم داد. اين جمله هر كس بعد از من بگويد، ادّعاي بي‌جا نموده و دروغگو است و مفتر.»

«من به راه‌هاي آسمان آشناتر از راه‌هاي زمينم. پيش از آنكه فتنه‏اي برانگيخته شود كه مدافعي وجود نداشته باشد براي رفع اين فتنه و آرزوهاي مردم بر باد رود.»

در برابر اين عبارات حضرت و تشويق به پرسيدن که در برخي جلسات سه بار و حتّي بيشتر، پشت سر هم يا با فاصله تکرار شده، عکس العمل‌هاي متفاوتي از مخاطبان ايشان نقل شده و از سؤال کردن جناب سلمان از دجّال و آخرالزّمان، را مي‌توان ديد تا پرسش عجيب سعد بن ابي وقّاص (پدر عمرسعد، فرماندة سپاه ابن زياد در کربلا) دربارة تعداد موهاي سرش، براي سنجش صحّت ادّعاي حضرت و کاهن و جادوگر خواندن ايشان توسط عدّه‌اي ديگر!!!

در نوشتار حاضر، نگاهي گذرا و اجمالي به موضوع پيش‌گويي‌هاي آن سرور عالميان(ع) داريم.

انواع پيش‌گويي‌هاي علوي

پيش‌گويي‌هاي حضرت علي(ع) را به چند شکل محقّق شده و نشده و نيز دربارة دورة حيات حضرت ايشان و پس از آن تا آخرالزّمان مي‌توان دسته‌بندي کرد که در ادامه به تفکيک با هم مرور خواهيم کرد:

1. پيش‌گويي‌هاي محقّق شده در دورة حضرت علي(ع)

بخشي از پيش‌گويي‌هاي امام‌علي(ع) مربوط به دورة خويش

بوده که مخاطبان با گذشت مدّتي کوتاه، به صحّت آن پي‌مي‌برده‌اند. از جمله اين موارد، عبارتند از:

اميرالمؤمنين(ع) گاه از حُسن عاقبت و شهادت دسته‌اي از ياران خود خبر داده‌اند که از اين‌گونه روايات، علاوه بر پيش‌گويي حوادث و اتّفاقات منجر به شهادت خود، از هنگام ضربت خوردن تا عروج2، مي‌توان به شهادت مسلم قيسي فرستاده امام(ع) در جنگ «جمل» به دستور عايشه3، ولادت امام سجّاد(ع) پس از مشاهدة اسراي ايراني در مدينه4 اشاره کرد و گاه از فرجام بد و عاقبت تلخ دشمنان يا حتّي افرادي که به ظاهر اهل صلاح به شمار مي‌آمدند. از اين دسته هم مي‌توان اين موارد را ذکر کرد:

فرار يک سوم از سپاه جمل و توبة يک سوم آنان و کشته شدن بقيّه از جمله طلحه و زبير در اين جنگ فريب خوردن ابوموسي اشعري در حکميّت کشتار دسته جمعي خوارج در «نهروان» به نحوي که کمتر از ده تن از آنان زنده بمانند و ده تن از ياران حضرت شهيد شوند.

علاوه بر بيان فرجام افراد، امام(ع) پيشاپيش از ظهور جريان‌ها در آينده يا سرانجام و عاقبت جريان‌هاي موجود در آيندة نزديک پرده برمي‌داشتند؛ همانند اين موارد:

به حکومت نرسيدن فرزندان دو خليفه اوّل و ابتر ماندن برنامه‌هاي آنان، همراه شدن ده هزار نفر با امام مجتبي(ع) براي ياري امام علي(ع)، همراه شدن هزار کوفي شهادت طلب براي ياري امام(ع)، پشيماني بي‌فايدة مردم از نتيجة حکميّت.

2. پيش‌گويي‌هاي محقّق شده پس از شهادت امام علي(ع)

بخش قابل توجّهي از پيش‌گويي‌هاي حضرت علي(ع) ناظر به سال‌ها و قرون پس از حيات ايشان است. برخي از مواردي که تحقّق پيش‌گويي‌هاي حضرت علي(ع) را تاريخ به چشم ديده از اين قرار است:

نحوة شهادت فرزندان و سرانجام تک تک خانوادة امام(ع) خطاب به ابن عبّاس، اسارت حضرت زينب(س) به دست کوفيان، نحوة شهادت رشيد هجري که خود با تعاليم امام(ع) بسياري از اخبار غيبي را به مردم مي‌گفت و به رشيد البلايا لقب يافته بود؛ كشته شدن ميثم تمّار به دست ابن زياد؛ حجر بن عدي؛ غلامشان، قنبر؛ کميل بن زياد و قاتل او؛ جويرة بن مسهر؛ عمروبن الحمق الخزاعي؛ سلطة معاويه بر مسلمانان و اعمال شنيع او در رويارويي با اسلام اصيل، صليب به گردن انداختن معاويه پيش از مرگ؛ کشته شدن اعشي که مطالب حضرت را خرافه خوانده بود به دست حجاج؛ به حکومت رسيدن مروان و چهار فرزندش و فساد آنان در بلاد اسلامي؛ سلطة امويان بر مسلمانان؛ نقش عمر سعد در شهادت سيّدالشّهدا(ع)؛ شهادت حضرت رضا(ع) و دفن حضرت در زمين «خراسان»؛ مصائب کوفه و سلطة اشرار بر آن و ذلّت مردم به سبب کوتاهي در حقّ اميرالمؤمنين(ع) و سلطة حجاج و عمربن عبدالعزيز؛ قيام ابومسلم خراساني و پيروزي او؛ شورش صاحب زنج؛ حملة مغولان و تاتارها به مناطق اسلامي و ...

3. پيش‌گويي‌ها دربارة آخرالزّمان و آستانة ظهور و...

هرچند عموم مخاطبان حضرت علي(ع) ظرفيت فهم و درک کافي براي شناخت و بهره‌مندي از علم بي‌پايان ايشان را نداشتند؛ با اين حال تعداد بسيار زيادي از روايات دربارة آخرالزّمان و قبل و بعد از ظهور امام عصر(ع) تا قيامت به دست ما رسيده که برخي از آنان تا کنون رخ داده و محقّق شده‌اند و برخي نيز در انتظار زمان هستند تا نشانة اثبات علم امام علي(ع) به آينده شوند. اين روايات تسلّط امام(ع) را بر دورة ما که با فاصلة بيش از 14 قرن با دورة حيات ايشان به سر مي‌بريم، نشان مي‌دهد. امام(ع) در مقدّمة نامة خود به امام مجتبي(ع)، مي‌فرمايند: «چنان تاريخ را مطالعه کردم گويا که هم دورة آنان هستم.» و همانند اين مطلب دربارة تاريخ آينده و فرداي حيات ايشان هم قابل مشاهده است. ايشان چنان 14 قرن قبل، دورة کنوني ما را توصيف کرده‌اند، گويا همراه ما زندگي مي‌كنند حتّي در برخي از روايات که مشکل ضعف سند دارند، خبر از پيش‌گويي ايشان دربارة مبتلا شدن مردم به ماهواره، قابليت آب براي روشن کردن شب تار، قدرت فوق‌العادة نهفته در درون ذرّه (اتم) را مي‌توان ديد. اين مطلب دربارة حوادث ظهور و پس از آن نيز مصداق پيدا مي‌کند و گاه چنان جزيي مي‌شود که گويا امام(ع) در آن دوران زندگي خواهند كرد. متأسّفانه عموم ما از اين روايات يا بي‌خبريم يا نسبت به آنها بي‌اعتنايي مي‌ورزيم.

لابه‌لاي روايات آخرالزّمان که حضرت از اتّفاقات، رخدادها، حوادث، آمد و شد افراد و حکومت‌ها و جريان‌ها، بلايا و ... پرده‌برداري کرده‌اند، گاه از مصائب و گرفتاري‌هاي آيندگان خبر مي‌دهند و راه درمان ابتلائات آنها را گوشزد مي‌کنند و پيشاپيش از وارونگي‌هاي آخرالزّمان و تحوّلات رو به انحطاط آخرالزّمان جوامع اسلامي، همراه با مردم ديگر ملل دنيا خبر مي‌دهند. يکي از اين روايات را بيان مي‌كنيم:

زماني بر مردم خواهد آمد که چند گناه بزرگ و عمل زشت در بين آنها پديد مي‌آيد، کارهاي زشت آشکار مي‌گردد و معمولي مي‌شود، پرده‌هاي عفّت و شرم پاره مي‌گردد، زنا کاري و تجاوزهاي ناموسي علني مي‌شود، مال‌هاي يتيمان را حلال مي‌شمارند و مي‌خورند، رباخواري شيوع پيدا مي‌کند، در کيل و وزن‌ها، کم و کاست مي‌کنند، شراب را به اسم نبيذ حلال شمرده

و مي‌خورند، رشوه را به عنوان هديه و شيريني مي‌گيرند، به نام امانت داري خيانت مي‌نمايند، مردها خود را به شکل زنان و زنان خويش را به صورت مردها درمي‌آورند، به احکام و دستورات نماز، بي‌اعتنايي مي‌کنند، حجّ خانة خدا را براي غير خدا (براي ريا يا تجارت) به جا مي‌آوردند ... کيفر اين زشتي‌ها اين است که خداوند آنها را از فيوضات خود محروم مي‌کند، تا جايي که ماه (شوّال) براي آنها مخفي مي‌شود به طوري که گاهي دو شب ديده مي‌شود (که معلوم مي‌شود روز عيد فطر را به عنوان ماه رمضان روزه گرفته‌اند با اينکه روزة آن حرام بوده است) و زماني شب اوّل رمضان مخفي مي‌شود، که دو روز آن را روزه نگرفته و به عنوان آخر ماه شعبان مي‌خورند و روزعيد فطر را به خيال آخر ماه رمضان روزه مي‌گيرند. در اين وقت بايد ترسيد از اينکه خداوند به طور ناگهاني آنها را کيفر کند (به عذاب‌هايي، مانند زلزله، طوفان و سيل)؛ زيرا به دنبال آن کارها، بلاها مردم را فرا مي‌گيرد تا جايي که کساني صبح سالم هستند ولي شب در دل خاک و قبر آرميده‌اند و گاهي شب سالمند و بامدادان جزو مردگان هستند؛ وقتي چنين روزگاري پيش آمد، لازم است انسان هميشه وصيّت کرده باشد که مبادا بلايي بر او فرود آمده و بدون وصيّت بميرد و واجب است نماز را در اوّل وقت آن بخواند؛ چون ممکن است تا آخر وقت زنده نباشد. هر يک از شما آن زمان را درک کرد، بدون وضو نخوابد و اگر برايش امکان دارد هميشه با وضو باشد؛ چه ترس آن است که مرگ ناگهاني برسد، بنابراين خوب است با وضو باشد که روح با طهارت خدا را ملاقات نمايد. من، شما را ترساندم، اگر بترسيد و آگاه نمودم، اگر آگاه گرديد و شما را پند دادم، چنانچه پند گيريد. پس در پنهاني و آشکار از خدا بترسيد و نبايد کسي از شما بميرد؛ مگر اينکه مسلمان باشد؛ زيرا هر کس به جز اسلام آييني داشته باشد، از او پذيرفته نيست و در آخرت زيانکاراست.5

خداوند همة ما را از فتنه‌هاي آخرالزّمان حفظ نمايد. ان‌شاءالله.

پي‌نوشت‌ها: