علم غیب نزد ائمّه(ع)

بحث در مورد علم غيب و اينكه آيا اين علم منحصر به خداوند متعال است و ديگران از آن بهره‌اي ندارند يا اينكه ديگران نيز مي‌توانند داراي اين علم باشند، بحثي گسترده است. شما پس از مطالعة انبوه رواياتي كه در اين كتاب، فقط از يك امام، يعني اميرالمؤمنين(ع) آورده شده است، به اين باور عميق خواهيد رسيد كه خداوند متعال اين علم را به طور يقين در اختيار اميرالمؤمنين(ع) قرار داده است و هيچ شكّ و ترديدي در آن نيست.

گذشته از اينها، هيچ كس نبايد در اين امر، ترديد داشته باشد كه خداوند متعال قادر است بخشي از علوم خود را هر قدر كه صلاح بداند، در اختيار اولياي خود قرار دهد، همچنان كه در قرآن مجيد به پاره‌اي از آنها اشاره نموده است.

مثلاً در مورد پيامبر اكرم(ص) مي‌فرمايد: «عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَي غَيْبِهِ أَحَدًا٭ إِلَّا مَنِ ارْتَضَي مِن رَّسُولٍ؛1

خداوند داناي غيب است و هيچ كس را بر غيب خويش آگاه نمي‌كند؛ مگر آنكه را كه مورد رضاي او باشد.»

در مورد حضرت عيسي(ع) در قرآن كريم مي‌خوانيم كه عيسي مي‌گفت: «وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ؛2 شما را از آنچه مي‏خوريد و در خانه‌هايتان ذخيره مي‌كنيد خبر مي‏دهم.»

و آيات ديگري كه به طور عموم يا خصوص، اين حقيقت را اعلام مي‌دارد كه خداوند متعال هرگاه صلاح بداند، برخي از بندگان خود را از غيب آگاه مي‌سازد.

بنابراين آياتي كه علم غيب را منحصر در خداوند متعال مي‌داند، مثل آية مبارك «قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللهُ وَمَا يَشْعُرُونَ؛3 بگو در ميان آسمان‌ها و زمين، كسي جز خداوند غيب را نمي‌داند.» آياتي نظير آن، به اين معنا هستند كه منبع غيب خداوند است و كسي جز از طريق او نمي‌تواند بر آن آگاهي يابد، بنابراين هيچ منافاتي ندارد كه غيب‌ها در نزد حضرت حق باشد و او برخي از اولياي خود را از آن مطّلع گرداند.

آري عالم به غيب، در حقيقت خداوند متعال است كه علم او ذاتي و از ديگري گرفته نشده است و امّا علوم ساير انبيا و اوليا اكتسابي و برگرفته از آن كانون غيب است.

بعد از جنگ جمل وقتي حضرت امير(ع) در ضمن خطبه‌اي به برخي از حوادث آينده خبر داد، يكي از ياران آن حضرت با تعجّب گفت: «لقد اعطيت يا اميرالمؤمنين علم الغيب؛ يا اميرالمؤمنين به شما علم غيب داده شده است!» شايد او منظورش اين بود كه علم غيب مختصّ خداوند است، علي(ع) در حالي كه تبسّم مي‌كرد، فرمود: «ليس هو بعلم الغيب و انّما هو تعلم من ذي علم؛4 اين علم غيب نيست؛ بلكه آموختن و فراگيري است از صاحب علم (يعني پيامبر اكرم(ص).» و از آنجا كه دانستن علم غيب در نظر بسياري به اين معنا كه او شريك خداوند است، دانستن غيب و دانستن علم غيب را از صفات الهي مي‌شمرند، به اين جهت در برخي روايات، اين موضوع را انكار مي‌كردند و مي‌فرمودند: «اين علم غيب نيست؛ بلكه علمي است كه از پيامبر اكرم(ص) فرا گرفته‌ايم.»

در روايت ديگري مردي به نام يحيي بن عبدالله به امام هفتم(ع) گفت: فدايت شوم اينان مي‌پندارند كه شما علم غيب مي‌داني! حضرت فرمود: «سبحان‌الله دستت را بر سرم بگذار، به خدا قسم تمامي موهاي سرم (از تعجّب) سيخ شد.» سپس فرمود: «نه به خدا قسم، چيزي نيست مگر آنچه از پيامبر اكرم(ص) ارث برده‌ايم.»5 يعني آنچه ما مي‌دانيم، علم ذاتي نيست؛ بلكه برگرفته از خداوند است.

بنابراين شيعه كه خاندان پيامبر اكرم(ص) را عالم به برخي از غيب‌ها مي‌داند، فقط آنان را به عنوان برگزيدگان و بزرگاني كه مورد رضاي خداوند بوده‌اند و از حضرت حق جلّ و جلاله كسب فيض كرده‌اند، مي‌شناسد.

ابوجارود گويد: از امام باقر(ع) پرسيدم: امام چگونه شناخته مي‌شود؟ حضرت فرمود: «امام با صفاتي شناخته مي‌شود كه اوّلين آنها تصريح خداوند تبارك و تعالي است بر او و امانت او تا اينكه حجّت بر مردم باشد...» و فرمود: «او مردم را به حوادث فردا خبر مي‌دهد و با مردم به هر زبان و هر لغت سخن مي‌گويد.»6

پي‌نوشت‌ها: