امام مهدی(ع) در کلام امام حسین(ع)

ابراهیم شفیعی سروستانی

وجود مقدّس حضرت بقیة ‏الله‏ الاعظم، اروحنا له‏ الفداء، در معارف به عنوان «خونخواه كشتة كربلا»1 شناخته شده و شيعيان همراهي با آن امام منصور براي گرفتن انتقام خون حسين(ع) و يارانش را يكي از آرزوهاي بزرگ خود مي‏دانند،2 تا جايي كه در هر عاشورا به يكديگر اين گونه سر سلامتي مي‏دهند:

«خداوند پاداش ما را در عزاي مصيبت حسين(ع) بزرگ گرداند و او شما را از جمله كساني كه به همراه وليّ‏اش امام مهدي از آل محمّد(ع) به خونخواهي او برمي‏خيزند قرار دهد.»3

در يك كلام، نام حسين(ع) و مهدي(ع) براي شيعيان يادآور يك حكايت ناتمام است، حكايتي كه آغازگر آن حضرت اباعبدالله الحسين(ع) و پايان بخش آن حضرت بقیة الله الاعظم(ع) است.

در اذهان شيعيان اين دو وجود مقدّس از قرابت و ارتباطي جدايي‏ناپذير برخوردارند. از همين رو مناسب ديديم كه در ايّام عزاي سرور آزادگان به بخشي از معارف ارزشمندي كه از آن حضرت در ارتباط با فرزند ارجمندش حضرت مهدي(ع) رسيده است، اشاره كنيم:

1. نسب مهدي(ع)

حضرت اباعبدالله ‏الحسين(ع) در روايت‌هاي متعدّدي به اين موضوع كه حضرت مهدي(ع) از فرزندان و نوادگان ايشان است اشاره كرده‏اند كه روايت زير از جملة آنهاست:

«بر جدّم رسول خدا، كه درود و سلام خدا بر او باد، وارد شدم، پس ايشان مرا بر زانوي خود نشانده و فرمود: «اي حسين! خداوند از نسل تو نُه امام را برگزيده است كه نُهمين نفر از ايشان قيام‏كنندة آنهاست و همة آنان در پيشگاه خداوند از نظر فضيلت و جايگاه برابر هستند.» 4

اين موضوع كه قائم آل محمّد(ص) از نسل حسين(ع) و نُهمين نوادة اوست، در روايات بسياري كه از طريق شيعه و اهل سنّت

روايت شده، آمده است و هر گونه شكّ و ترديد نسبت ‏به نام و نشان و مشخّصات موعود آخرالزّمان وآخرين ذخيرة الهي را برطرف مي‏سازد.

در روايت ديگري، از سلمان فارسي چنين نقل شده است:

بر پيامبر خدا وارد شدم و ديدم كه آن حضرت در حالي كه حسين را بر زانوي خود نشانده بر چشم‌ها و دهان او بوسه مي‏زند و مي‏فرمايد: تو آقايي فرزند آقايي، تو امامي فرزند امامي، تو حجّتي فرزند حجّتي، تو پدر حجّت‌هاي نه‏گانه‏اي، از نسل تو نهمين حجّت و قيام‏كنندة آنان بر خواهد خاست.5

2. عدالت‏گستري مهدي(ع)

برقرار كردن عدالت و تشكيل جامعه‏اي بر اساس عدل از آرمان‌هاي هميشگي بشر بوده و در طول هزاران سالي كه از زندگي انسان بر كرة خاك مي‏گذرد و صدها و هزاران نفر در پي تحقّق اين آرمان، بشريّت‏ خسته از ظلم و ستم را به دنبال خود كشيده‏اند؛ امّا جز در مقاطع كوتاهي از زندگي بشر و آن هم در سرزمين‌هاي محدود، هرگز اين آرمان به درستي تحقّق نيافته و هنوز هم عدالت آرزويي دست نيافتني براي انسان عصر حاضر است.

در روايت‌هايي كه از پيامبر اكرم(ص) و امامان معصوم شيعه(ع) رسيده است، آنها گسترش عدالت و از بين بردن ظلم را يكي از بزرگ‌ترين رسالت‌هاي امام مهدي(ع) بر شمرده و تحقّق عدالت واقعي را تنها در ساية حكومت او امكان‏پذير دانسته‏اند.

از جملة اين روايت‌ها، روايتي است كه از حضرت اباعبدالله ‏الحسين(ع) نقل شده و در آن آمده است:

«اگر از عمر دنيا تنها يك روز باقي مانده باشد و خداوند آن روز را چنان طولاني مي‏گرداند كه مردي از فرزندان من قيام كند و دنيا را پس از آنكه از ظلم و ستم پر شده بود، پر از عدل و داد نمايد، من اين سخن را از رسول خدا، كه درود و سلام خداوند بر او باد، شنيدم.» 6

پيامبر اكرم(ص) نيز قيام عدالت گستر نهمين فرزند امام حسين(ع) را چنين بيان مي‏كنند:

«... خداوند از فرزندان امام حسين، اماماني قرار داده است كه امر (راه و روش آيين) مرا بر پا مي‏دارند. نهمين آنان قائم خاندان من مهدي امّتم مي‏باشد. او شبيه‏ترين مردمان است ‏به من در سيما و گفتار و كردار. پس از غيبتي طولاني و سرگرداني و سردرگمي مردم، ظاهر مي‏شود، آنگاه امر (آيين) خدا را آشكار مي‏سازد ... پس زمين را از عدل و داد لبريز مي‏كند، پس از آنكه از ستم و بيداد لبريز شده باشد.» 7

3. صابران در غيبت مهدي(ع)

يكي از اركان انتظار فرج، صبر و پايداري است و انسان منتظر در واقع كسي است كه همة سختي‌ها و ناملايمات را به اميد رسيدن به آرمان بلند خويش تحمّل مي‏كند و از فشار و تهديد زورگويان و طعنه و تكذيب نابخردان هراس به دل راه نمي‏دهد، از همين رو در روايات، صبر و انتظار همواره قرين يكديگر بوده و فضيلت ‏بسياري براي صبرپيشگان در زمان غيبت ‏بر شمرده شده است.

حضرت سيّدالشّهداء(ع) كه خود والاترين مظهر صبر و مقاومت در راه اداي تكليف الهي است، در بيان مقام منتظراني كه صبر و شكيبايي پيشه ساخته و بر آرمان خويش پايداري مي‏ورزند، مي‏فرمايد:

«در ميان ما اهل بيت دوازده مهدي وجود دارد كه اوّلين آنها اميرمؤمنان، عليّ ‏بن ‏ابي ‏طالب(ع) و آخرين آنها نهمين فرزند من است و اوست قيام كننده به حق، خداوند به وسيلة او زمين را پس از آنكه مرده است، زنده مي‏كند و دين حق را به دست او بر همة اديان غلبه مي‏دهد، اگر چه مشركان نپسندند. براي او غيبتي است كه گروهي در آن از دين خدا بر مي‏گردند و گروهي ديگر بر دين خود ثابت مي‏مانند كه اين گروه را اذيّت كرده و به آنها مي‏گويند:

«پس اين وعده چه شد اگر راست مي‏گوييد؟» آگاه باشيد آنكه در زمان غيبت او بر آزار و اذيت و تكذيب صبر كند همانند كسي است كه در مقابل رسول خدا(ص) با شمشير به جهاد برخاسته است.»8

شايد بتوان گفت فضيلت‌هاي بي‏شماري در روايات ما كه براي منتظران فرج بر شمرده‏اند به اعتبار همين صبر و شكيبايي و تحمّل مشكلاتي است كه منتظران واقعي فرج بر خود هموار مي‏كنند. چنان‌كه در روايتي كه از امام صادق(ع) رسيده، آمده است:

«شيطان تو را تحريك نكند؛ زيرا كه عزّت از آن خدا و پيامبر و مؤمنان است؛ ليكن منافقان نمي‏دانند، آيا نمي‏داني كسي كه منتظر امر ما (حاكميّت اجتماعي آرماني ما) باشد و بر بيم‌ها و آزارهايي كه مي‏بيند، شكيبايي ورزد، در روز بازپسين در كنار ما خواهد بود...»9

4. خصال مهدي(ع)

حضرت مهدي(ع) عصاره و فشردة عالم هستي10 و وارث همة انبيا و اولياي الهي است و خداوند متعال همة خصال نيكويي را كه در بندگان صالح پيش از او وجود داشته، در آن حضرت جمع كرده است. به بيان ديگر، آنچه خوبان همه دارند، او به تنهايي دارد.

در زمينة آنچه گفته شد، روايت‌هاي بسياري وارد شده كه از جملة آنها مي‏توان به روايت زير كه از حضرت اباعبدالله ‏الحسين(ع) نقل شده، اشاره كرد:

«در قائم ما (اهل بيت) سنّت‌هايي از پيامبران الهي وجود دارد؛ سنّتي از نوح، سنّتي از ابراهيم، سنّتي از عيسي، سنّتي از ايّوب و سنّتي از محمّد(ص)؛ از نوح طول عمر، از ابراهيم پوشيده‏ ماندن ولادت و كناره‏گيري از مردم، از موسي، ترس و غيبت از جامعه، از عيسي اختلاف مردم دربارة او، از ايّوب گشايش بعد از سختي‌ها و بلايا و از محمّد(ص) قيام با شمشير را.»11

پي‏نوشت‌ها: