مریم ضمانتی یار
- میخواهی به کربلا بروی؟
- چه کنم دلم بیقرار شده تاب ماندن ندارم. دلم هوای کربلا کرده.
- کدام دل است که هوای کربلا نکرده باشد؛ امّا خودت بهتر از من میدانی که الآن چقدر راه ناامن است.
- میدانم محمّد، میدانم؛ امّا دست خودم نیست.
- تازه فقط ناامنی راه نیست، اگر این مردان بیرحم «عنیزه» فقط مال زوّار را میبردند و خودشان را رها میکردند که مسئلهای نبود. همة زندگیمان فدای حسین، امّا آنها سنگدل و بیرحم هستند و هر کس را که اسیر کنند اصلاً کسی نمیداند که چه بر سرش میآورند و او را به کجا میبرند.
- ببین! من خودم همة اینها را میدانم؛ امّا هر چه سعی میکنم خودم را متقاعد کنم که راه ناامن است و دست از این سفر بردارم، نمیتوانم، دست خودم نیست. همة وجودم در اشتیاق کربلا میسوزد.
محمّد از جا برخاست پارچههای روی پیشخوان حجره را جمع کرد تا حجره را برای رفتن به نماز ببندد. همان‌طور که پارچهها را روی طاقچه داخل حجره میچید، گفت:
ـ سیّد مهدی کار درستی نمیکنی. عشق و علاقه به امام حسین(ع) جای خود، حفظ جان و مال هم جای خود. دلت به حال خودت نمیسوزد، به حال فرزندانت بسوزد. آن اطفال معصوم را یتیم نکن.
سیّد مهدی آشفته از روی چهارپایه بلند شد و پارچهای که در دست محمّد بود از او گرفت و گفت:
- این چه حرفی است که میزنی برادر من؟!
- سیّد تو از علما و بزرگان «حلّه» و نجف هستی. نیازی به
نصیحت من پارچهفروش نداری. خودت هم خوب میدانی که تمام بیابان‌های اطراف حلّه، نجف و کربلا پوشیده از راهزنان عنیزه است. این قبیله امان زائران کربلا را بریدهاند.
سیّد مهدی دلتنگ پارچه را به او پس داد و رویش را برگرداند. محمّد چند لحظه تأمّل کرد، دستش را روی شانة سیّد گذاشت وگفت: من سال‌ها با پدرت دوست بودهام خدا میداند که برایم چقدر عزیزی، قصد ناامید کردن تو را هم ندارم.
سیّد چشمان پر از اشکش را به زیر انداخت و قطرههای اشک آرام بر روی محاسن سیاهش غلطید و گفت:
ـ تو هم برای من عزیزی و مثل پدرم قابل احترام، امّا درست مثل این میماند که تو به تشنهای که دارد از شدّت عطش جان میدهد بگویی آب ننوش، حتّی اگر بر سر چشمة آب، مارهای سمّی هم خوابیده باشند، عطش زده فقط به آب فکر میکند و نمیتواند به خطر مارهای سمّی فکر کند.
محمّد که دلش از استدلال غریب سیّد مهدی لرزیده بود، سکوت کرد و خود را مشغول جمع کردن پارچهها نشان داد. سیّد دوباره روی چهارپایه نشست. زانوهایش میلرزید. انگار نمیتوانست روی پا بایستد. مرتضی که از تجّار حلّه بود، با یک
بارِ پارچه از راه رسید و سلام کرد. محمّد به استقبال او جلو رفت.
مرتضی با دیدن چهرة اشکآلود سیّد مهدی جا خورد: سلام سیّد، اتّفاقی افتاده؟
سیّد برخاست و جواب سلام مرتضی را داد؛ امّا نتوانست توضیحی برای اشک‌هایش بدهد. فقط صورتش را پاک کرد؛ امّا دوباره غرق اشک شد. دیگر اختیار گریه دست خودش نبود.
محمّد، مرتضی را از تعجّب و شگفتی درآورد و گفت: سیّدمان دلش هوای کربلا کرده.
مرتضی جا خورد: کربلا؟ آن هم در این شرایط؟!
ـ تو که کارت گذشتن از راه‌هاست، به این سیّد ما بگو در بیابان کربلا چه خبر است.
مرتضی دو دست سیّد را گرفت و گفت: گوش کن سیّد اوضاع به شدّت وخیم است. تمام نواحی اطراف کربلا را قبیلة عنیزه قرق کردهاند. همة راه‌ها بسته است. یک لشکر از سپاهیان عثمانی به کمک سربازان عراق آمدهاند و همه جا سرداران عثمانی چادر زدهاند؛ امّا عنیزه آنقدر سریع در شب عمل میکنند و زائران را به اسارت میبرند که میگویند کمکم سرداران عثمانی هم وحشت کرده و میخواهند آن نواحی را تخلیه کنند. خودشان هم قبول دارند که از عهدة این راهزنان سنگدل برنمیآیند. اصلاً معلوم نمیشود چطور اموال زائران را غارت میکنند و آنها را کجا میبرند. مدّت‌هاست تجارت ما هم دچار کساد شده و ناامنی راه کار ما را هم دچار مشکل کرده. آن وقت تو میخواهی از شهر و دیار امن خودت، به کربلا بروی و ...
سیّد مهدی دل شکسته، کلام مرتضی را قطع کرد و گفت: میدانم. چقدر میگویید ...
- تو میدانی و میخواهی به دست خودت به کام خطر بروی؟
- دلتنگم... بسیار دلتنگم... چه کنم؟
- صبر کن، خدا بزرگ است. شاید فرجی شد. بسته شدن راه کربلا چیز تازهای نیست؛ امّا هیچ کس هم هر چند ظالم و قدرتمند نتوانسته برای همیشه شیعیان حسین را از زیارت کربلا محروم کند.
- من فقط میدانم که نمیتوانم صبر کنم.
مرتضی پارچههای خودش را تحویل محمّد داد و گفت: بیا برویم مسجد، نماز ظهرمان را بخوانیم. تو هم دست از این اصرار بیجا بردار.
محمّد پارچهها را در طاقچة حجره جا داد و در حجره را بست و هر سه راهی مسجد حلّه شدند. فکر میکردند سکوت سیّد نشانة تسلیم و پذیرش اوست. هر سه کنار چاه آب رفتند و وضو گرفتند و به شبستان مسجد رفتند. مؤذّن اذان میگفت و مردم سرگرم آماده شدن برای نماز جماعت ظهر و عصر بودند. سیّد مهدی در سکوت کامل سر به زیر انداخته بود. محمّد و مرتضی با آرامش خاطر از پذیرش سیّد از جا بلند شدند تا قامت نماز ببندند؛ امّا در دل سیّد مهدی غوغایی بود که نمیتوانست به خاطر آن جلوی ریختن اشک‌هایش را بگیرد. وقتی سر بلند کرد تا قامت به نماز ببندد، صورتش را خیس اشک دیدند؛ امّا هیچ کدام به خودشان اجازه ندادند کلمهای بر زبان بیاورند.
٭ ٭ ٭
زهرا همان‌طور که لباس‌های سیّد را تا میکرد و در کولهبار سفرش میگذاشت اشک میریخت و حرفی نمیزد. سیّد کنارش زانو زد و گفت: لااقل حرفی بزن، اعتراضی بکن. چیزی بگو، این سکوت اشکبار تو دارد مرا دیوانه میکند.
زهرا لباس سیّد را بویید و بوسید و حرفی نزد. لباس از اشک چشمانش خیس شد. سیّد لباس را از او گرفت و گفت: این‌طور که تو گریه میکنی، داری مرا آتش میزنی. حرف بزن.
زهرا سکوت طولانیاش را در برابر نگاه ملتمس سیّد شکست و گفت: خودت که بهتر از من همه چیز را میدانی و با این همه میخواهی بروی.
ـ باور کن اگر بر سر من فریاد بزنی راحت‌تر تحمّل میکنم تا این‌طور مظلومانه اشک بریزی و کولهبار سفر مرا آماده کنی.
زهرا آخرین تکّة لباس را هم تا کرد و بلند شد: من دل تو را میشناسم وقتی کربلایی شود هیچ چیز جلودارش نیست.
ـ امتحان کن، چیزی بگو ... بهتر از این است که با این گریهات دل مرا آتش بزنی.
زهرا رو برگرداند و گفت: دلم میخواهد با تو بیایم؛ ولی میدانم نمیتوانی در چنین شرایط خطرناکی مرا با خودت ببری. وقتی خودم در این اشتیاق دارم میسوزم، چطور میتوانم تو را از رفتن منع کنم؟
سیّد مهدی مبهوت از این کلام همسرش از جا بلند شد و گفت: تو با رفتن من مخالف نیستی؟ مثل محمّد و مرتضی و همة مردم شهر مرا از خطرات راه پرهیز نمیدهی؟
- نه ... برو و دل مرا هم با خودت ببر. من برایت دعا میکنم که به سلامت بروی و زیارت کنی و برگردی!!
سیّد با نگاهی حقشناس به چشمان پر از اشک همسرش خیره شد و برای زمانی طولانی هر دو گریه کردند.
٭ ٭ ٭
اسب خسته و خیس عرق، از نفس افتاده بود و وقتی به رود «هندیّه» رسید پاهایش سست شد و کنار آب ایستاد، سیّد از اسب پیاده شد تا نفسی تازه کند. آبی به صورتش زد. در آن
سوی رود جمعیّت زیادی پراکنده شده بودند. سیّد فهمید اینها همه زائرانی هستند که تا اینجا آمدهاند و بعد از این جرئت رفتن ندارند. سر به سوی آسمان بلند کرد و گفت: یا حسین! من به عشق تو راهی کربلا شدهام. از عمق خطراتی هم که در پیش رویم هست با خبرم... امّا خودم را به تو سپردهام... مرا روسفید کن ...
سوار اسب شد و به آب زد و خودش را به آن طرف رود رساند و به سمت چادرهایی که از دور پیدا بود به تاخت پیش رفت. مرد عربی که کنار چادرش نشسته بود و با لیف خرما سبد میبافت با دیدن سواری که به سرعت پیش میآمد از جا بلند شد. سیّد به او که رسید افسار اسب را کشید و پیاده شد. مرد عرب جلو رفت و سیّد سلام کرد. جواب او را داد و پرسید: تو هم زائر کربلايی؟!
- بله، به قصد کربلا آمدهام.
- مگر خبر نداری آن طرفها چه خبر است؟
- چرا خبر دارم. این چند روزه بسیار شنیدهام که راهزنان عنیزه سر راه زائران کربلا کمین کردهاند.
- خبر داری و آمدهای؟
- اینها چرا آمدهاند؟
- نمیدانم. هیچ راهی به سوی کربلا نیست. عبور و مرور به کلّی قطع شده.
- تو هم آیة یأس میخوانی مرد جوان؟
- آیة یأس کدام است؟ مگر به چشم خودت نمیبینی اینجا چه خبر است؟
سیّد حس کرد او هم مثل بقیه فقط قصد منصرف کردن او را دارد. برگشت و کنار رود رفت، وضو گرفت و همان‌جا کنار آب، نماز ظهر و عصرش را خواند. آسمان ابری بود و هنوز نمازش را نخوانده بود که نمنم باران هم شروع شد و بر دلتنگی و غربت آن بیابان افزود. سیّد مهدی سر به زیر انداخته و در دل مشغول ذکر و دعا بود و باران آرام بر سر و رویش میبارید. مرد عرب کنارش آمد و گفت: باران تو را خیس میکند. به چادر من بیا و مهمان من باش تا ببینیم خدا چه میخواهد.
سیّد دعوت مرد عرب را از سر غربت و ناچاری پذیرفت و با او به چادرش رفت. مرد پیالهای چای داغ برایش ریخت و به دستش داد و گفت: که هستی و اهل کجایی؟
سیّد پیاله را گرفت و نشست: سیّد مهدی قزوینی هستم. در قزوین بهدنیا آمدهام و پدرم به نجف کوچ کرده و ساکن نجف و حلّه شدم و اکنون در نجف حوزة درس علوم دینی دارم.
- پس با این سرزمین آشنا هستی سیّد!
- بله ...
- و میدانی معنی راهزن چیست و غارت کردن کاروان چه معنایی دارد؟
سیّد آمد حرفی بزند که صدای همهمة جمعیّت را شنید، به سرعت هر دو از چادر بیرون دویدند.
سیّد پرسید: چه خبر شده؟
- نمیدانم. صبر کن الآن میروم و برایت خبر میآورم.
چیزی نگذشت که مرد عرب برگشت. سیّد جلو رفت و پرسید: چه خبر شده؟
- مردان قبیلة بنیطرف با اسلحة گرم جمع شدهاند و میخواهند زائران را به کربلا برسانند؛ حتّی اگر قرار باشد با عنیزه بجنگند.
سیّد جا خورد: امکان ندارد، کاری که از دست سرداران لشكر عثمانی برنیامده و سربازان خودمان را هم در برابر آنها به زانو درآورده، از دست چند مرد قبیلة چادرنشین بنیطرف برمیآید؟ حتّی اگر اسلحة گرم هم داشته باشند، همگی آنها کشته میشوند.
مرد عرب نگاهی به جمعیّت انداخت و گفت: تا به حال هرگز گروهی به سنگدلی و بیرحمی عنیزه راه را بر زائران کربلا نبسته بودند.
ـ من فکر میکنم این حرف بهانهای است و قبیلة بنیطرف میخواهد زوّار کربلا را بیرون کند. پذیرایی از این جمعیّت کار دشواری است، به این بهانه متوسّل شدهاند.
لحظاتی هر دو با سکوت و نگرانی به جمعیّت که هم‌صدا فریاد میزدند، چشم دوختند؛ امّا زمانی نگذشت که جمعیّت ناگهان از آن شور و التهاب افتاد و زمزمهای در میان آنها پیچید و پای همة زائران را سست کرد. مرد عرب متعجّب به میان جمعیّت رفت و خیلی زود برگشت و گفت: سیّد تو از کجا میدانستی قضیه چیست؟!
- معلوم بود قضیه چیست.
- راست گفتی. اینها بهانه بود. همة آنها که قبلاً از این راه گذشتهاند، میگویند امکان ندارد و این حرف فقط یک بهانه است تا زائران کربلا به شهر و دیار خودشان برگردند. برای قبیلة بنیطرف پذیرایی از این همه زائر کار دشواری است.
سیّد آهسته با خودش گفت: ولی اینها همه به عشق کربلا آمدهاند، دل نمیکنند که برگردند.
زائران همه برگشتند و مردان بنیطرف هم به چادرهایشان رفتند. از جمعیّت زائر دیگر هیچ کس به چادرهای بنیطرف برنگشت. هرکدام روی زمین در سیاهچادرها نشستند. با این حرفی که در بین جمعیّت پیچیده بود نه امکان ماندن داشتند و نه پای برگشتن. مردان بنیطرف هم سر و صدایشان خوابید.
نم نم باران هنوز ادامه داشت و آسمان را ابری تیره پوشانده بود. دیدن آن همه زائر ناامید و رانده از همهجا دل سیّد مهدی را از
جا کند. میدانست هرکدام مثل او به هزار امید راهی این سفر شده بودند و حالا نه راه رفتن داشتند و نه دل برگشتن. خیلی از آنها از نجف و حلّه چند روز پیاده آمده بودند و حالا ناامید و خسته یک گوشه کز کرده و به دوردست خیره شده بودند. به راهی که در انتهای آن همة امید آنها نهفته بود، راهی که به کربلا ختم میشد و در بین آن مردان بیرحم عنیزه کمین کرده بودند. قطرههای باران بر سر و روی سیّد مهدی میبارید و باعث میشد قطرههای اشک او را از چشمان کنجکاو مرد عرب پنهان کند ...
پشت به چادر و مرد عرب کرد و زیر باران رو به دشت شروع به رفتن کرد. همان‌طور که قدم میزد و اشک میریخت با خود میاندیشید: همه گفتند نرو ... حالا برگردم به چه رویی در چشمان دیگران نگاه کنم و بگویم، امام حسین مرا نپذیرفت ... رود هندیّه در دل دشت به سوی دجله پیش میرفت، یک لحظه با خودش فکر کرد کاش خودم را به آب بزنم و با شنا تا فرات بروم ... امّا خیلی زود از این فکر پشیمان شد. او تحمّل شناکردن در این مسیر طولانی را نداشت. از راه خاکی تا کربلا سه ساعت راه بود ...
یاد حرف‌های مرتضی و محمّد افتاد، نمیخواست قبول کند که حق با آنهاست. تمام وجودش در یک کلمه خلاصه شده بود و آن هم «کربلا» بود. ناگهان حس کرد صبرش از این ناامیدی و بلاتکلیفی تمام شده است. سرش را رو به آسمان بلند کرد و درحالی‌که به شدّت اشک میریخت بلند فریاد زد: یا حسین... اگر مرا به عنوان زائر خودت قبول نداشتی تا اینجا چرا مرا کشاندی؟... چرا در همان حلّه مانعم نشدی، تو که مرا نمیخواستی چرا شعلهورم کردی؟ ... میبینی که دارم میسوزم ...
هق هق گریه کلام را در گلویش خفه کرد. به زانو روی خاک دشت فرود آمد و نالید: چرا کمکم نمیکنی؟... این همه که از کرامت تو گفتهاند قصّه که نیست ...
تمام وجودش در آتش شوق زیارت کربلا میسوخت و تنها چیزی که نمیخواست بپذیرد این بود که باید برگردد و به کربلا نرود. اشک تمام محاسن سیاهش را خیس کرده بود. در دوردست افق ابرهای تیره بر زمین سایه انداخته بودند و بعد از ظهر سنگین و غم گرفتهای بود. سر بلند کرد و نالید: یا حسین! نگو که باید برگردم. نگو که به کربلایت راهم نمیدهی. نگو که زائرت را از خودت میرانی ... نگو ... نگو ... ناگهان از پشت پردة اشک حس کرد تکسواری از دور به سویش میآید. با دو دست چشمانش را از اشک پاک کرد تا سوار را بهتر ببیند. از جا برخاست و قدمی جلو گذاشت. سوار به او نزدیک شد. شخصی که سوار بر اسب بود لباس عربی پوشیده بود و نقاب زردی به چهره داشت. نیزة بلندی در دست داشت و شمشیری به کمر بسته بود. به او که رسید دهانة اسب را کشید و اسب راهوار و زیبایش آرام ایستاد. آن شخص، نقاب از چهرهاش برداشت. سیمایی در نهایت حسن و ملاحت داشت و چشمانی درخشان و نافذ. نگاهش دل سیّد مهدی را از تمام غمی که داشت نجات داد؛ امّا نفهمید چرا ناگهان با دیدن این چهره احساس آرامش و سبکی کرد. آن شخص او را به نام صدا زد:
«سیّد مهدی سوار شو.»
سیّد دلش فرو ریخت. بیآنکه بداند این شخص در این غربت نام او را از کجا میداند، گفت: با این جماعت بیرحم عنیزه چگونه میتوانیم برویم؟ شخص جلیلالقدر با اطمینان گفت: عنیزه میرود.
سیّد به خود آمد و با سرعت به طرف اسبش دوید و افسار آن را از تیرک چادر مرد عرب باز کرد و سوار شد. مرد عرب به سراغ جمعیّت رفته بود و در چادرش نبود. اسب سوار به سوی جمعیّت به راه افتاد. پیغامش به سرعت در بین جمعیّت پیچید و همه به جُنب و جوش درآمدند و زمانی نگذشت که همه سواره و پیاده به راه افتادند. شور و شوقی عجیب پاهای بیرمق و خستة زائران را توان بخشید و همه در کنار رود هندیّه به سمت کربلا به راه افتادند. سوار نیکو با کمال آرامش اسب را پیش میبرد؛ امّا اسب سیّد مهدی پشت سر او با نهایت سرعت میتاخت؛ ولی فاصلة معیّن بین آنها کم نمیشد تا بتواند با او صحبت کند.
از «تپّة سلیمانیّه» که کمینگاه عنیزه بود، بالا رفتند. قلب سیّد آرامش پیدا کرده بود و با حضور سواری که پیش روی آنها میرفت احساس امنیّت دل‌پذیری سراسر وجودش را در بر گرفته بود.
از دور راهزنان شمشیر به دست عنیزه با چادرها و اسب‌هایشان دیده میشدند. آن شخص اسب سوار که جلوتر از کاروان زائران پیش میرفت به هر گروه از عنیزه که میرسید کلامی میگفت و آنها بدون تأمّل مثل کسانی که از سپاهی توانمند بگریزند کوچ میکردند و به سرعت دور میشدند. زمانی نگذشت که بیابان از مردان عنیزه خالی شد و حتّی یک نفر از آنها باقی نماند و تنها غباری در افق دیده میشد که نشان میداد تمام قبیلة عنیزه به اطراف گریختهاند. به تپّهای که رسیدند سوار از تپّه به زیر آمد و وقتی سیّد مهدی و همراهانش به فراز تپّه رسید در پایین آن اثری از آن سوار نبود تا چشم توان دیدن داشت زمین و آسمان دیده میشد و هیچ نشانی از آن سوار نبود ...
سیّد مهدی ناگهان مثل کسی که از خوابی شیرین بیدار شده
باشد، به خود آمد و اندیشید: خدایا! تنها کسی که قادر بود این جمع بیپناه را به کربلا برساند، امام زمان بود. چرا من نفهمیدم ... چرا ...
دروازة کربلا از دور نمایان شد و زائران با دیدن دروازة شهر و اینکه بدون خطر به کربلا رسیده بودند، یکصدا شور و فریاد شدند. سربازان محافظ دروازه با دیدن انبوه زائرانی که به سوی شهر در حرکت بودند، فریاد شوق سر دادند و سیّد مهدی با خودش نجوا میکرد و اشک میریخت و مینالید:
ـ خدایا! ... جز امام زمان چه کسی نام مرا در این غربت میدانست و جز او چه کسی میتوانست از میان سپاه دشمنی بیرحم ما را به کربلا برساند ... وای بر من ... من او را دیدم. او مرا صدا کرد. با من همراه شد و من نفهمیدم و نشناختم که او کیست... اسب او آرام میرفت و اسب من به سرعت و من نفهمیدم چرا هر چه بیشتر اسب میتازم به او نمیرسم؟ ...
سربازان دروازة شهر را به روی زائران تشنه و گریان گشودند. سربازی از میان آنان فریاد زد:
سبحان الله این صحرا پر از زائر شده. پس مردان عنیزه کجا رفتهاند که این همه زائر به کربلا رسیده؟
سیّد مهدی دستی برای او تکان داد و میان گریه گفت: ما هم صاحبی داریم... ما که بدون صاحب نیستیم.
زائران همگی وارد شهر شدند. ورود آنها جان تازهای به شهر داد. زائران به خاطر رسیدن به کربلا اشک میریختند و مردم ساکن کربلا به خاطر گشوده شدن حلقة محاصرة عنیزه بعد از ماه‌ها بیخبری و اضطراب. کربلا مدّت‌ها در محاصره بود و راهزنان عنیزه اجازة خارج شدن به مردم را نمیدادند و کسی هم اجازة ورود به کربلا را نداشت. آسمان کربلا آفتابی و آبی بود و از آن ابر تیرة دشت خبری نبود. سیّد مهدی ساعتش را نگاه کرد. هنوز یک ساعت و نیم تا غروب آفتاب فرصت بود، با خودش فکر کرد فاصلة قبیلة بنیطرف تا کربلا سه ساعت است و این جمعیّت پیاده و سواره، راه سه ساعته را یک ساعته آمدهاند ... با چنان کاروانسالاری ...
خبر کوچ مردان عنیزه از حوالی کربلا در تمام شهر پیچید و مردمی که مدّت‌ها سختی کشیده بودند با شادمانی به سوی زائران آمدند. کشاورزانی هم که بیرون شهر در باغ‌ها و نخلستان‌ها کار میکردند دست از کار کشیده و همه دور زائران جمع شدند. هر کس سؤالی میکرد، همه سیّد مهدی قزوینی را نشان میدادند او که دل شکستهاش، نگاه مهربان صاحبالامر(عج) را به سوی این جمع پریشان جلب کرده بود.
٭ با استفاده از: جنّة الماوی، محدّث نوری; دارالسّلام، شیخ محمود عراقی.