یاران دو انقلاب، عاشورا و عصر ظهور

محمّدرضا سنگری

عاشورا، عظيم ترين، حماسي‌ترين و ناب‌ترين انقلاب در تاريخ اسلام است و انقلاب عصر ظهور، كامل ترين و آخرين انقلاب در تاريخ انسان.

انقلاب دوم ـ عصر ظهور ـ تداوم انقلاب عاشورا است؛ انقلابي ستم ستيز، عدالت خواه، آزادي بخش و انقلابي براي نشر معروف، زدودن لايه هاي جاهليّت و معرفي اسلام در شكلي نو، شفّاف و شسته از غبارهاي تحريف و انحراف و فريب. امام باقر(ع) در توصيف قيام امام موعود(ع) گفته است:

«حضرت امام مهدي(ع) هر آن چه را پيش از او بوده، فرو مي‌ريزد؛ آن گونه كه پيامبر خدا امور جاهليّت را در هم ريخت و اسلامي تازه را آغاز خواهد كرد.»1

اگر «انقلاب موعود»، پيوند و هم ساني و يگانگي با «انقلاب كربلا» مي‌يابد و چشمه سار زلال اين خيزش، از آن سرزمين عطش زده سيراب مي‌شود، بي‌ترديد شباهتي ميان همة عناصر اين دو انقلاب مي‌توان يافت. در «دعاي ندبه»، مهدي موعود(ع) «طالب خون كشته شدة كربلا» معرفي مي‌شود. در «حديث معراج»، خداوند پس از بيان شهادت امام حسين(ع) به پيامبر(ص) فرمود:

«آنگاه از نسل او [امام حسين(ع)] مردي را برمي انگيزم، كه انتقام خون او را بازستاند. زمين را از عدالت و قسط سرشار سازد. ترس و رعب در قلب ستمگران، هم‌پاي او پيش رود و آن گونه بيدادگران را بكشد كه برخي در او شك و ترديد كنند.»2

ويژگي هاي مشترك ياران دو حادثه:

1. بصيرت و بينش

بينش، نگاهِ همه جانبه، دقيق و عميق است؛ نگاهي كه از لايه‌هاي بيروني بگذرد، به درون راه يابد، آن سوي حادثه‌ها را بكاود و به فرآيند متناسب برسد.

بصيرت در عرصة زندگي اجتماعي، فرهنگي و سياسي، آنچنان عنصر مهم و تعيين كننده‌اي است كه اميرالمؤمنين، علي(ع) آن را سلاح كاراي خويش در هنگامة هجوم دشمن و خيزش خطر دانسته است.

«آگاه باشيد كه شيطان سواره و پياده‌اش را فراخوانده و بر شما تاخته. همانا ـ در چنين موقعيّتي ـ بصيرت و بينش من با من است.»3

در بيان قرآن، گروهي، فاقد بينش و بصيرتند:

«وَإِن تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لاَ يَسْمَعُواْ وَتَرَاهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لاَ يُبْصِرُونَ؛4

اگر آنها را به هدايت فرا خوانيد، سخنانتان را نمي‌شنوند و آنها را مي‌بيني [كه با چشم‌هاي مصنوعي‌شان] به تو مي‌نگرند؛ امّا در حقيقت نمي‌بينند.»

نگاه‌هاي دوخته، امّا تهي از روشني، چشم‌هايي كه خيره مي‌نگرند؛ امّا به شناخت و ديدن نمي‌رسند، چنين كساني در تاريكي مي‌مانند و به سياهي و تباهي تن مي‌دهند.

اينها كساني‌اند كه با رسيدن به قدرت و موقعيّت، نگاه حق بينشان بسته مي‌شود. داشته‌ها، فرصت تماشاي حق را از آنها مي‌گيرد. خودبين و كوته‌بين مي‌شوند و غرورِ آنچه دارند، آنان را از تماشاي آينده و انديشيدن به فردا باز مي‌دارد.

امّا گروهي هستند كه طبق فرمودة امام علي(ع): «بينش و بصيرت آنها، بر شمشيرشان حكومت مي‌كند.»5 موقعيّت و قدرت، به پرتگاه غرورشان نمي‌كشاند و شمشير، تدبيرشان را نمي‌شكند.

كربلا، قصّة مردان و زناني است كه بصيرتشان، چراغ راهشان و بينش ژرف و زلالشان، كشتي عبور آنان از طوفان‌هاي درون و بيرون است. وقتي امام عاشورا، دشواري نبرد را گوشزد كرد و به تيغ‌هاي تيز و شمشيرهاي قساوت اشاره نمود، ياران عاشق صادق گفتند:

ما بر نيّت‌ها و بصيرت‌هايمان هستيم.6

يعني انگيزه‌هاي ترديدناپذير و بصيرت‌هاي ژرف، ما را به كربلا آورده است و خطر، شمشير و مرگ، سستي و تزلزل در اراده‌هايمان نمي‌آفريند.

همين ويژگي، در جان و روح صحابة حضرت امام مهدي(ع) نيز جريان دارد. آنان آگاهانه با امام خويش همراه و هم‌گام مي‌شوند و در لحظه‌هاي هول و خطر، عاشقانه و صادقانه به ميدان مي‌آيند و خندان و شكوفا، چون صحابة كربلا، از حريم دين دفاع مي‌كنند.

رشيد هجري، صحابة بزرگ اميرمؤمنان، علي(ع) در پاسخ دخترش كه از او پرسيد: پدر! چرا اين قدر در اداي تكليف كوشش مي‌كني؟ گفت: دختركم! در آينده، مردماني مي‌آيند كه بصيرت آنان در امر دين خود، از اين كوششي كه ما مي‌كنيم، افضل و برتر خواهد بود.7

چه توصيف شگفتي!

صحابة عاشورا، جاني پيراسته و عاشق و نگاهي حقيقت بين و روشن دارند.

از همين رو، تسليم محض و پيروان سرسپردة سرنوشت خون‌باري‌اند كه در انتظارشان نشسته است، امام عاشورا، حتّي در شب عاشورا، درها را مي‌گشايد تا جان‌هاي متزلزل و دل‌هاي مذبذب و مردّد بروند.

در منزل «زباله» ـ يكي از منازل مسير مكّه به عراق ـ وقتي خبر شهادت سفير فداكارش، عبدالله پسر يقطر به گوش امام رسيد، همگان را جمع كرد و نامه‌اي را كه در آن خبر شهادت عبدالله بود، در دست گرفت و فرمود:

«همانا خبري دردناك رسيده است. مسلم پسر عقيل و هاني پسر عروه و عبدالله پسر يقطر به شهادت رسيده‌اند. ياران بي‌وفا ما را خوار ساختند. هر كدام از شما قصد برگشتن دارد، برگردد كه ما رشته بيعت از گردن او برداشتيم.»8

امام، در تمام راه به پالايش ياران مي‌پردازد، تا تنها عاشقان و عارفان بمانند؛ آنان كه در راه تحقّق آرمان‌هاي الهي، عاشقانه گام بردارند و با معرفت امام، چون و چرا و ترديد نشناسند.

در كربلا، آخرين پرسش ياران ـ آنگاه كه خونين تن و پاره پاره افتاده‌اند ـ اين بود:

اي فرزند رسول خدا! آيا به عهد خويش وفا كرديم؟ امام پاسخ مي‌دهد: «آري، شما پيش از من به بهشت رسيده‌ايد.» از محبّت سرشار؛ در نهايت تشنگي، در محاصرة تيغ ها، در فضايي كه مرگ خيز و آتش ريز است، حماسه هاي شورانگيز مي‌آفرينند و بي هراس از خطر، به مبارزه مي‌ايستند.

اين ويژگي نيز در صحابة امام موعود(ع) ديده مي‌شود. امام علي(ع) در توصيف صحابة امام مهدي(ع) مي‌فرمايد:

«آگاه باشيد! هر آن كس از ما كه فتنه‌هاي آينده را دريابد، با چراغي روشن‌گر در آن گام مي‌نهد و بر همان سيره و روش پيامبر و امامان رفتار مي‌كند تا گره‌ها را بگشايد، بردگان و ملّت‌هاي اسير را آزاد سازد، جمعيّت‌هاي گمراه و ستمگر را پراكنده و حق جويان پراكنده را جمع آوري مي‌كند. اثر قدمش را نمي‌شناسند؛ اگر چه دريافتن اثر و نشانه‌ها تلاش فراوان كنند. سپس گروهي براي درهم كوبيدن فتنه‌ها آماده مي‌گردند و چونان شمشيرها صيقل مي‌خورند، ديده‌هايشان با قرآن روشنايي گيرد، در گوش‌هايشان تفسير قرآن طنين افكند و در صبحگاهان و شامگاهان جام‌هاي حكمت سر مي‌كشند.9

آنان كه از چشمه سار قرآن سيراب مي‌شوند، دشمن شناس و پايدار در عرصة جهاد و ايثارند. در كربلا، امام يك شب امان و مهلت مي‌طلبد و مي‌گويد: «ما شيفتگان عبادت و زمزمة قرآنيم.» شب عاشورا، فضا عطرآميز از نسيم نفس‌هاي قرآني و دلاويز از زمزمه‌هاي عاشقانه و عرفاني مي‌شود. هر كس با عاشورا آشنا بوده و بي‌تاب ظهور و حضور در جمع ياران امام مهدي(ع) است، با حكمت و معرفت قرآني همدم مي‌گردد كه «بي‌معرفت» قرآني، نه عاشورا مي‌شد و نه حكومت مهدوي، محقّق مي‌شود.

نكتة لطيف و مشترك در ميان صحابة دو انقلاب، عشق‌ورزي به قرآن است.

در وصف شب عاشورا گفته‌اند:

زمزمة آنان در خيمه ها، چون زمزمة زنبور در كندوي عسل بود.10

در وصف ياران امام موعود(ع) نيز گفته شده كه چشم روشني آنها، «تنزيل» و نغمة دلپذير و گوش‌نواز زندگيشان تفسير قرآن است.11

آيا جز اين است كه تلاوت قرآن، آرامش مي‌بخشد و جان را از طمأنينه لبريز مي‌سازد؟ در پرتو همين آرامش، مي‌توان طوفان‌ها و بحران‌ها را شكست و به ساحل امنيّت و آسايش رسيد.

2. عشق ورزان به امامت و ولايت

ياران عاشورا، بي‌بهانه‌اند. بر سر جان چانه نمي‌زنند و در هر چه امامشان مي‌گويد و مي‌خواهد، ترديد روا نمي‌دارند. در بسياري از سرودهاي صحابه، دفاع از اهل بيت، دفاع از حريم امامت و عشق‌ورزي به اباعبدالله، محور اصلي است.

زهير پسر قين، سردار سپاه جناح راست لشكر امام، چنين رجز مي‌خواند:

من، زهير بن قين‌ام.

به وسيلة شمشير، شما را از اطراف حسين دور مي‌سازم.

حسين(ع) سبط رسول خدا و عترت پاك و برگزيدة اوست.

بر شما فرود مي‌آورم و هيچ اندوهي ندارم.

در هنگام نبرد، چونان پروانه، گرد امام(ع) مي‌چرخيدند و جان خويش را سپرش مي‌ساختند. سعيد، پسر عبدالله حنفي در هنگام نماز اباعبدالله(ع)، جانش را سپر تيرها كرد. هر تيري كه به قصد عضوي از اعضاي امام(ع) از كمان رها مي‌شد، سعيد، همان عضو خويش را روياروي تير قرار مي‌داد و در پايان نماز امام(ع)، با بدني كه تيرها آن را پوشانيده بود، مقابل حضرت افتاد و امام، گرماي محبّت خويش را به پيشاني‌اش بخشيد و بهشت و ديدار پيامبرش را مژده داد.

كربلا، صحنة عشق بازي با نام حسين(ع) است. ياران حسين(ع) كه به «راه» و «سيرت» حسين(ع) آگاهند، با نام، ياد و همراهي‌اش سرخوش بودند و از عشق او سرشار.

ياران عاشورا با ديدار امام، تواني تازه مي‌يافتند. همچون خود امام، بي‌هراس مي‌جنگيدند و در آخرين زمزمه نيز، نسيم ياد حسين لب‌هايشان را متبرّك و متبسّم مي‌ساخت.

ياران امام مهدي(ع) نيز چنين سيرت و صفاتي دارند، به امام عشق مي‌ورزند و شيفتگي خويش را به هر بهانه و هر جا نشان مي‌دهند. امام صادق(ع) مي‌فرمايد:

«ياران امام مهدي(ع) مرداني از جنس پولادند و همة وجودشان يقين به خدا. مرداني سخت‌تر از صخره‌ها. اگر به كوه‌ها روي آورند، آنها را از جاي برمي‌كنند. درفش پيروزگر آنان به شهر و پايتختي روي نمي‌نهد؛ مگر اينكه آنجا را به سقوط وا دارد. گويي آن مردان، عقاب‌هاي تيز چنگالند كه بر مركب‌ها سوار شده‌اند. اينان براي تبرّك و فرخندگي، دست خويش را به زين اسب امام مي‌شكند و بدين سان تبرّك مي‌جويند. او را در ميان مي‌گيرند و جان خويش را ـ در جنگ‌ها ـ پناه او مي‌سازند و هر چه را اشاره كند، با جان و دل انجام مي‌دهند. اين شيرمردان، شب هنگام نخوابند و چون صداي زنبوران عسل، زمزمة قرآن و مناجات خويش، در هم اندازند و تا بامداد، به عبادت خدا بايستند و بامدادان، سوار بر مركب‌ها باشند. آنان راهبان شب و شيران روز و گوش به فرمان امام خويش دارند و چون مشعل‌هاي فروزانند؛ دل‌هاي منوّر آنان، بسان قنديل‌هاي نور در سينه‌هايشان آويخته است.»13

اين مردان، تنها از خدا مي‌ترسند و فرياد «لا اله إلّا الله» و «الله اكبر» آنان بلند است و همواره در آرزوي شهادت و كشته شدن در راه خدايند. شعارشان «يالثارات الحسين؛ بياييد به طلب خون حسين» است. به هر سوي روي آورند ترس از آنان پيشاپيش در دل مردمان افتد و تاب مقاومت از همه بگيرد. [اينان] دسته دسته، به سوي خداوند [با امام] خويش روي مي‌آورند و خدا به دست آنان، امام حق را ياري مي‌كند.

3. دين مدار، دين دار و دين يار

نهضت و حركت اباعبدالله(ع) و يارانش براي اصلاح دين، زدودن غبارها و زنگارهاي تحريف و بدعت‌ها بود. امام(ع) در وصيت نامة خويش كه آن را به دست برادرش محمّد حنفيه مي‌سپارد، به اين ويژگي و هدف اشاره مي‌كند:

«من در خيزش و قيام خويش، قصد اصلاح امّت جدّم و امر به معروف و نهي از منكر را دارم... .»14

در عرصة نبرد، ياران امام حسين(ع)، بر دفاع از حريم دين تأكيد مي‌كردند. از همين رو، امام(ع) را سزاوار دفاع مي‌دانستند.

در انقلاب نهايي جهان نيز ياران موعود(ع)، دين مدار و دين يارند؛ مگر قيام امام مهدي(ع)، جز براي برپايي دين پيامبر(ص) است:

«زماني كه امام مهدي(ع) قيام كند، امري تازه مي‌آورد؛ چنان كه پيامبر خدا(ص) در صدر اسلام امري تازه آورد.»15

امام زين العابدين(ع) خطاب به ابوخالد كابلي، در وصف ياران امام مهدي(ع) مي‌فرمايد:

«اي ابوخالد! مردماني كه در روزگار غيبت به سر مي‌برند و معتقد و منتظرند، از مردمان همة زمان‌ها برترند؛ زيرا خداوند متعال به آنان خرد و فهم و معرفتي داده كه غيبت امام زمان(ع) براي آنان مانند حضور است. خدا اين مردم را مانند سربازان پيكارگر صدر اسلام قرار داده است؛ همانند كساني كه در ركاب پيامبر(ص) شمشير مي‌زدند و پيكار مي‌كردند. آنانند اخلاص پيشگان حقيقي و شيعيان واقعي، آنانند ـ كه در نهان و عيان ـ مردم را به دين خدا دعوت مي‌كنند.»16

4. تدبير، روشن‌بيني در برنامه‌ريزي

انقلاب عاشوار، آنچنان دقيق، برنامه‌ريزي شده، سنجيده و نظام‌مند بود كه هر حركتي از آن، گويي عضوي از يك اندام است كه تفكيك و جدايي آن از كلّ پيكره ممكن نيست و تنها در درون همان معنا و مفهوم مي‌يابد. اين اندام‌وارگي را در آغاز حركت، موضع گيري‌ها، منازل راه، صحنة عاشورا و پس از آن به روشني مي‌توان يافت.

برنامه‌ريزي عاشورا در نحوة رزم، نوع سخن گفتن، رفتن افراد به ميدان، از اجزاي قابل مطالعه و زيبا است. حركت پس از عاشورا و برخوردها، سخنراني‌ها و شيوه‌هاي تحقير عبيدالله و يزيد ـ دو عنصر مغرور و مستكبر ـ نيز از بخش‌هاي قابل تأمّل در برنامة نهضت حسيني است.

مطالعة نهضت و حركت اباعبدالله(ع) نشان مي‌دهد كه امام در هر منزل برنامه ريزي مي‌كند. با تدبير و ظرافت تمام بر آمادگي رواني و دانش ياران مي‌افزايد و مراحل بعدي راه را تبيين و روشن مي‌سازد تا هر كس بداند در كجاي اين برنامة بزرگ مي‌تواند قرار بگيرد و اگر نمي‌تواند سر خود گيرد و از كربلا بيرون آيد.

شيوة برخورد امام(ع) در «منزل شراف» كه جذب شدن حرّ بن يزيد رياحي و زهير بن قين را در پي داشت،17 تدبير و برنامة اباعبدالله الحسين(ع) را روشن مي‌سازد. مهلت خواستن در شب عاشورا نيز از برنامه‌هاي جالب كربلا است و در پس برنامه‌ها، تدبير و برنامه است، چه در حركت امام زمان(ع) چه در مظاهر و شعائر، مانند لباس، سلاح، نوع حركت و حتّي در شعار آن بزرگوار، برنامة دقيق و تدبير عميق او را مي‌توان يافت:

«أنّ الأرض يرثها عبادي الصـّالحون؛18

... بندگان شايسته‌ام وارث [حكومت] زمين خواهند شد.»

برنامة مهدي موعود(ع) و يارانش، پايان دادن به تباهي و سياهي و گسترش قسط و عدل است:

«امام مهدي(ع) فريادرسي است كه خداوند او را مي‌فرستد، تا به فرياد مردم عالم برسد ... ياران قائم به سراسر جهان پا نهند و همه جا قدرت را در دست گيرند. همه كس و همه چيز مطيع آنان شوند، حتّي درندگان صحرا و مرغان شكاري خشنودي آنان را بطلبند. شادي و شادماني يافتن به اين پيام آوران دين و صلاح و عدالت، تا بدان جاست كه قطعه‌اي از زمين بر قطعه‌اي ديگر مباهات مي‌كند كه يكي از ياران امام مهدي(ع) بر آنجا پا نهاده باشد.»19

هدف قيام كربلا، رويارويي با ظلم، بازگرداندن به سيرة پيامبر(ص) و امام علي(ع)، اصلاح امّت و امر به معروف و نهي از منكر بود و برنامة امام مهدي(ع) نيز چنين است. ياران امام مهدي(ع) چون صحابة عاشورا، ميثاق پاك بازي و فداكاري در راه آرمان هاي دين، ستيز با سياه كاران و دفاع از حريم قرآن و اهل بيت(ع) دارند.

آنان مدير و مدبّرند، برنامه ريزاني بصير و گردانندگاني خبير كه پاي اراده‌شان را هيچ خطري نمي‌لرزاند و عزم سترگشان را هيچ طوفاني بر نمي‌آشوبد.

پي‌نوشت‌ها: