1. ماهيّت انقلاب اسلامي
مقام معظّم رهبري دربارة ماهيّت انقلاب اسلامي مي‌فرمايند:
انقلاب ايران يك انقلاب هويّتاً اسلامي بود. انقلابي بود كه با انگيزه‌هاي اسلامي و با خطّ مشيّ اسلامي و با رهبري اسلامي و با شعارهاي اسلامي و بالأخره حتّي با تاكتيك‌هاي اسلامي پيش رفت. در اين مبارزه، ما حتّي از تاكتيك‌هاي ضدّ اسلامي و غير اسلامي استفاده نكرديم؛ يعني رهبر ما در طول مبارزه حتّي يك دروغ مصلحتي هم نگفت و اين يك شيوه و يك منش اسلامي است. انقلابي هويّتاً اسلامي. (1/3/1358)
ايشان در جايي ديگر در اين باره مي‌فرمايد:
پس ببينيد من منشأ اين انقلاب را چه مي‌دانم. من مي‌گويم منشأش در تديّن و در ايمان است. (15/12/1377)
٭ ٭ ٭
رهبر انقلاب اسلامي در يكي ديگر از سخنان خود به وجه فرهنگي انقلاب اسلامي اشاره كرده و مي‌فرمايد:
انقلاب ما، انقلابي مبتني بر يك منش و نگرش فرهنگي بود و هر حركت ارزشي، اين خصوصيّت را دارد. (5/5/1371)
2. آسيب‌ها و تهديدها
به اعتقاد مقام معظّم رهبري دو دسته از عوامل، انقلاب اسلامي و دستاوردهاي آن را تهديد مي‌كند؛ يكي عوامل دروني و ديگري بيروني.
1ـ 2. آسيب‌ها و تهديدهاي دروني
ايشان دربارة عوامل دروني مي‌فرمايد:
عوامل دروني، يعني مواردي كه در درون خود ما انقلابيون و ما مؤمنان است؛ اينها كم نيست، زياد است. من مي‌خواهم عرض كنم كه اگر ما اين آسيب‌هاي دروني را علاج كنيم، آن آسيب‌هاي بيروني، مشكلي برايمان به وجود نخواهد آورد.
ببينيد قرآن به طور صريح در اين زمينه با ما حرف مي‌زند و مي‌گويد: «ذَلِكَ بِأَنَّ اللهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَي قَوْمٍ حَتَّي يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ؛1 اين [كيفر] بدان سبب است كه خداوند نعمتي را كه بر قومي ارزاني داشته تغيير نميدهد؛ مگر آنكه آنان آنچه را در دل دارند، تغيير دهند.» نعمتي كه خدا به شما داد، محال است از شما بگيرد، مگر شما شرايط خودتان را عوض كنيد. چون نعمت الهي بي‌حساب و كتاب نيست؛ خدا تحت شرايطي نعمتي را به كسي مي‌دهد؛ اگر آن شرايط را حفظ كرديد، محال است كه نعمت از بين برود و پس گرفته شود. اين جزو مضامين و مسلّمات و بيّنات دعاهاي ماست. انسان در «صحيفة سجّاديه» و جاهاي ديگر كه نگاه مي‌كند، برايش مسلّم مي‌شود كه اين گونه است؛ خدا نعمت را نمي‌گيرد، مگر ما آن شرايط را عوض كنيم. الآن اين اتاق روشن است و اين چراغ‌ها نور مي‌دهند؛ چرا؟ لابد شرايطي وجود دارد، سيم‌هايي، امكاناتي و فضاهايي هست. اگر اينها تغيير پيدا كند، طبيعي است كه اين هم نخواهد بود. اين چيز واضحي است. تقدير الهي، يعني اندازه‌گيري‌هاي دقيق پروردگار، اين لايتخلّف است؛ چنانچه ما اندازه‌ها را عوض كرديم، خداي متعال هم نتايج را عوض خواهد كرد. (15/12/1377)
٭ ٭ ٭
رهبر معظّم انقلاب اسلامي، از تهديد دروني با عنوان سايش جبهة خودي ياد كرده و در اين باره مي‌فرمايد:
من احساس مي‌كنم اين جبهه، آفتِ سايش شده است. انسان سايش‌پذير است. هر انسان ديگري جز معصومان(ع) در برخوردها و سايش‌ها و اصطكاك‌ها، ساييده و كم مي‌شود و برجستگي‌هاي روحي‌اش تغيير مي‌كند؛ بايد مراقبش بود. اينكه ذكر دائمي گفته‌اند، براي خاطر اين است. انسان دائماً بايد متذكّر باشد و الّا خراب خواهد شد. بزرگان و ائمه و معصومان ما، مواظب خودشان، خودسازي‌شان، نمازشان، ذكرشان، دعايشان، توجّهات و توسّلاتشان بودند، براي اينكه ضايع و خراب نشوند. ماها خراب مي‌شويم. (10/10/1369)
ايشان مهم‌ترين تهديدهاي دروني انقلاب اسلامي را اين‌گونه برمي‌شمارد:
1 ـ 1 ـ 2. يكي از عوامل سايش در جبهة خودي، اين است كه مسئولان خودي فرهنگ، مانند وزارت ارشاد و بعضي دستگاه‌هاي ديگر، به آن كم توجّهي كردند. از ابتدا كه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تشكيل شد، بايستي دفتر گزينش داير مي‌كرد و به سراغ كساني كه اهل نويسندگي، شعر، فيلم‌سازي، موسيقي حلال و ديگر رشته‌هاي هنري بودند، مي‌رفت.
2 ـ 1 ـ 2. امّا عامل ديگر، خود باختگي عناصر جبهة خودي در مقابل شخصيّت‌هاي جبهة دشمن به خاطر احساس برتري صنفي آن شخصيّت‌ها بر اين عناصر بود. اين حقيقت قابل انكار نيست. مثلاً فرض بفرماييد وقتي يك هنرمند اين جبهه، در رشته‌اي از هنر، سرافراز و بي‌اعتنا مقداري پيش مي‌رفت و بعد در جايي احساس خستگي مي‌كرد و مي‌خواست لحظه‌اي بايستد و نفس تازه كند و تا چشمش به هنرمند رشتة خودش در جبهة مقابل مي‌افتاد، مرعوب او مي‌شد.
3 ـ 1 ـ 2. عامل ديگري كه وجود دارد، اين است كه در جبهة خودي، بعضاً به دلايلي، در پاي‌بندي نظام به حرف‌ها و آرمان‌هاي خودش ترديد شد. اگر بخواهيم مثال كاملاً واضحي بزنيم ـ و البتّه در خصوص اين مثال، عاملي هم وجود داشت كه مشكل را تا حدودي برطرف مي‌كرد ـ مسئلة قبول قطعنامة 598 و پايان جنگ بود كه عدّه‌اي را مردّد كرد. منتها گفتم در آن قضيه عاملي وجود داشت كه همان وجود امام بود. چون امام، كُر بود، دريا بود و مورد ترديد قرار نمي‌گرفت.
4 ـ 1 ـ 2. يك عامل ديگر از عوامل هضم جبهة خودي و سايش آن، كشيده شدن پاي عناصر اين جبهه به دعواهاي خطّي است كه در برهه‌اي از زمان، در اين كشور واقعاً فاجعه آفريد. ناگهان بين سياسيون، نمايندگان مجلس و برخي ديگر از مسئولان، دعواهايي بروز كرد كه اصل آن دعواها موجّه نبود. هر دو خط، بدون ترديد، در حدّي جرم داشتند. هر دو خط، هم آدم‌هاي بسيار خوب داشتند، هم آدم‌هاي ناباب داشتند و هم آدم‌هاي متوسط داشتند.
امّا تعبير دوم از تهاجم فرهنگي اين است كه فرهنگ انقلابي حاكم بر ذهنيّت جامعه را مورد هجوم قرار دهد. در داخل جامعه به فرهنگ جامعه بپردازند، براي اينكه آن فرهنگ را دست‌كاري كنند؛ ذهن‌ها را مردّد كنند و دل‌هاي مؤمن و مستقر را از حالت استقرار خارج و دچار ترديد كنند. اقدام به اين كار دشوار نيست؛ مقابله با آن هم ـ اگر درست انجام بگيرد ـ دشوار نيست؛ امّا اگر از آن غفلت شد، خيلي سخت مي‌شود. مثلاً فرض كنيد اگر كسي بخواهد اصل وجود خدا را ـ كه جزو مسلّمات است ـ مورد ترديد قرار دهد و استدلال بر عدم كند، كار او مشكل است؛ امّا ايجاد ترديد آسان است. در مقابل اين، بايد يك حركت وجود داشته باشد. (18/12/1367)
انقلاب اسلامي؛ فرصت‌ها و تهديدها
انقلاب ما بسيار عظيم و بسيار بالاتر و برتر از تقويم‌ها و تقديرهاي ناظران بين المللي است. از لحاظ بنيه، بسيار قوي است. به همين دليل با وجود اينكه عليه اين انقلاب، تهاجم‌ها و ضربه‌ها و محاصره‌ها، بيش از همة انقلاب‌هايي كه من مي‌شناسم بوده، آسيب‌پذيري اين انقلاب، از همة انقلاب‌هاي بزرگ دنيا به مراتب كمتر بوده است.
بنابراين وقتي كه ما مقايسه مي‌كنيم، مي‌بينيم انقلاب ما بعد از بيست سال، آسيب‌هاي گوناگون يك انقلاب بزرگ مثل انقلاب فرانسه، يك انقلاب پر سر و صدا مثل انقلاب «شوروي» و يك انقلاب ـ به اصطلاح ـ اسلامي مثل انقلاب الجزاير را مطلقاً نداشته است و اين نشان دهندة بنية اين انقلاب است. (15/12/1377)
٭ ٭ ٭
انقلاب ايران يك انقلاب هويّتاً اسلامي بود. انقلابي بود كه با انگيزه‌هاي اسلامي و با خطّ مشيّ اسلامي و با رهبري اسلامي و با شعارهاي اسلامي و بالأخره حتّي با تاكتيك‌هاي اسلامي پيش رفت. در اين مبارزه، ما حتّي از تاكتيك‌هاي ضدّ اسلامي و غير
اسلامي استفاده نكرديم؛ يعني رهبر ما حتّي يك دروغ مصلحتي هم نگفت در طول مبارزه و اين يك شيوه و يك منش اسلامي است. انقلابي هويّتاً اسلامي. چون اين انقلاب هويّتاً اسلامي است دشمن‌هايش در دنيا مشخّص مي‌شوند. اين دشمن‌ها چه كساني هستند؟ اگر يك جنبش و يك انقلاب صرفاً ضدّ امپرياليستي باشد، غارتگران بين المللي با آن انقلاب مبارزه خواهند كرد؛ امّا اگر نه فقط ضدّ غارتگري، بلكه ضدّ هر گونه سلطه‌جويي بيگانگان باشد؛ يعني سلطة فرهنگي، سلطة سياسي و سلطة اقتصادي، آن وقت نه فقط سياست‌هاي استعماري و استثماري با او مخالفت خواهند كرد؛ بلكه حتّي فرهنگ‌ها و ايدئولوژي‌هاي سلطه‌طلب هم با آن جنبش مخالفت مي‌كنند و اين درست چيزي است كه براي جنبش اسلامي ايران پيش آمده و شما اين را مشاهده مي‌كنيد. ما در سطح بين المللي فقط با كارشكني غارتگران روبه‌رو نيستيم؛ بلكه حتّي با فرهنگ‌هاي سلطه‌جو و با سياست‌هاي سلطه‌جو هم روبه‌رو هستيم. آنها هستند كه كارشكني مي‌كنند؛ لذاست كه شما مي‌بينيد در طول دوران مبارزات ما، هيچ يك از قدرت‌هاي عالم، به معناي واقعي كلمه براي مبارزان ما و مبارزة ما، كف نزدند، از ما تجليل نكردند، ما را حتّي جدّي نگرفتند. با اينكه مي‌ديدند مستضعفان در اين مملكت مشغول مبارزه هستند، با مستكبران ساختند؛ حتّي كساني كه ادّعاي حمايت از مستضعفان را دارند. اين به دليل اسلامي بودن جنبش ماست. (1/3/1358)
٭ ٭ ٭
مجموعة ما بايد تصميم بگيرد كه خطّ انقلاب را به معناي حقيقي كلمه و بدون هيچ گونه كمبود و كسري و پذيرش ساييدگي در گوشه‌اي از اين هدف‌ها، با قاطعيّت و قدرت به سمت هدف‌هاي انقلاب ادامه دهيم. صحنه، صحنة وسيعي است. همه جايش مي‌شود حضور داشت و اين احساس را كرد؛ هر جا كه باشيم، بايستي تصميم را بر اين قرار بدهيم كه با هماهنگي كامل و با ياد امام به سمت هدف‌ها حركت كنيم. (18/5/1368)