نظام سلطه و انقلاب اسلامی

ابراهیم شفیعی سروستانی

وقوع انقلاب اسلامي ايران در آخرين سالهاي دهة هفتاد ميلادي، موجب به وجود آمدن پديدهاي نوين در عرصة معادلات سياسي جهان دو قطبي آن سالها شد. پديدهاي كه از يك سو، تئوري پردازيهاي نويسندگان چپگرا را كه ماركسيسم را تنها ايدئولوژي مبارزه با امپرياليسم جهاني ميدانستند، به چالش كشيد و در كمتر از يك دهه موجب افول جدّي جنبشهاي آزادي بخش چپگرا در جهان شد و از سوي ديگر، رؤياي نظريّهپردازان ليبرال براي حاكم كردن فرهنگ و ارزشهاي غربي بر سراسر جهان را آشفته ساخت و بر موج گستردة غرب ستيزي در جهان دامن زد.

اين پديدة نوين، چيزي جز جريان اصول گرايي اسلامي نبود. جرياني كه ماركسيسم ـ سرمايهداري را همزمان نفي ميكرد و قدرتهاي شرقي ـ غربي را در كنار هم به مبارزه ميطلبيد.

وقوع اين پديده؛ به ويژه استراتژيستهاي غربي را به تكاپو واداشت؛ زيرا آنها در آن زمان در سوداي ايجاد جهان تكقطبي بودند و گمان ميكردند كه با فروپاشي «اتّحاد جماهير شوروي» سوسياليستي، يگانه قدرت جهان خواهد شد، ولي با وقوع انقلاب اسلامي ظهور پديدة اصولگرايي اسلامي در جهان، تحقّق اين آرزو را با مشكل روبهرو ميساخت. از اين رو، آنان از همان سالهاي آغازين پيروزي انقلاب اسلامي طرحها و برنامههاي گوناگوني براي مهار پديدة اصولگرايي اسلامي در جهان ارائه كردند كه در رأس آنها تغيير فرهنگ حاكم بر روابط زن و مرد در جوامع اسلامي با هدف توسعة فساد و بيبند و باري در اين كشورها بود.

در اين مقاله، راهبرد غرب در مواجهه با پديدة اصولگرايي اسلامي و چگونگي سوء استفادة غريبان از موضوع زن و خانواده براي تأثيرگذاري بر فرهنگ جوامع اسلامي، به ويژه كشور ايران را بررسي ميكنيم.

1. ظهور پديدة اصولگرايي اسلامي

واقعة مبارك انقلاب اسلامي در ايران، به يكباره خواب طرّاحان استراتژي همسان‏سازي را آشفته ساخت. آنها كه در برابر فرهنگ و تمدّن غربي كه با سيري شتابان همة ملل جهان را در مي‏نورديد، انتظار هيچ مقاومتي را نداشتند، ديدند فرهنگ و تمدّن اسلامي، در ساية انقلاب ايران، رؤياي خوش جهاني ‏كردن فرهنگ غرب را برهم زده است. مردي كه در هيچ آكادمي وكالج غربي تحصيل نكرده بود و هيچ رنگ و بويي از فرهنگ و تمدّن غربي نداشت، با هدف احياي فرهنگ اسلامي، به ميدان آمد و غرب را با همة عظمتش به مبارزه طلبيد و خواستار به قدرت‏ رسيدن مسلمانان در سراسر جهان شد:

من به صراحت اعلام مي‏كنم كه جمهوري اسلامي با تمام وجود براي احياي هويّت اسلامي مسلمانان در سراسر جهان سرمايه‏گذاري مي‏كند و دليلي هم ندارد كه مسلمانان جهان را به پيروي از اصول تصاحب قدرت در جهان دعوت نكند و جلوي جاه‏طلبي و فزون‏طلبي صاحبان قدرت، پول و فريب را نگيرد.1

جريان انقلاب اسلامي كه غربيان با عنوان بنيادگرايي يا اصول‏گرايي اسلامي از آن ياد ميكنند، سبب شد طرّاحان استراتژي همسان‏سازي، نگاهي دوباره به طرح‏ها و برنامه‏هاي خود داشته باشند تا بتوانند قدرتمندتر از پيش، دنياي قشنگ خود را بنا كنند.

اينكه مي‏بينيم در طول سال‏هاي گذشته كساني چون ساموئل هانتينگتون، سخن از برخورد تمدّن‏ها به ميان آورده و به سران كشورهاي غربي و در رأس همة آنها دولت آمريكا، نسبت به اين برخورد اعلام خطر مي‏كنند، دقيقاً تحت تأثير پيروزي انقلاب اسلامي در ايران است.

چنان‏كه گفته شد، نظريّه‏پردازان غربي بيكار ننشستند و براي مهار جريان احياي فرهنگ ـ تمدّن اسلامي به عنوان اصلي‏ترين مانع استراتژي همسان‏سازي فرهنگي، به ارائة راهبردها و پيشنهادهاي جديد پرداختند. از جمله كساني كه با تحليل موقعيّت جهان و بهويژه تأثيرات انقلاب اسلامي ايران بر معادلات جهاني و منطقه‏اي، سياستمداران آمريكا را در اتّخاذ تصميمهاي مناسب ياري رساند، ريچارد نيكسون، رئيس‏جمهور پيشين آمريكا، يكي از مهم‏ترين بازيگران سياست جهاني دوران پس از جنگ جهاني دوم و از نظريّه‏پردازان قدرتمند «كاخ سفيد» است. او در كتاب «فرصت را دريابيم» كه در سال 1991م. نوشته شده است، به تبيين نقش آمريكا در رهبري جهان پرداخته و رهنمودهاي مهمّي را در اين زمينه به سردمداران كاخ سفيد ارائه كرده است. نيكسون در مقدّمة اين كتاب با بيان اين نكته كه با پايان‏ يافتن جنگ سرد وضعيت جهان پيچيده‏تر شده است، مي‏نويسد:

به نظر من، اكنون بر ايالات متّحده لازم است كه از اين فرصت براي تأمين صلح و گسترش آزادي در سراسر جهان استفاده كند. نظر رايج در ميان عقلاي قوم اين است كه ديگر لازم نيست ما نقش مهمّي در جهان ايفا كنيم و رسالت ما پايان ‏يافته است. من نخست با اين نظر مخالفم و پايان‏ يافتن جنگ سرد كار جهان را نه ساده‏تر، كه پيچيده‏تر كرده است؛ هرچند برخي نزاع‏ها را از ميان برده، امّا به نزاع‏هاي تازه‏تر و دشوارتري ميدان داده است. به نظر من، ضرورت نقش كانوني ايالات متّحده اكنون از ميان نرفته، بلكه بيشتر از پيش شده است.2

نامبرده در بررسي وضعيت جهان اسلام، جنبش‏هاي گوناگون موجود در كشورهاي اسلامي را به سه جريان فكري اصلي تقسيم مي‏كند كه عبارتند از: بنيادگرايي، راديكاليسم و تجدّد.3

نيكسون، جريان بنيادگرايي اسلامي را چنين توصيف مي‏كند:

اين گروه را نفرت شديد از غرب و تصميم به اعادة برتري تمدّن اسلامي از راه زنده‏كردن گذشته آن به حركت در مي‏آورد و قصد ايشان حاكم‏كردن شريعت است؛ يعني مجموعه قوانيني كه پايه در قرآن دارد، قرآني كه دين و دولت را از هم جدا نمي‏داند. اينان گرچه گذشته را راهنماي آينده مي‏دانند، انقلابي‏اند و نه محافظه‏كار و مي‏خواهند پيش از ساختن دنياي نو، دنياي كهن را نابود كنند.4

او دربارة جريان تجدّدطلبان مسلمان نيز چنين ميگويد:

جريان سياسي هوادار تجدّد كه از همه غالب‏تر و در عين حال از همه نامحسوس‏تر است، در پي آن است كه كشورهاي جهان اسلام را چه از لحاظ اقتصادي ـ چه از نظر سياسي جزو دنياي جديد كند.

تساهل و مدارا، دستماية اصلي اسلام تجدّدطلب است كه ملّت‏هاي غرب را كافر نمي‏شمارد. محكوم نمي‏كند، بلكه از ايشان مثل ساير اهل كتاب، با روي باز استقبال مي‏كند. ...پيام اصلي رهبران سياسي تجدّدطلب اين است كه كشورهايشان بايد بهترين ارمغان‏هاي غرب را نيز با فرهنگ و قواعد اجتماعي ملّت خود، تركيب كنند.5

آنگاه نيكسون چنين نتيجه مي‏گيرد:

ما بايد تجدّدطلبان را در جهان اسلام پشتيباني كنيم. اين، هم به سود ماست و هم به سود آنها. اين گروه بايد راه سومي به جز راه بنيادگرايي افراطي و دنيوي‏گرايي راديكال پيش پاي ملّت‏هاي خود بگذارند.6

سخنان نيكسون به خوبي هراس آمريكا را از رشد جريان اصول‏گرايي اسلامي در جهان كه به بركت انقلاب اسلامي تحقّق يافته است، نشان مي‏دهد. همچنين اين كلمات، اميد آمريكا براي اينكه جريان نوگرا و تجدّدطلب در كشورهاي اسلامي بتواند جلوي رشد اصول‏گرايي را بگيرد، مشخّص مي‏سازد.

2. راهبرد غرب در برخورد با اصولگرايي اسلامي

اينكه نظريّه‏پردازان غربي در عمل چه راه‏هايي براي مهار اصول‏گرايي اسلامي برگزيده‏اند، موضوعي است كه بايد از لابهلاي سخنان ديگر تحليل‏گران سياسي غربي دريافت.

مجلة انگليسي «اكونوميست»، در ماه اوت 1994 م. (مرداد 1373 ش.) ويژه‏نامه‏اي را به چاپ رساند كه موضوع آن، اسلام و غرب بود. در مقدّمة اين ويژه‏نامه ضمن بيان اين مطلب كه اسلام طرز فكر رايج غربي در پايان قرن حاضر را رد مي‏كند، بر اين نكته تأكيد شده بود كه پديدة اصول‏گرايي اسلامي در 25 سال گذشته، رشد چشم‏گيري داشته است. اكونوميست دربارة نگراني غربيان از اين پديده مي‏نويسد:

اين همان چيزي است كه در ساير نقاط جهان، مخصوصاً در بين اروپاييان نگراني‏هايي را ايجاد مي‏كند.

اين مجله آنگاه خطراتي را كه موج بيداري اسلامي براي منافع غرب، بهويژه آمريكا در سطح جهاني در پي دارد، برشمرده است. اكونوميست در ادامه بر ضرورت مهار پديدة اصول‏گرايي اسلامي توسط غربيان تأكيد كرده است و سه پيشنهاد براي مهار مسالمت‏آميز آن ارائه مي‏كند كه عبارتند از:

1. هماهنگ‏سازي اقتصاد كشورهاي اسلامي با سيستم اقتصادي غرب؛

2. برداشتن مرزهاي اخلاقي خصوصاً در روابط بين زن و مرد؛

3. حاكم كردن اصول دموكراسي غربي در نظام‏هاي سياسي كشورهاي اسلامي.7

حدود يك دهه پس از طرح اين پيشنهاد، كالين پاول، وزير خارجة وقت آمريكا از طرح مشاركت آمريكايي و خاورميانه‏اي خبر داد كه بر سه محور بنا شده بود:

همكاري با بخش‏هاي عمومي و خصوصي و تشويق آنان به سرمايه‏گذاري و اصلاحات اقتصادي؛ پر كردن شكاف موجود در راه آزادي‏ها و گسترش مشاركت‏هاي سياسي و حمايت از نقش زنان در جامعه.8

در سال 2007 م. يعني شانزده سال پس از طرح پيشنهادي نيكسون براي پشتيباني از تجدّدطلبان در جهان اسلام، «مركز سياست عمومي خاورميانه، مؤسّسة رند»9 با پشتيباني مالي «بنياد اسميت ريچاردسون»10 پژوهشي با عنوان «ايجاد شبكههايي از مسلمانان ميانهرو» انجام ميدهد كه در آن، راهكارهايي براي مقابله با آنچه افراطگرايي اسلامي خوانده ميشود، ارائه شده است. يكي از راهكارهاي ارائه شده در اين پژوهش، ايجاد شبكههايي از مسلمانان ميانهرو است.

در اين پژوهش، ويژگيهاي متعدّدي براي مسلمانان ميانهرو برشمرده شده است كه از آن جمله ميتوان به موارد زير اشاره كرد:

ويژگي ديگر مسلمانان ميانهرو احترام به حقوق زنان و حقوق اقلّيتهاي مذهبي است. آنها نسبت به فمينيستهاي مسلمان ـ گفتوگوهاي بين مذاهب، آزادانديشانه برخورد ميكنند و معتقدند برخي نمونههاي تبعيضآميز در قرآن و سنّت نسبت به موقعيّت زنان در جامعه و خانواده (همچنين تعلّق گرفتن يك دوم ارثيه به فرزند دختر در برابر پسر) بايد باز تعريف شود؛ زيرا شرايط فعلي جامعه با زمان حضرت محمّد(ص) تفاوت دارد. آنها از حقّ زنان براي دسترسي به آموزش، بهداشت و حقّ مشاركت در فرآيندهاي سياسي نيز حمايت ميكنند.11

چنانكه ملاحظه ميشود، در پژوهش ياد شده، داشتن نگرشهاي همسو با نگرشهاي فمينيستي و اعتقاد به وجود تبعيض در قرآن و سنّت نسبت به زن و خانواده را از ويژگيهاي برجستة مسلمانان ميانه‌رو برشمرده است؛ يعني همان گروه از مسلمانان كه غرب بايد در مقابل گروههاي اصولگرا از آنها پشتيباني كند.

بنابراين، ميتوان گفت يكي از راهكارهايي كه براي مهار

اصول‏گرايي اسلامي ارائه شده، برداشتن مرزهاي اخلاقي، به ويژه در روابط بين زن و مرد، گسترش فساد، تباهي و ترويج انديشة برابري زن و مرد، به مفهوم غربي آن است كه نشان‏دهندة اهمّيت ويژة موضوع زنان و حساسيّت فراوان نظريّه‏پردازان غربي نسبت به فرهنگ حاكم بر روابط زن و مرد در كشورهاي اسلامي است.

الف) گسترش فساد و تباهي در ميان جوانان

يكي از راهبردهاي مهمّ غرب در برخورد با پديدة اصولگرايي اسلامي؛ گسترش فساد، تباهي و بيبندوباري در ميان جوانان مسلمانان است. رهبر معظّم انقلاب اسلامي از اين راهبرد غرب با تعبير اندلسي كردن ايران ياد ميكند و ميفرمايد:

سياست امروز، سياست اندلسي كردن ايران است. ... اروپاييها وقتي خواستند اندلس را از مسلمانان پس بگيرند، اقدامي بلندمدّت كردند. آن روز، صهيونيستها نبودند، امّا دشمنان اسلام و مراكز سياسي عليه اسلام فعّال بودند. آنها به فاسد كردن جوانان پرداختند و در اين راستا انگيزههاي مختلف مسيحي، مذهبي يا سياسي داشتند. يكي از كارها اين بود كه تاكستانهايي را وقف كردند تا شراب آنها را به طور مجاني در اختيار جوانان قرار دهند و جوانان را به سمت زنان و دختران خود سوق دادند تا آنها را به شهوات آلوده كنند. گذشت زمان، راههاي اصلي براي فاسد يا آباد كردن يك ملّت را عوض نميكند و امروز هم، آنها همين كار را ميكنند.12

ايشان در ادامة سخنان خود، با استناد به اظهار نظر يكي از استراتژيستهاي نظامي آمريكا به تشريح سياستهاي اين كشور براي گسترش فساد در كشورهاي اسلامي ميپردازد. ميفرمايد:

وقتي روستاها و شهرهاي افغانستان بر اثر موشكهاي آمريكايي ويران ميشدند، ملّت مظلوم افغانستان زير بمباران آمريكاييها دست و پا ميزد، يك استراتژيست نظامي آمريكا گفت: اگر به جاي اين موشكها، براي جوانان افغان لباس زير زنانه و وسايل شهوتراني و پوششهاي سبك غربي و آمريكايي بفرستيد، بدون صرف اين هزينهها ميتوانيد افغانستان را تصرّف كنيد و خرج تسليحات در كيسهتان باقي ميماند و به جاي بمب، موشك، راكت، سي ديهاي پورنوگرافي، منظرهها و ادبيات مهيّج شهوت را ميان آنها ترويج كنيد. آن وقت كار براي شما آسان ميشود و اين سياست اساسي است. اين امر را دست كم نگيريد.13

مقام معظّم رهبري در يكي ديگر از سخنان خود، در بيان مهمترين نقطههايي كه دشمنان نظام اسلامي براي به زانو درآوردن اين نظام بر آنها تكيه دارند، ميفرمايد:

يكي ديگر از قلمهاي واضح اساسي، رقيق كردن اعتقادات اسلامي و احساسات اسلامي و رسوخ دادن تفكّرات الحادي و شبه الحادي از طرق مختلف است. اين جزو سياستهاي اينهاست و دستگاههاي گوناگون تبليغاتي را با مبالغ كلان، با پيگيريهاي همهجانبه و گسترده، در خدمت تغيير فكر جوانان ما به كار ميگيرند و البتّه اين مخصوص جوانان ما هم نيست. امروز در همين كشورهاي عربي كه اين قيامها و انقلابها اتّفاق افتاد، عين همين قضيه دارد با شدّت پيگيري ميشود؛ دارند دنبال ميكنند و ميلياردها دلار خرج كردند براي اينكه بتوانند ذهن و فكر جواناني كه در فلان ميدان قاهره يا فلان ميدان تونس اجتماع كردند و آن حوادث بزرگ را به وجود آوردند، تغيير دهند و عوض كنند. اينها اتّفاقاتي است كه دارد ميافتد. اينها حدس و تحليل نيست، اينها اطّلاع است. خب دشمن مشغول است، با همة قوا مشغول است و از اين قبيل كارها به وسيلة دشمن انجام ميگيرد. ترويج فساد هست، ترويج فحشا هست، ايجاد ترديد در عقايد هست.14