علّت بروز اختلاف در روز شهادت
در مورد تعداد روزهایی که حضرت صدّیقة طاهره(س) پس از رحلت پدر بزرگوارشان در قید حیات بوده‌اند، در میان کتاب‌های تاریخی اختلاف وجود دارد. بعضی از مورّخان مثل یعقوبی این زمان را چهل روز و کسانی مثل عایشه، دختر ابی‌بکر، این مدّت را شش ماه و گروهی دیگر هشت ماه ذکر کرده‌اند.
امّا در میان این اقوال، آن قولی که برای ما قابل اعتنا است، روایات رسیده از ناحیة ائمّة هدا(ع) به نقل از مرحوم علّامه مجلسی و مرحوم ابوالفرج اصفهانی در کتاب «مقاتل الطّالبین» مي‌باشد كه این گونه اظهار نظر کرده:
مدّت زمان حیات فاطمة زهرا(س) بعد از وفات پيامبر(ص) مورد اختلاف قرار گرفته است؛ به طوری که کمترین زمان ذکر شده در این رابطه 40 روز و بیشترین زمان هشت ماه می‌باشد؛ امّا آنچه نزد ما مسلّم و مورد قبول است، روایات رسیده از امام باقر(ع) است که حضرت می‌فرمایند: «به درستی که زمان رحلت صدّیقة کبرا(س) سه ماه بعد از رحلت پیامبر مکرّم(س) بود.»
همچنین مرحوم طبری در کتاب «دلایل الامامه» به سلسلة اسناد خود روایاتی از حضرت امام صادق(ع) نقل مي‌کند که حضرت مي‌فرمایند:
«حضرت صدّیقة طاهره(س) در ماه جمادی الآخر روز سه شنبه، سه روز از ماه گذشته، در سال یازده هجری قمري از دنیا رفتند.»
این دو روایت مبنای مورد اتّخاذ غالب علمای شیعه، از جمله سیّد بن طاووس در کتاب شریف «اقبال» می‌باشد.
امّا دستة دیگری از روایات صحیحه هم، این مدّت را 75 روز ذکر کرده‌اند از جملة این روایات، روایت مرحوم کلینی از امام صادق(ع) است که حضرت مي‌فرمایند:
«به درستی که توقّف فاطمه(س) در این دنیا، پس از پدر گرامی‌اش 75 روز بود.»
این دسته از روایات هم مبنای نظر برخی از علمای شیعه از جمله مرحوم کلینی گردیده است؛ البتّه ممکن است دلیل اختلاف در این دو دسته از روایات صحیحه رایج نبودن نقطه‌گذاری بر کلمات در زمان صدور روایات باشد. توجّه به شباهت «خمسه و سبعون» با «خمسه تسعون» مؤیّد این معنا است.
حسّاسیت‌ها
به تازگی از سوی عدّه‌ای، پرسش‌های نزدیک به این مضمون مطرح مي‌شود که: بالأخره ایّام فاطمیّه چند روز است؟ مگر حضرت صدّیقه(س) یک روز شهادت بیشتر دارند؟ این فاطمیّة اوّل و دوم چیست؟
گاهی اوقات اگر به احتمالات و پاسخ‌هایی که ممکن است، پرسش‌های ما را داشته باشند، فکر کنیم و ثمرة آنها را مورد ارزیابی قرار دهیم قبل از مطرح کردن آنها، از طرح این نوع پرسش‌ها منصرف مي‌شویم. پرسش‌هایی هم که دربارة تعداد روزهای ایّام فاطمیّه و سؤالاتی از این قبیل مطرح مي‌شود، نیز جزو مواردی هستند که ثمره‌ای در پاسخ دادن به آنها حاصل نمی‌شود.
حال فرض بفرمایید که با دلايل متقن اثبات شود که مثلاً فلان روز، سال‌روز شهادت حضرت فاطمه(س) مي‌باشد، باز هم خللی در حرکت‌های فرهنگی مراکز دینی ایجاد نمی‌شود؛ زیرا زمینة به وجود آمدن روزهایی به عنوان ایّام فاطمیّه، به دليل زنده نگه داشتن فرهنگ فاطمی بوده و مجالس گوناگون مذهبی هم به فراخور امکانات و شرایط مخصوص به خود، بین این دو تاریخ معتبر که از روایات صحیحه استفاده مي‌شود؛ عدّه‌ای روزهای ابتدایی نزدیک به شهادت اوّل را مثلاً پنج روز یا ده روز را به برگزاری مجالس وعظ و عزاداری مي‌پردازند و عدّه‌ای هم با توجّه به شرایط خاصّ خود ترجیح مي‌دهند، روزهای فاطمیّة دوم را انتخاب کنند و برخی هم به زنده نگه داشتن هر دو روز مي‌پردازند.
پس کسانی که به زنده نگه داشتن ایّام فاطمیّة اوّل و دوم مي‌پردازند، چنین دغدغه‌ای ندارند که مثلاً 20 روز برای حضرت عزاداری کنند یا کمتر یا بیشتر، بلکه هدف از تشکیل چنین مجالسی فهم و نشر فرهنگ فاطمی مي‌باشد که این موضوع اختصاص به ایّام فاطمیّة اوّل یا دوم ندارد و ما باید به امید روزهایی تلاش کنیم که همة ایّام ما «علوی»، «فاطمی» و «حسینی» شوند.
به دوستانی که چنین سؤالاتی را مطرح مي‌کنند (به انگیزه‌های گوناگون که ممکن است برخی مغرضانه باشد، کار نداریم.) عرض مي‌کنیم، ما درصدد اثبات این نیستیم که ثابت کنیم این ایّام شرعی هستند یا نیستند؟ و شایسته اين است كه اگر قرار بود سؤالی هم مطرح شود، این سؤال را مطرح مي‌کردیم که، آیا اقتدا و توسّل به حضرت صدّیقة طاهره(س) از نظر شرع جایز است یا نه؟
در ادامه سعی مي‌کنیم پاسخ کوتاهی به این پرسش ارائه کنیم.
از آنجایی که مبنای عمل مسلمانان بر اساس معارف و دستورات قرآن و پیامبر اكرم(ص) و جانشینان او از خاندانش مي‌باشد، بنابراین قول، عمل و تقریر پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) دلیل شرعی در اثبات جواز یک عمل مي‌باشد. به عبارت دیگر یکی از راه‌های اثبات جواز عمل به یک کار، مي‌تواند عمل کردن یکی از معصومان(ع) به آن باشد؛ زیرا در منابع اسلامی عمل کردن به سیره و روش معصوم که از جانب خداوند منصوب شده است، حجّیت دارد.
به طوری که در مورد پیامبر اكرم(ص) در قرآن آمده که ایشان اسوة حسنه، برای بشریّت هستند و بنابراين تمسّک به سیرة ایشان و جانشینانش روش حسن می‌باشد.
در کتاب «ریاحین الشّریعه» دربارة سیرة حضرت امام باقر(ع) آمده که هرگاه تب بر حضرت غلبه مي‌کرد، آب سرد بر خود مي‌ریخت و با صدای بلند، به طوری که هر کس در خانه بود، صدای آن حضرت را مي‌شنید، مي‌فرمود: «یا فاطمه بنت محمّد(ص).»
علّامه مجلسی در این باره گفته است:
شاید حضرت باقر(ع) در موقع تب، مادرش، فاطمه(س) را صدا مي‌زده برای استشفاء که خداوند متعال به دليل این توسّل، او را شفا دهد. پس همان‌طور که مشهود است، اصل توسّل به حضرت صدّیقة طاهره، فاطمة زهرا(س) از سوی امام معصوم(ع) امری پسندیده و شرعی بوده است.
و بهتر است به جای اینکه روی تعداد ایّام فاطمیّه بحث کنیم با تأسّی از امام معصوم(ع) خود، در دارالشّفای فاطمه(س) به درمان دردهای عقیدتی و عملی خود در زندگی فردی و اجتماعی بپردازیم و سعی كنيم مجالس خويش را در جهت
اهداف الهی آن حضرت غنا ببخشيم.
از انس بن مالک نیز روایت شده:
روزی ما با پیامبر اكرم(ص) نماز صبح به جا آورديم و پس از فراغت از نماز، روی مبارکش را به سوی ما گردانید و فرمود: «ای جماعت مسلمانان! هر کس که آفتاب را از دست بدهد، پس باید به ماه تمسّک جوید و در فقدان ماه، دست به دامان زهره شود و اگر زهره را نیابد به دو ستارة فرقدان پناه آورد.» از پیامبر اكرم(ص) سؤال شد که یا رسول الله! مقصود از آفتاب و ماه و زهره و فرقدان (دو ستارة نورافشان) چیست؟ فرمودند: «من آفتابم، علی ماه، فاطمه، زهره و دو ستاره، حسنین هستند؛ آنان با کتاب خدا دو دستاویز بشرند و هماره به هم پیوسته‌اند و هرگز از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض کوثر به من ملحق شوند.»
غفلت‌ها
در زمانه‌ای واقع شده‌ایم که به عصر فضا، عصر اتم، عصر فن‌آوری اطّلاعات، عصر جهانی شدن و عصر اندیشه‌ها مرسوم است؛ امّا با همة این پیشرفت‌ها، نه تنها شاهد رشد انسان و کمالات انسانی نبوده‌ایم؛ بلکه شاهد بروز جهالت دومی هستیم که به مراتب از دوران جهالت اوّل، انسان را بیشتر از اهداف بزرگ الهی دور ساخته است.
زمانی چنگیزها و آتیلاها برای ارضای مقاصد شیطانی و نفسانی خود به کمک اسب و شمشیر بر سر ملّت‌های مظلوم حمله مي‌کردند، امروز هم شارون‌ها و بوش‌ها با هواپیماهای جنگنده و هزاران بمب اتمی قصد دارند خود را به جهان تحمیل کنند. با این تفاوت که چنگیز وقتی به کشور متمدّن و اسلامی ایران حمله کرد، شعار نجات مردم ایران را از دست حاکمان وقت را بهانه حمله خود نکرد؛ امّا امروز جانشینان چنگیز با بهانة آزادی، دفاع از حقوق بشر، خانة فلسطینی را بر سرش خراب مي‌کنند، به بهانة نجات مردم عراق از دست صدّام، منابع ملّی و عرض و ناموس مسلمانان را مورد تعرّض قرار مي‌دهند.
در این زمانه که حرف‌ها زیبا و عمل‌ها زشت است، به که پناه ببریم؟ به قول مرحوم سهراب سپهری: چشم‌ها را باید شست، جور دیگر باید دید.
پیامبر عظیم الشأن(ص) در مقاطع مختلف از جمله حدیثی که در پایان بخش قبل گذشت، ما را و تمام بشریّت را برای همیشه تاریخ به تمسّک جستن به قرآن و اهل بیت(ع) رهنمون فرموده‌اند، مجالس اهل بیت(ع) و همچنین مراسمی که در پاسداشت فداکاری بانوی دو عالم و تجلیل از ایشان در راه گشودن راه حق، برای پیمودن حقیقت‌جویان، هر ساله برگزار مي‌شود نیز باید در جهت حرکت در مسیر قرآن و اهل بیت(ع) باشد که ثمرة این مجالس هدایت مسلمانان و پیدا کردن جایگاه آنها در تمامی مراحل زندگی، اعمّ از زندگی فردی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خواهد بود.