سرگذشت فدک

فلسفة اصلی مخفی بودن قبر حضرت زهرا(س) مربوط می‌شود به وقایع و جسارت‌هایی که از طرف خلفای وقت و اطرافیان آنها، به آن بزرگوار وارد شده بود، در این باره نقل شده است؛ هنگامي كه زمان رحلت حضرت زهرا(س) نزديك شد و در بستر به حالت احتضار به سر مي‌بردند، حضرت علي(ع) به بالاي بسترشان آمدند و بعد از صحبت‌هايي كه با همديگر كردند، حضرت فاطمه(س) اجازه خواستند تا چند وصيّت به همسرشان علي(ع) كنند.1

از جملة وصاياي حضرت زهرا(س) به علي(ع) اين بود كه فرمودند:

«اي پسر عمو! اگر تا چند ساعت ديگر از دنيا رفتم، جنازه‌ام را شبانه تشييع كن و مراسم تشييع مرا اعمّ از غسل، كفن، نماز خواندن و دفن كردن بايد در محيطي مخفي و پنهان انجام دهيد و فقط به كساني اجازه در تشييع دهيد كه ظلم و جفا نسبت به من روا نداشته‌اند.»

و حتّي به يك نقل، حضرت زهرا(س) تصريح كردند كه:

«نگذاريد ابي‌بكر و عمر بر من نماز بخوانند و در تشييع جنازة من شركت كنند.»

حال بحث در اين ‌است كه علّت اجازه ندادن حضرت زهرا(س) در مراسم تشييع حضرت بيانگر چيست؟

يقيناً حضرت زهرا(س) با اين كارشان مي‌خواستند بار ديگر همانند جريان فدك مبارزة جدیدی را با وصيّت‌نامة سياسي خويش شروع كنند كه ضربة سهمگيني به حكومت وقت وارد سازند.2

فاطمة اطهر(س) با وصيّت خويش افكار خفتة مردم «مدينه» را بيدار مي‌ساختند و توجّه افكار عمومي را نسبت به پايمال كردن حقّ خويش جلب مي‌كردند.3

اميرالمؤمنين(ع) با عمل به وصيّت زهرا(س) اذهان جامعه را دچار شكّ و ترديد كردند و مشروعيّت خليفه را زير سؤال بردند و مظلوميّت حضرت زهرا(س) را بيشتر آشكار ساختند و اين سؤال را هميشه براي همگان مطرح كردند

كه چرا قبر زهرا(س) مخفي مانده است.

بدين طريق زماني كه حضرت زهرا(س) از دنيا رفتند، مردم سراسيمه به خانة حضرت زهرا(س) مي‌آمدند و منتظر بيرون آمدن جنازه بودند كه علي(ع) به ابوذر فرمودند: «برو و با صداي بلند اعلام كن كه برگردند؛ چرا كه تشييع جنازة دختر رسول ‌خدا(ص)امشب صورت نمي‌گيرد و به تأخير افتاده ‌است.» مردم كه متفرّق شدند حضرت علي(ع) با كمك اسماء بدن حضرت را غسل و كفن كردند و در نيمة شب با عدّه‌اي از نزديكان و ياران خويش كه عبارت بودند از: سلمان، ابوذر، مقداد، عمّار، عبّاس، زبير و چند تن ديگر به همراه علي(ع) جنازة دختر رسول‌ خدا(ص)را شبانه تشييع كردند و شبانه به خاك سپردند و حضرت علي(ع) قبر حضرت فاطمه(س) را هم‌سطح زمين كردند و حتّي روايت شده در چند نقطه در «بقيع»، حضرت قبر درست كردند تا دشمنان متوجّه نشوند كه قبر حضرت فاطمه(س) كدام‌ يك است و اين راز مخفي ‌ماندن قبر فاطمه(س) براي هميشه مانده است و كساني هم كه حضور داشتند ديگر بعدها محلّ اختفاي قبر فاطمه(ع) را بيان نكردند.4

مرحوم شيخ صدوق دربارة علّت دفن شبانة آن حضرت مي‌نويسد:

«عليّ بن ابوحمزه از امام صادق(ع) پرسيد: چرا فاطمه را شب دفن كردند نه روز؟ فرمودند: «فاطمه(س) وصيّت كرده بود تا در شب وي را دفن كنند تا ابوبكر و عمر بر جنازة آن حضرت نماز نخوانند».»5

مرحوم صاحب «مدارك» مي‌گويد:

«علّت مخفي بودن محلّ دفن فاطمه(س) آن گونه كه مخالف و موافق نقل كرده‌اند اين است كه آن حضرت به اميرمؤمنان(ع) سفارش كرد تا او را شبانه دفن كند تا آنان كه او را اذيّت كرده‌ و از ارث پدرش محروم كرده بودند، بر وي نماز نخوانند.»6

بنابراين با توجّه به مطالبی که عرض شد، علّت مخفي ماندن قبر آن حضرت را مي‌توان در امور زير خلاصه كرد:

1. دشمنان و غاصبان حقّ آن مظلومه به قبر آن حضرت دسترسي نداشته باشند تا روزي درصدد نبش آن برنيانيد؛

2. خود آن حضرت خواستند كه شبانه و مخفيانه دفن شوند كه به تبع آن قبرشان مخفي بماند؛

3. با توجّه به محتواي وصيّت ايشان دربارة دفنشان مي‌توان گفت كه مي‌خواستند با اين كار، افكار عمومي را بيدار كرده و مردم را نسبت به ظلم حكّام زمانشان نسبت به ايشان و علي(ع) آگاه سازند و بنابراين این سؤال را که چرا قبر حضرت فاطمه(س) مخفي ماند را براي هميشه در اذهان مردم زنده نگه دارند.

در پایان نقل یک قضیه، خالی از لطف نیست: مرحوم آيت الله مرعشي نجفي از پدر بزرگوارش، مرحوم حاج سيّد محمود مرعشي نقل مي‏كردند که آن مرحوم درصدد بود كه به هر وسيله‏اي كه ممكن باشد، محلّ دفن ‏حضرت زهرا(س) را به دست آورد، به اين منظور ختم مجرّبي را آغاز مي‏كند و چهل شب آن را ادامه مي‏دهد، تا در شب چهلم به خدمت حضرت باقر(ع) يا حضرت صادق(ع) شرفياب مي‏شود، امام(ع) به ايشان مي‏فرمايد:

«به دامن كريمة اهل بيت(ع) پناه ببريد.» عرض مي‏كند: بلي من هم اين ختم را براي اين منظور گرفته‏ام كه قبر شريف ‏بي‏بي را دقيقاً بدانم و به زيارتش بروم. امام(ع) فرمود: «منظور من قبر شريف حضرت معصومه(ع) در قم مي‏باشد.» سپس ادامه داد: «براي مصالحي خداوند اراده فرموده كه محلّ دفن حضرت فاطمه‏ همواره مخفي بماند و بنابراين قبر حضرت معصومه(س) را تجلّيگاه قبر آن حضرت قرار داده است. هر جلال و جبروتي كه براي‏ قبر شريف حضرت زهرا(س) مقدّر بود، خداوند متعال همان جلال و جبروت ‏را بر قبر مطهّر حضرت معصومه(س) قرار داده است.»7

پي‌نوشت‌ها: