سيره و سنّت حضرت زهرا(س)

عبادت خالصانه

«مَنْ أصعَدَ إلی اللهِ خالِصَ عِبادَتِهِ، أهبَطَ اللهُ عَزّوَجَلَّ إلَیهِ أفضَلَ مَصلَحَتِهِ؛1

کسی که عبادت‌های خالصانة خود را به سوی خدا فرستد، پروردگار بزرگ، بهترین مصلحت را به سویش فرو خواهد فرستاد.»

٭ ٭ ٭

خوش‌رويي

«بِشرٌ فی وَجهِ المُؤمِنِ یُوجِبُ لِصاحِبِهِ الجَنَّةَ وَ بِشرٌ فی وَجهِ المُعانِدِ المُعادِی یَقی صاحِبَهُ عَذابِ النّارِ؛2

پاداش خوش‌رویی در برابر مؤمن، بهشت است و خوش‌رویی با دشمن ستیزه‌جو، انسان را از عذاب آتش باز می‌دارد.»

٭ ٭ ٭

قالت: «يا رَسُولَ اللهِ، الحَمدُ للهِ عَلي نَعمائِهِ وَ الشُّكرُ للهِ عَلَي آلائِهِ؛3

اي رسول خدا! حمد و شكر و سپاس سزاوار خداست، در برابر

نعمت‌هاي بيكرانة او.»

٭ ٭ ٭

ساده‌زيستي

سلمان فارسي مي‏گويد:

روزي حضرت فاطمه(س) را ديدم كه چادري وصله‏دار و ساده بر سر داشت.

در شگفتي ماندم و گفتم عجبا! دختران پادشاهان ايران و قيصر روم بر كرسي‌هاي طلايي مي‏نشينند و پارچه‏هاي زربفت به تن مي‏كنند، وه كه اين دختر رسول خداست! نه چادرهاي گران قيمت بر سر دارد و نه لباس‌هاي زيبا!!

٭ ٭ ٭

فاطمه(س) پاسخ داد:

قالت: «يا سَلمانُ! اِنَّ اللهَ ذَخَّرَ لَنا الثِيّابَ وَ الكَراسِيَّ لِيَومٍ آخِرٍ؛4

اي سلمان! خداوند بزرگ، لباس‌هاي زينتي و تخت‌هاي طلايي را براي ما در روز قيامت ذخيره كرده است.»

٭ ٭ ٭

قالت فاطمه(س): «أدني ما تَكُونُ مِن رَبَّها اَن تَلزَمَ قَعرَ بَيتِها؛5

آن لحظه‏اي كه زن در خانة خود مي‏ماند و به امور زندگي و تربيت فرزند مي‏پردازد. به خدا نزديك‌تر است.»

٭ ٭ ٭

قناعت در زندگي

حضرت فاطمه(س) فرمودند:

«يا أباالحَسَنِ! إنّي لأَستَحيي مِن إلهي أن اُكَلِّفَ نَفسَكَ مالاتَقدِرُ عَلَيهِ؛6

اي علي! من از پروردگارم شرم دارم كه چيزي از تو درخواست كنم كه توان برآوردن آن را نداشته باشي.»

٭ ٭ ٭

«يا رَسُولَ اللهِ ما يَدَعُ عَلِيٌّ شَيئاً مِنْ رِزقِهِ اِلّا وَزَّعَهُ بَينَ المَساكينِ؛7

اي رسول خدا! علي(ع) از طعام و غذا چيزي در خانه باقي نمي‏گذارد، هر چه به دست مي‏آورد، بين فقرا و تهيدستان تقسيم مي‏كند.»

٭ ٭ ٭

و در كلام ارزشمند ديگري فرمود:

قالت: «صاحِبُ الدَّابَّةِ اَحَقُّ بِصُدرِها؛8

صاحب مركب سزاوارتر است به سواري از مركب خويش.»

٭ ٭ ٭

اطاعت از همسر

روزی امام علی(ع) وارد منزل شد و فرمود:

«فاطمه جان خلیفه و عمر در پشت در خانه، منتظر اجازة ورود مي‌باشند، تا نظر شما چه باشد؟»

٭ ٭ ٭

حضرت زهرا(س) در برابر شوهر فرمود:

«یا عَلی! اَلبَیتَ بَیتُکَ وَ الحُرَّةُ زَوجَتُکَ فَافعَل ما تَشاءُ؛

علی جان! خانه، خانة توست و من همسر تو می‌باشم. هر آنچه می‌خواهی انجام ده.»9

٭ ٭ ٭

وصيّت به همسر

1. اِبكِني اِن بَكيتَ يا خَيرَ هادٍ

وَ اَسبِلِ الدَّمعَ فَهُوَ يَومُ الفِراقِ

2. يا قَرينَ البَتُولِ اُوصيكَ بِالنَّسلِ

فقد اصبحا حليفا اشتياق

3. اَبكني وَ ابكي لِليَتامي وَ لا تَنسَي

قَتيلَ الِعدابِطَفِّ العِراقِ

4. فَارَقُوا اَصبَحُوا يَتَامي حَياري10

اَحلَفُواللهَ فَهوَ يَومُ الفِراقِ؛11

1. اي همسر وفا دارم اگر خواستي گريه كني بر من گريه كن، اي بهترين راهنما و اشك‌ها را سرازير كن كه امروز روز جدايي است.

2. اي هم‌دم بتول! وصيّت مي‏كنم تو را به فرزندانم كه هم‌دم شوق و محبّت شده‏اند.

3. بر من و يتيمان (من) گريه كن فراموش نكن كشتة دشمني‏ها را در سرزمين عراق؛ در حالي‌كه به خدا سوگند مي‏خورند آن روز، روز جدايي است.

4. آن جاماندگان در حالي صبح مي‏كنند كه يتيمان سرگردان (آن بيابانند)، خداي را بر مي‏گزينند. آن روز، روز فراق و جدايي است.

٭ ٭ ٭

شفاعت از امّت

قالت: «اِذا حُشِرتُ يَومَ القِيامَةِ أشفَعُ عُصَاةَ اُمَّةِ النَّبيِّ(ص)؛12

آنگاه كه روز قيامت بر انگيخته شوم، از گنهكاران امّت

پيامبر اكرم(ص) شفاعت خواهم كرد.»

٭ ٭ ٭

ياد قيامت

رسول اكرم(ص) روزي فاطمه(س) را نگران و اندوهگين يافت و پرسيد: «حزن و اندوه تو براي چيست؟»

پاسخ شنيد:

قالت: «يا اَبَةَ ذَكَرتُ المَحشَرَ وَ وُقُوفَ النّاسِ عُراةً يَومَ القِيَامَةِ، وَاسَو أتَاهُ يُومَئِذٍ مِنَ اللهِ عَزَ وَ جَلَّ؛13

اي پدر! ياد آوردم روز محشر و توقّف مردم را در آن روز، در حالي كه برهنه‏اند. واي از زشتي‌ها در پيشگاه خداي بزرگ در آن روز.»

٭ ٭ ٭

نماز در خانه

قالت: «اَلرَّجُلُ أحَقُّ بِصَدرِ دابَّتِهِ وَ صَدرِ فِراشِهِ وَ الصَّلاةِ في مَنزِلِهِ اَلّا اِمامٌ يَجتَمِعُ النّاسُ عَلَيهِ؛14

هر فردي سزاوارتر است به سواري از اسب خويش و ادارة خانه و خانوادة خويش و نماز خواندن در منزل خويش. مگر فردي كه مردم درخواست نماز جماعت از او داشته باشند.»

احترام مادر

قالت: اِلزَم رِجلَها فَاِنَّ الجَنَّةَ تَحتَ اَقدامِها؛15

در خدمت مادر باش، زيرا بهشت زير پاي مادران است.

٭ ٭ ٭

آداب غذا خوردن

«ألا لا يَلُو مَنَّ اِمرُءٌ اِلّا نَفسَهُ يَبيتُ وَ في يَدِهِ ريحُ غَمَرٍ؛16

به هوش باش! كسي كه پس از خوردن غذا با دستي آلوده و چرب بخوابد، هيچ كس جز خودش را سرزنش ننمايد.»

٭ ٭ ٭

قالت: «فيِ المَائِدَةِ اِثنَتَا عَشَرَةَ خَصلَةً يَجِبُ عَلَي كُلِّ مُسلِمٍ اَن يَعرِفَهَا أربَعٌ فِيها فَرضٌ وَ اَربَعٌ فِيها سُنَّةٌ وَ اَربَعٌ فيها تَأديبٌ فَامّا الفَرضُ فَالمَعرِفَةُ وَ الرِّضا وَ التَّسمِيَةُ وَ الشُّكرُ فَامَّا السُّنَةُ فَالوُضُوءُ قَبلَ الطَّعامِ، الجُلُوسُ عَلَي الجَانِبِ الأيسَرَ وَ الأكلُ بِثَلاثِ أصابِعَ فَامَّا التّأديبُ. فَالأكلُ بِما يَليِكَ وَ تَصغِيرُ اللُّقمَةِ وَ المَضغُ الشَّدِيدُ وَ قِلَّةُ النَّظَرِ في وُجُوهِ النّاسِ؛17

در سر سفرة غذا، 12 كار نيك وجود دارد كه سزاوار است، هر مسلماني آنها را بشناسد.

4 مورد واجب و 4 مورد مستحب و 4 مورد نشانة ادب و بزرگواري است.

و امّا چهار عمل واجب:

1. شناخت و معرفت پروردگار (بدانيم كه نعمت‏ها از اوست)؛

2. راضي به نعمت‏هاي خدا بودن؛

3. گفتن «بسم الله الرّحمن الرّحيم» در آغاز غذا؛

4. سپاسگزاري خدا در پايان (و گفتن الحمدلله ربّ العالمين)؛

و چهار عمل مستحب عبارتند از:

1. وضو گرفتن قبل از غذا؛

2. نشستن به جانب چپ؛

3. در حال نشسته غذا خوردن؛

4. غذا خوردن با سه انگشت؛

و آن چهار عملي كه نشانة ادب و بزرگواري است مانند:

1. از غذاي پيش روي برداشتن؛

2. لقمه‏ها را كوچك برداشتن؛

3. غذا را به خوبي‏ جويدن؛

4. كمتر در صورت ديگران نگاه كردن.

٭ ٭ ٭

حضرت زهرا(س) نسبت به ارزش غذايي خرما فرمود:

قالت فاطمه(س): «نِعمَ تُحفَةُ المُؤمِنِ التَّمرُ؛18

براي مؤمن، خرما هدية خوبي است.»

٭ ٭ ٭

حجاب و عفّت زن

مردي نابينا پس از اجازه گرفتن، وارد منزل امام علي(ع) شد.

پيامبر(ص) مشاهده فرمود كه حضرت زهرا(س) برخاست، فرمود: «دخترم! اين مرد نابيناست.»

قالت فاطمه(س): اِن لَم يَكُن يَرانِي فَانّي أرَآهُ وَ هُوَ يَشُمُّ الرِّيحَ؛19

پدر، اگر او مرا نمي‏بيند، من او را مي‏نگرم! اگر چه او نمي‏بيند؛ امّا بوي زن را استشمام مي‏كند!

رسول خدا پس از شنيدن سخنان دخترش فرمود: «شهادت مي‏دهم كه تو پارة تن من هستي.»

٭ ٭ ٭

حضرت زهرا(س) فرمود:

«اِنّي قَد استَقبَحتُ ما يُصنَعُ بِالنِّساءِ، اَنّهُ يُطرَحُ عَلي المَرأةِ الثّوبُ فَيَصِفُها لِمَن رَاي، فَلا تَحمِليني عَلي سَريرٍ ظاهِرٍ، أُستُريني سَتَرَكِ اللهُ مِنَ النّارِ؛20

من بسيار زشت مي‏دانم كه [جنازة] زنان را پس از مرگ بر روي تابوت سر باز گذاشته و بر روي آن پارچه‏اي مي‏افكنند كه حجم بدن را براي بينندگان نمايش مي‏دهد.

مرا بر روي تابوت آن‌چناني نگذار و بدن مرا بپوشان كه خدا تو را از آتش جهنّم باز دارد.»

٭ ٭ ٭

«خَيرٌ لِلنِّساءِ اَن لا يَرَينَ الرِّجالَ وَ لا يَراهُنَّ الرِّجالُ؛21

آنچه براي زنان نيكو است، اينكه، [بدون ضرورت] مردان نامحرم را نبينند و نامحرمان نيز او را ننگرند.»

٭ ٭ ٭

ايثار و از خودگذشتگي

مرد گرسنه‏اي در «مسجد مدينه» به پا خاست و گفت: اي مسلمانان! از گرسنگي به تنگ آمده‏ام، مرا مهمان كنيد. رسول اكرم(ص) فرمود: «چه كسي اين مرد را امشب مهمان مي‏كند؟»

حضرت علي(ع) فرمود: «من يا رسول الله!»

كمي بعد وارد منزل شد و از فاطمة زهرا(س) پرسيد: «آيا غذايي در منزل داريم؟ مهمان گرسنه آورده‏ام.»

حضرت زهرا(س) ايثارگرانه فرمود:

«ما عندنا الا قوت الصبية و لكنا نوثر به ضيفنا؛22

در خانه ما غذايي نيست، مگر به اندازة خوراك دختر بچّه، امّا امشب ايثار مي‏نماييم و گرسنگي را تحمّل مي‏كنيم و همين مقدار غذا را به مهمان مي‏بخشيم.»

٭ ٭ ٭

عرب تازه مسلماني در مسجد مدينه از مردم كمك خواست، پيامبر(ص) به اصحاب خود نگريست.

سلمان فارسي برخاست تا نياز آن بيچاره را برطرف سازد؛ هر جا رفت با دست خالي برگشت.

با نااميدي به طرف مسجد مي‏آمد كه چشمش به منزل حضرت زهرا(س) افتاد، با خود گفت: فاطمه(س) سرچشمة نيكوكاري است.

درِ خانه را كوبيد و داستان عرب مستمند را شرح داد.

حضرت زهرا(س) فرمود:

«يا سلمان و الذي بعث محمّدا بالحق نبيا ان لنا ثلاثا ما طعمنا و ان الحسن و الحسين قد اضطربا علي من شدة الجوع، ثم رقدا كانهما فرخان منتوفان و لكن لا ارد الخير اذا نزل الخير ببابي؛23

اي سلمان! سوگند به خداوندي كه حضرت محمّد(ص) را به پيامبري برگزيد، سه روز است كه غذا نخورده‏ايم و فرزندانم حسن(ع) و حسين(ع) از شدّت گرسنگي بي‏قراري مي‏كردند و خسته و مانده به خواب رفته‏اند.

امّا من، نيكي و نيكوكاري را كه در خانة مرا كوبيده است، رد نمي‏كنم.»

آنگاه پيراهن خود را به سلمان داد تا در مغازة شمعون يهودي گرو گذاشته، مقداري خرما و جو، قرض بگيرد.

سلمان فارسي مي‏گويد: پس از دريافت جو و خرما به طرف منزل فاطمه(س) آمده و گفتم: دختر رسول خدا(ص)! مقداري از اين غذاها را براي فرزندان گرسنه‏ات بردار. پاسخ داد:

«يا سلمان هذا شي‏ء امضيناه لله عز و جل لسنا ناخذ منه شيئا؛

اي سلمان! اين كار را فقط براي خداي بزرگ انجام داديم و هرگز از آن چيزي برنمي‏داريم.»

«خياركم الينكم مناكبة و اكرمهم لنسائهم؛24

بهترين شما كساني است كه در برخورد با مردم نرم‏تر و مهربان‏تر است و ارزشمندترين مردم كساني هستند كه با همسرانشان مهربان و بخشنده‏اند.»

«ما يَصنَعُ الصّائِمُ بِصِيامهِ اِذا لَم يَصُن لِسانَهُ وَ سَمعُهُ وَ بَصَرَهُ وَ جَوارِحَهُ؛25

اگر روزه، زبان و گوش و چشم و دست و پاي روزه‏دار را از ارتكاب اعمال ناپسند دور نكند، روزه را مي‏خواهد چه كند؟ [و به چه دردش مي‏خورد؟]»

پي‌نوشت‌ها: