اهمّيت صلوات بر پيامبر(ص)

زهرا اجلال

معنا و مفهوم صلوات

واژة صلاة، جمع آن صلوات به معني نماز خواندن و درود و تحيّت است. صلّي ‌الله عليه، يعني خداوند بر او درود فرستاد، در «معجم الوسيط» هم صلاة به معناي دعا است.

در «تفسير جوان» آمده است كه: چنانچه صلوات به خدا نسبت داده شود، به معني فرستادن رحمت است و هر گاه به فرشتگان و مؤمنان منسوب گردد؛ به معني طلب رحمت است.1

معناي صلوات فرستادن خداوند بر پيامبر(ص) چيست؟ يعني وقتي ما مي‌گوييم: «الّلهمّ صلّ علي محمّد و آل محمّد»، از خداوند خواسته‌ايم كه چه كاري بكند؟ مگر آنها در كمال مطلق نيستند؟

در قرآن كريم به مؤمنان دستور مي‌دهد كه به پيامبر(ص) درود و سلام بفرستند: «انّ الله و ملائكة يصلّون علي النّبي يا ايّها الّذين امنوا صلّوا عليه و سلّموا تسليما؛ خداوند و فرشتگان بر پيامبر(ص) درود مي‌فرستند؛ اي كساني كه ايمان آورده‌ايد، بر او درود بفرستيد و سلام گوييد و تسليم فرمانش باشيد».2

مقام پيامبر(ص) آن‌قدر والا است كه خداي سبحان و تمام فرشتگان بر او درود و سلام مي‌فرستند و بهتر است مؤمنان هم در اين آهنگ كلّي هم‌نوا و هماهنگ شوند.

علاوه بر آن، صلوات خدا به معني فرستادن رحمت است و اين گسترش دادن مقام معنوي پيامبر(ص) و آل پيامبر(ع) است و صلوات فرشتگان و مؤمنان به معني طلب رحمت و مغفرت است و اين هم خواستاري مقام و عظمت معنوي آنها است.

طلب كردن رحمت براي بندگان.

ناگفته نماند كه فرستادن صلوات و سلام بر پيامبر(ص) و آل پيامبر(ع) از طرف مؤمنان در حقيقت طلب كردن رحمت بر خودشان نيز است؛ زيرا در واقع پيامبر(ص) و ائمّه(ع) واسطة فيض الهي هستند. اگر بر آنها صلوات نفرستيم، در واقع خود را از رحمت الهي محروم كرده‌ايم.

درود بر پيامبر(ص) سبب پاكي اعمال و نيز قبولي آنها مي‌شود،

همچنين باعث اجابت دعاها، كفّارة گناهان، نوراني شدن در قيامت و راه پيدا كردن به بهشت مي‌شود.

در زيارت جامعة كبيره آمده:

«و جعل صلواتنا عليكم و ما خصّنا به من ولايتكم، طيبا لخلقنا و طهاره لانفسنا و تزكيه لنا و كفاره لذنوبنا ...؛

و قرار داد درودهاي ما را بر شما و آنچه را مخصوص گردانيد، به ما از دوستي و محبّت شما به خاطر پاك گردانيدن خلقت ما و پاكيزگي براي جان‌هاي ما و جهت پاكي روح ما و كفّارة گناهان ما».

شخصي از پيامبر(ص) پرسيد: صلوات فرستادن امّت، ارسال تحفه‌اي است به نزد شما، آيا از جانب شما تحفه‌اي براي ايشان خواهد بود؟

آن حضرت فرمود: «امروز، صلوات امّت بر من، تحفه‌اي است از ايشان براي من و فردا، تحفة من براي ايشان، در بهشت خواهد بود.»

صلوات در آينة قرآن و كلام معصوم(ع)

در سورة احزاب، آية 56 خداوند مي‌فرمايد:

«خدا و فرشتگان او بر پيامبر اكرم(ص) درود مي‌فرستند، شما هم اي كساني كه ايمان آورده‌ايد، بر او صلوات بفرستيد و آن طور كه بايد، تسليم شويد.»

خداوند در اين آيه تأكيد مي‌كند كه ابتدا من و ملائكه بر پيامبر(ص) صلوات مي‌فرستيم و به پيروي از ما شما انسان‌ها بر ايشان و آلش سلام و درود بفرستيد.

در حكمت 163 «نهج ‌البلاغه» آمده است: «هرگاه از خداي سبحان درخواستي داري، بر پيامبر اكرم(ص) درود بفرست. سپس حاجت خود را بخوان؛ زيرا خداوند بزرگوارتر از آن است كه از دو حاجت در خواست شده، يكي را بر آورده و ديگري را باز دارد.»

تمام دعاهاي «صحيفة سجّاديه» نيز با صلوات آغاز يا پايان مي‌يابد. در برخي از دعاها نيز در اواسط دعا، صلوات فرستاده شده است؛ زيرا ائمّه(ع) معتقدند صلوات، ذكر برآورده شدن

حاجت است و در هر دعايي كه صلوات فرستاده شود، اجابت آن از سوي خدا حتمي است.

امام سجّاد(ع) در دعاي 44 به كرّات صلوات را تكرار كرده و دعا براي حفظ توحيد، رسيدن به منزلت بالا در نماز، شناخت حرمت خدا را از خداوند مسئلت مي‌كنند.

در قسمتي از اين دعا مي‌فرمايند: «بار خدايا! بر محمّد و آل محمّد درود فرست، به شمار درودهايي كه بر هر كس نثار فرموده‌اي و چندين برابر آن به چندين برابر كه هيچ كس جز تو شمار آن نداند كه تو هر چه خواهي، كني».

امام صادق(ع) نيز در باب اهمّيت صلوات مي‌فرمايند:

«كسي كه شهادت بدهد خدايي جز خدايي يگانه نيست و اگر شهادت دهد كه حضرت محمّد(ص) رسول خداست، ده هزار حسنه براي او نوشته مي‌شود.»3

كيفيّت صلوات بر پيامبر اكرم(ص)

در مورد كيفيّت صلوات، روايات فراواني است كه درود و سلام بر پيامبر(ص) را همراه با آلش، مقبول مي‌دانند.

اين نوع كيفيّت صلوات از منابع شيعه و سنّي قابل اثبات است.

از حضرت علي(ع) نيز روايت است كه ايشان فرمودند:

«اصحاب گفتند: اي رسول خدا! چگونه بر شما صلوات فرستيم كه فرمود: «بگوييد خداوندا! بر محمّد و آل محمّد صلوات فرست،‌ همان گونه كه بر ابراهيم و آل ابراهيم صلوات فرستادي، راستي كه تو ستوده و والايي و بر محمّد و آل محمّد فزوني بخش، همان گونه كه بر ابراهيم و آل ابراهيم فزوني دادي، به راستي كه تو پسنديده و عظمايي.»4

بركات و ثواب صلوات

در باب ثواب صلوات، روايات فراواني است كه تأكيد مي‌كند كه صلوات ده هزار بار حسنه دارد، رحمت و بركت و لطف و كرامت خدا را به همراه دارد، معادل با پاداش و ثواب تسبيح و تكبير خداست، ارتقاي درجه به همراه دارد، معادل سبحان ‌الله و الحمد‌الله و لا اله الّا ‌الله و الله اكبر است.

صلوات بركات فراواني را براي شخص به دنبال دارد. بركات صلوات را مي‌توان به بركت‌هاي دنيوي و اخروي تقسيم كرد.

در دنيا صلوات باعث برآورده شدن حاجت، ازدياد مال،‌ رفع فقر، بخشش گناهان، اداي قرض، خوشبو شدن، درمان فراموشي، رفع نفاق، نجات از سختي، تندرستي، خواب مقصود ديدن و درك امام قائم(ع) مي‌باشد.

براي اثبات برخي از موارد ذكر شده، به كلام ائمّه(ع) استناد مي‌كنيم.

حضرت رسول اكرم(ص) مي‌فرمايند: «صلوات فرستادن، فقر را برطرف مي‌كند.»

از ديگر بركات حائز اهمّيت صلوات، از بين رفتن گناهان است؛ چنان‌كه امام رضا(ع) به نقل از رسول خدا(ص) مي‌فرمايند: «الصّلاه علي و علي اهل بيتي تذهب بالنّفاق؛ صلوات و درود بر من و خاندان من نفاق را از بين مي‌برد.»

و امّا بركات اخروي صلوات را مي‌توان به پنج مرحله تقسيم كرد: 1. عالم برزخ، 2. قيامت، 3. پل صراط، 4. جهنّم، 5. بهشت.

قرآن كريم به مؤمنان دستور مي‌دهد كه به پيامبر(ص) درود بفرستيد: «انّ الله و ملائكة يصلّون علي النّبي يا ايّها الّذين آمنوا صلّوا عليه و سلّموا تسليما؛ خداوند و فرشتگان بر پيامبر درود مي‌فرستند. اي كساني كه ايمان آورده‌‌ايد، بر او درود بفرستيد و سلام گوييد و تسليم فرمانش باشيد.»

1. عالم برزخ

مداومت بر صلوات، عذاب قبر را در عالم برزخ دور مي‌كند، ظلمت گناه را از بين مي‌برد، عذاب را از همة اهل قبرستان دور مي‌كند، ثواب صلوات سنگين‌تر از گناهان است، صلوات، فريادرس انسان در قبر است،‌ چهرة او را در برزخ نوراني و جان كندن را راحت مي‌كند.

پيامبر اكرم(ص) مي‌فرمايند: «هر كس بر من صلوات زياد بفرستد، از تلخي مرگ و جان كندن ايمن گردد.»

2. قيامت

از ائمّه(ع) آمده كه هر كس در دنيا مداومت بر صلوات داشته باشد، خصوصاً در روز جمعه، صلوات، شفيع ايشان مي‌شود.در قيامت، همچنين صلوات بسيار، صلوات‌ فرستنده را در روز قيامت نزديك‌‌ترين فرد به پيامبر(ص) قرار مي‌دهد، خداوند از هر جهت بر فرد نور مي‌تاباند، هفتاد حاجتش را در قيامت برآورده مي‌كند و او را در زير عرش الهي قرار مي‌دهد، همچنين اين صلوات‌ها موجب سنگيني اعمال در قيامت و افضل اعمال محسوب مي‌شود و ذخيره‌اي خوب براي ايشان در

قيامت به حساب مي‌آيد.

از پيغمبر(ص) نقل است كه فرمودند: «سه كس در روز رستاخيز، آن روزي كه سايه‌اي جز ساية خداوند نخواهد بود، در زير عرش الهي خواهند بود». عرض شد: يا رسول الله آنها چه كساني هستند؟

فرمود: «آن كس كه اندازه‌اي از غم امّت من را برطرف سازد و كسي كه سنّت مرا زنده نمايد و آن كس كه فراوان بر من صلوات فرستد».

3. پل صراط

صلوات، راهنماي انسان در هنگام عبور از پل صراط است و نوري است كه راه را بر او روشن مي‌كند؛ چنان‌كه

رسول اكرم(ص) مي‌فرمايند: «بر من بسيار درود بفرستيد؛ زيرا درود فرستادن بر من، براي صلوات فرستنده، نوري است در قبر و نوري است بالاي صراط و نوري است در بهشت.»

4. جهنّم

صلوات انسان را از گرماي جهنّم مصون مي‌دارد و مانعي است براي او در ورود به آتش جهنّم.

رسول خدا(ص) فرمودند: «آن كس كه بر من درود بفرستد، داخل آتش نخواهد گرديد و هر كس درود فرستادن بر من را فراموش كند، از راه بهشت به خطا خواهد رفت.»

5. بهشت

صلوات فرستندگان در بهشت، حورالعين نصيبشان مي‌شود، دوست پيامبر(ص) در بهشت شده و هفتاد هزار قصر بهشتي دريافت مي‌كنند، شراب سلسبيل مي‌نوشند و در زمرة خواصّ پيامبر(ص) وارد بهشت مي‌كردند.

پي‌نوشت‌ها:

منابع: