مداراي پيامبر اعظم(ص) و نابردباري يهوديان

احمد سعادت

يهوديّت در حجاز

يهوديان را از آن‌رو يهودي مي‌خوانند كه منتسب به يهودا، فرزند حضرت يعقوب(ع) هستند؛ يا آنكه «يهود» اسم قبيله يا شهري بوده است.

يهوديان در زمان بعثت، به صورت نيمه گسترده‌اي در سرزمين حجاز حضور داشتند. تمركز آنان، چنان‌كه يعقوبي اشاره مي‌كند، بيشتر در منطقة يثرب و يمن بود. از برخي از منابع به دست مي‌آيد كه برخي از طايفه‌هاي بزرگ يثرب از «اوس» و «خزرج» نيز به دليل همنشيني با يهود در محلّه‌هاي «خيبر» و «بني‌قريظه» يهودي شدند. مسعودي نيز به تمايل عرب به دين يهود اشاره كرده است.1

در اينكه آنان چگونه در حجاز سكونت گزيدند، از سوي دانشمندان و مورّخان، حدس و گمان‌هايي ذكر شده است؛2 امّا از قرآن كريم، مي‌توان چنين استنباط كرد كه يهوديان بر اساس كتب ديني‌شان، دريافته بودند كه به زودي در اين مكان، پيامبري جديد ظهور مي‌كند و به همين سبب، به اين سرزمين مهاجرت كردند. قرآن كريم در آيات متعدّدي اشاره مي‌كند كه اهل كتاب (يهود) نسبت به پيامبر شناخت داشتند؛ چنان‌كه مي‌فرمايد: «الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءهُمْ وَإِنَّ فَرِيقاً مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ؛3 كساني كه به ايشان كتاب [آسماني] داده‏ايم همان گونه كه پسران خود را مي‏شناسند، او [= محمّد] را مي‏شناسند و مسلّماً گروهي از ايشان حقيقت را نهفته مي‏دارند و خودشان [هم] مي‏دانند.»

از اين آية شريفه و آيات مشابه استفاده مي‌شود كه يهوديان با شناخت و آگاهي كامل از ظهور پيامبر اكرم(ص) در مدينه حضور پيدا كردند.

شناخت يهود نسبت به پيامبر اعظم(ص)

به تصريح قرآن كريم، يهود، پيامبر(ص) را مي‌شناختند؛ همان‌گونه كه فرزندان خود را؛ امّا به خاطر حسادت و لجاجت، اين شناخت هيچ‌گاه آنان را به حقيقت و راه راست رهنمون نساخت؛ بلكه آنان همواره كتمان حق مي‌كردند: «لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ»4

يهوديان از دشمنان بسيار لجوج و حسود پيامبر اعظم(ص) بودند. قرآن كريم اين عدّه را در كنار مشركان، سرسخت‌ترين دشمنان نسبت به مسلمانان معرفي نموده است: «لَتَجِدَنَّ أشَدَّ النّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذينَ آمَنُوا اليَهُودَ وَ الَّذينَ أشْرَكُواّ»5 يكي از مهم‌ترين علل درگيري‌هاي يهود با پيامبر اعظم(ص) حسادت آنها نسبت به

آن حضرت بود. يهوديان نسبت به پيامبر اكرم(ص) حسادت مي‌ورزيدند؛ زيرا آن حضرت از بني‌اسرائيل نبود؛ بلكه از نسل حضرت اسماعيل و حضرت ابراهيم(ع) بود؛ چنان كه كعب بن اسد، رئيس بني‌قريظه خطاب به يهوديان گفت:

اي طايفة يهود! در اين موقع (در جنگ با پيامبر) به محمّد ايمان آوريم. به خدا سوگند! بر تمام شما روشن است كه اين همان كسي است كه بشارت او در كتاب شما آمده است و چيزي جز حسادت مانع متابعت ما از او نشده است؛ زيرا اين پيامبر از نسل بني‌اسرائيل نيست.6

دشمني يهود نسبت به پيامبر اعظم(ص)

از ديدگاه قرآن كريم، يهوديان را نمي‌توان با مسيحيان با يك نگاه واحد مورد ارزيابي قرار داد. مسيحيان از نظر قرآن كريم، اهل تلاوت كتاب الهي، سجده و مؤمن به خدا و روز قيامت و تمايل به اسلام بودند؛ در حالي كه يهوديان متعصّب، لجوج، فتنه‌انگيز و پيمان‌شكن بودند و همواره با پيامبر اكرم(ص) از سر عناد و لجاجت رفتار مي‌كردند و در پي از بين بردن اساس دين اسلام بودند. بنابراين، اين دو گروه از اهل كتاب را نمي‌توان يكي پنداشت. تفاوت يهوديان و مسيحيان را خداوند متعال در آيه‌اي به صورت شفّاف و روشن بيان مي‌نمايد و يهوديان را سرسخت‌ترين دشمنان اسلام به شمار مي‌آورد.7

برخوردها و جنگ‌هاي رواني يهود

مخالفت‌هاي گستردة يهوديان، هم مخالفت‌هاي رواني را شامل مي‌شود و هم مخالفت‌هاي نظامي و عملي را در بر مي‌گيرد. مهم‌ترين برخوردهاي رواني آنها بر ضدّ پيامبر اعظم(ص) بدين شرح است:

1. منحرف كردن افكار و تلبيس حقّ و باطل

يكي از شيوه‌هاي خطرناك جنگ رواني، منحرف كردن افكار از موضوع اصلي و مشغول كردن اذهان عامّه به مسائل فرعي و حاشيه‌اي است.

در عصر پيامبر(ص)، يهود از اين شيوه استفاده مي‌كردند.

آنان پرسش‌هايي را مطرح مي‌نمودند؛ امّا نه با انگيزة تحقيق در صدق رسالت و كشف حقيقت بلكه براي اشكال‌تراشي و خلط حقّ و باطل. پرسش‌هاي آنان مربوط به اصل و ماهيّت دعوت پيامبر(ص) نبود؛ بلكه آنان از موضوعاتي سؤال مي‌كردند كه ارتباطي به دعوت نداشت و اساساً در شأن پيامبر نبود. اين پرسش‌ها در واقع، براي تشويق در افكار عامّه و اذهان توده‌هاي مردم و مشغول ساختن آنها به مسائل فرعي و حاشيه‌اي و منحرف كردن افكار و انديشه‌ها از مسائل اصلي مطرح مي‌گرديد.

ابن اسحاق با اشاره به حسادت يهود، نسبت به پيامبر اعظم(ص)، مي‌نويسد: آنان پيوسته سؤالاتي از روي لجبازي و عناد از پيامبر مي‌پرسيدند و در تلبيس حقّ و باطل مي‌كوشيدند. در قرآن كريم، آيات فراواني در پاسخ به سؤالات يهوديان نازل شده است.8 براي نمونه،‌يهوديان مي‌گفتند: اي محمّد! براي ما از آسمان كتابي بياور كه آن را بخوانيم. نهرهايي برايمان جاري ساز تا تو را پيروي كنيم و به تو ايمان بياوريم.9

با توجّه به خواستة آنان، خباثت‌هاي يهوديان در جنگ رواني علني با پيامبر گرامي(ص) آشكار مي‌شود. آنها اگر كتاب آسماني مي‌خواستند، مگر قرآن، كتاب الهي و آسماني نبود؟ مگر پيامبر با اين معجزة جاويد خود، با آنان و كفّار تحدّي ننمود؟ با اين حال، آنان نهرهاي جاري نيز مي‌طلبيدند. روشن است كه انگيزة آنها از اين خواسته‌ها، چيزي جز منحرف كردن اذهان عمومي مردم از موضوع اصلي ‌و مهمّي كه پيامبر(ص) براي آن برانگيخته شدند، نبود.

توحيد و پرستش خدا و ادّعاي نبوّت و راهنمايي بشر و به سعادت رساندن مردم، ربطي به ساختن نهرها و جويبارها ندارد. هدف از طرح اين گونه سؤال‌ها و درخواست‌ها صرفاً اين بود كه اذهان عرب را نسبت به مسائل مادّي تحريك كنند و

در سرزمين‌هايي كه خشك و تفتيده بود و به شدّت به آب نياز داشت، اين مسائل به راحتي مي‌توانست مردم را به بيراهه بكشاند و آنها را عليه پيامبر(ص) بسيج كند كه اگر او بر حقّ است، براي ما در اين دشت‌هاي تفتيده و خشك، نهرهاي روان جاري سازد.10

پيامبر اكرم(ص) مي‌دانست كه يهوديان از اين درخواست‌ها چه انگيزه‌اي دارند. آنان در گذشته نيز از حضرت موسي(ع) چنين درخواست‌هايي كرده بودند و مائدة آسماني براي آنها نازل شد؛ ولي آنان باز هم ايمان نياوردند.

پيامبر گرامي(ص) بدون اعتنا به چنين بهانه‌جويي‌هايي، راه خود را پيمود و از راه اصلي، كه براي آن به رسالت مبعوث شده بود، دست بر نداشت و آنان هرگز نتوانستند پيامبر(ص) و ديگر مسلمانان را از راهشان باز دارند و با منحرف كردن افكار، به انحراف بكشانند.

2. غافل‌گير كردن

يهوديان با هدف مشغول نگه داشتن ذهن پيامبر(ص) و غافل‌گيري آن حضرت، سؤالاتي مطرح مي‌كردند كه به زعم خودشان پيامبر(ص) نتواند به آنها پاسخ دهد و بدين‌سان، حضرت را در تنگنا قرار دهند و ذهن مباركش را مشغول دارند. يكي از اين سؤال‌ها ميعادگاه قيامت بود؛ امّا خداوند در چنين مواردي، به كمك پيامبرش مي‌آمد و پاسخ آنان را مي‌داد. خداوند در پاسخ سؤال آنان كه از قيامت پرسيده بودند، مي‌فرمايد: «از تو دربارة قيامت مي‌پرسند [كه] وقوع آنچه وقت است. بگو: علم آن تنها نزد پروردگار من است. جز او [هيچ كس] آن را به موقع خود آشكار نمي‌سازد. [اين حادثه] بر آسمان و زمين گران است؛ جز ناگهان بر شما نمي‌رسد. از تو مي‌پرسند، گويا تو از زمان وقوع آن آگاهي. بگو:‌علم آن تنها نزد خداست، ولي بيشتر مردم نمي‌دانند.»11

يهود دست‌بردار نبود. از آن حضرت مي‌پرسيدند: اي محمّد! اين خداست كه مخلوقات را آفريده، خدا را چه كسي آفريده است؟ پيامبر از چنين سؤالي برآشفته شد؛ امّا خداوند در پاسخ فرمود: «قُلْ هُوَ اللهُ اَحَدُ اللهُ الصَّمَدُ لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أحَدُ.»12

3. شك‌آفريني و تشكيك در نبوّت

هدف از سؤالات يهوديان، كشف حقيقت نبود تا با ارائة پاسخ، قانع شوند و تسليم حق گردند. آنها سعي مي‌كردند با سؤال‌هايي از اين قبيل، پيامبر را مشغول نگه دارند و با شيوة شك آفريني، عدّه‌اي را از آن حضرت جدا سازند يا كساني را كه مي‌خواهند به اين دين بگروند، از اين كار باز دارند. از اين رو، به وسوسه‌انگيزي و تشكيك در توحيد كه اساس نبوّت است، مي‌پرداختند و پس از اينكه پيامبر با قرآن به آنها پاسخ مي‌داد،‌ باز هم مجاب نمي‌شدند و به مغالطه روي آورده و مي‌پرسيدند: اي محمّد! خدا را براي ما توصيف كن. آفرينش او چگونه است؟ دست و بازويش چگونه است؟! اين در حالي بود كه عالمان آنها بر اساس تورات، مي‌دانستند كه خداوند جسم نيست و اعضا ندارد.13 بار ديگر وحي نازل شد و خداوند در پاسخ آنان فرمود:

«و خدا را آن‌چنان كه شايسته است، به بزرگي نشناخته‌اند و حال آنكه روز قيامت زمين يك سره در قبضة [قدرت] اوست و آسمان‌ها در هم پيچيده و در دست اوست. او منزّه و برتر است از آنچه بدو شرك مي‌ورزند.»14

4. تبليغات سوء

يهوديان همواره عليه اسلام و پيامبر اكرم(ص) تبليغات سوء مي‌نمودند. اين تبليغات حتّي پيش از بعثت آن حضرت آغاز گرديده بود. آنان كه نشانه‌هاي ظهور بعثت رسول خدا(ص) را در كتاب آسماني خودشان خوانده بودند، هر گاه تمرّد و تخلّفي از اعراب «يثرب» مشاهده مي‌كردند، آنها را تهديد مي‌كردند كه به زودي پيامبري مبعوث خواهد شد و يهوديان از او پيروي مي‌كنند و عرب‌ها را به دست او خواهند كشت بدين‌روي، هم يهوديان و هم دو قبيلة اوس و خزرج انتظار چنين پيامبري را مي‌كشيدند و عرب‌هاي يثرب آرزو مي‌كردند كه در اطاعت وي از يهوديان سبقت بگيرند. طعنة ديگري كه يهوديان به عرب‌ها مي‌زدند، تعبير آنان از اعراب به عنوان بت‌پرست‌ها بود كه اعراب را بر آن مي‌داشت تا آرزو كنند كه آيين و كتابي همانند يهود داشته باشند. اين تبليغات يهود پيش از اسلام، زمينه‌ساز پذيرش اين دين توسط دو قبيلة اوس و خزرج گرديد كه وقتي رسول خدا(ص) اسلام را در موسم حج بر آنان عرضه داشت، بدون چون و چرا پذيرفتند و دو بيعت منعقد نمودند.

البتّه تبليغات سوء همواره كارساز نيست؛ گاهي نتيجة عكس مي‌دهد و اثر نامطلوب آن به تبليغ كننده باز مي‌گردد. اين تبليغ به تبليغات خنثي و بي اثر موسوم است. تبليغات سوء يهوديان از اين نوع تبليغ بود و تبليغات مخالف آنان، چه پيش از اسلام و چه پس از ظهور اين دين الهي، نفوس اعراب را براي پذيرش اسلام آماده كرد.

مسيحيان صدر اسلام بر خلاف يهوديان، با پيامبر(ص) عاقلانه‌تر رفتار نمودند. با آغاز دعوت علني اسلام، نصاراي نجران هيئتي را به سوي مكّه اعزام كردند تا آئين جديد را شناسايي كرده، اخبار آن را برايشان بياورند.

هيئت اعزامي پس از اينكه در مكّه، محتواي دعوت پيامبر(ص) و آيات قرآن را شنيدند، بلافاصله ايمان آوردند و اسلام اختيار كردند. آنان در واقع، جوياي حقيقت بودند و با شناخت

حقّانيت اسلام، به آن گرويدند. كفّار مكّه بسيار تلاش كردند كه آنان را از ايمان به دين جديد باز دارند؛ امّا آنان به گفتار آنها گوش ندادند.

برخوردهاي فيزيكي و درگيري‌هاي عملي يهود

اهل كتاب، به خصوص يهوديان، به تبليغات سوء عليه پيامبر اعظم(ص) و جنگ‌هاي رواني اكتفا نكردند؛ بلكه به برخوردهاي فيزيكي و جنگ‌هاي عملي نيز روي آوردند. آنان با اينكه پيمان‌هايي با پيامبر اعظم(ص) داشتند؛ امّا به اقداماتي همچون حمايت از مشركان، همكاري با آنان، تفرقه‌افكني ميان مسلمانان، ايجاد اغتشاش و آشوب در جامعة اسلامي و همكاري با منافقان مدينه دست مي‌زدند. از همه مهم‌تر اينكه تصميم به نابودي و از بين بردن اساس اسلام گرفتند، به ويژه در جنگ «احزاب»، بسيار كوشيدند كه كار مسلمانان را يك‌سره سازند.

يهوديان از اينكه در درون شهر مدينه قرار داشتند، به راحتي مي‌توانستند از اين موقعيّت سوء استفاده كنند و امنيّت مسلمانان را بر هم زنند.

1. تحريك دشمنان پيامبر و همكاري با مشركان

پس از اينكه طرح‌ها و نقشه‌هاي يهوديان ناكام ماند و هر روز بيش از پيش اسلام گسترش يافت، بر تعصّب و حسادت يهوديان نيز افزوده شد. بدين روي، يهوديان، كه مستأصل و درمانده شده بودند، همكاري عملي خود را با مشركان بر ضدّ پيامبر(ص) آغاز كردند؛ چنان‌كه جنگ‌هاي «اُحد» به دليل تحريك قريش توسط يهوديان «بني قينقاع»، «احزاب» با تحريك قريش و قبايل اطراف، توسط يهوديان «بني قريظه» و برخي از درگيري‌هاي ديگر به تحريك و هم پيماني يهوديان انجام گرفت.

يهوديان «بني قريظه» در جنگ «احزاب» با دشمنان پيامبر(ص) و مشركان هم‌پيمان شدند كه در صورت حملة آنها از خارج، يهوديان از داخل مدينه به مسلمانان حمله‌ور شوند. يهوديان «بني قريظه» با احزاب همكاري كردند و براي ريشه‌كن كردن مسلمانان، 1500 قبضه شمشير، 2000 نيزه، 300 دست لباس جنگي زرهي و 1500 سپر و چوب دستي فراهم آوردند. 15