بيلدربرگ؛ حكمراني جهاني يا چپاول محترمانه

جواد حق‌گو

از جمله نظريّه‌هاي مطرح در حوزة روابط بين‌الملل نظريّة «حكمراني جهاني» و به تعبير برخي مترجمان نظريّة «تدبير جهاني امور» است. محور اصلي اين نظريّه، ناظر به ايجاد مناسباتي‌ است كه پيرو آن، ادارة آن دسته از امور جهاني كه نياز به عزمي جهاني دارد، در دستور كار قرار مي‌گيرد. به عقيدة نظريّه‌پردازان مطرح اين حوزه، مشكلات جهاني به وجود آمده، به ويژه در دورة جهاني شدن كه از روندي رو به رشد برخوردار شده است، تنها با خواست و اقدام تمام كنش‌گران (دولتي و غيردولتي) امكان‌پذير خواهد بود. از مهم‌ترين مباحث مطرح در اين نظريّه، نقش و جايگاه كنش‌گران غيردولتي در عرصة حكمراني جهاني است. در تمام تعاريف موجود دربارة حكمراني جهاني، اهمّيت چهار عنصر اصلي نظام اقتدارها(قيادت)، همة مراحل فعّاليت‌هاي انساني، تعقيب اهداف و پيامدهاي فراملي، به

چشم مي‌خورد؛ به گونه‌اي كه تدبير جهاني امور، به عنوان «دستگاه اكتشافي براي تشريح تحوّلات و پريشاني‌هاي فعلي نظام بين‌الملل» تعريف شده است و اساساً به لحاظ نظري، به دنبال رفع ناكارآمدي جريان اصلي در تشريح اين وضعيّت است. تمام اين چهار عنصر در تعريف جيمز روزنا از تدبير جهاني امور مشهود است، بنا به تعريف روزنا تدبير جهاني امور شامل نظام‌هايي از اقتدارها در همة مراحل و سطوح فعّاليت‌هاي انساني، از خانواده تا سازمان‌هاي بين‌المللي، براي پيگيري اهداف از طريق عمل كنترل مي‌باشد كه عواقب فراملّي‌اي را نيز شامل مي‌شود. براساس اين تعريف و باتوجّه به عناصر اصلي آمده در اين تعريف و بسياري تعاريف ديگر، هدف حكمراني جهاني ايجاد بساطي براي رفع مشكلات جهاني موجود است.

جامعة جهاني در شرايط كنوني با مشكلات عديده‌اي رو به رو است. بي عدالتي و تبعيض ميان مردم دنيا، مشكلات اقتصادي جهان‌گستر، فقر جهاني، بيماري‌هاي جديدالظّهور، مشكلات زيست محيطي، وجود سلاح‌هاي نامتعارف و كشتار جمعي و . . . تنها بخشي از مشكلاتي است كه امروز گريبان‌گير تمام مردم دنيا شده است. در بررسي چگونگي كاركرد اين نظريّه سؤالاتي اساسي در ذهن تداعي مي‌گردد. مشكلات موجود چگونه ايجاد شده است؟، رفع اين مشكلات جهاني چگونه امكان‌پذير است؟، قدرت‌هاي بزرگ جهاني چه نقشي در رفع اين مشكلات دارند و تاكنون چه اقداماتي را انجام داده اند؟. پاسخ به اين سؤالات چندان دشوار نيست.

وضعيّت فعلي جهان، همان‌گونه كه بسياري از نظريّه‌پردازان غربي نيز بدان معترفند و در قالب نظريّه‌هاي انتقادي به جريان اصلي روابط بين‌الملل بارها به آن اشاره شده است، بيش از هر چيز، تحت تأثير عملكرد قدرت‌هاي بزرگ در طول چند سدة گذشته است. منافع قدرت‌هاي بزرگ و تلاش اين دولت‌ها براي فاصله گرفتن از كشورهاي جنوب، شرايطي را براي آنها تجويز كرد كه به تبع آن چپاول دولت‌هاي ضعيف، امري اجتناب‌ناپذير مي‌نمود. مروري بر تاريخ استعمار جنوب توسط دولت‌ها و كنش‌گران غيردولتي شمال و عملكرد آنها در كشورهاي جهان سوم، شاهدي بر اين مدّعاست.

پاسخ سؤال دوم نيز بديهي و آشكار است. همان‌گونه كه نظريّه‌پردازان نظريّة مطرح شده، به درستي بدان اشاره داشته‌اند، رفع مشكل جهاني نياز به عزم جهاني دارد. تبعيض در نحوة تقسيم كار بين‌المللي، اقدامات يك‌سويه و استانداردهاي دوگانة نهادهاي سياسي و اقتصادي بين‌المللي، فقر گستردة كشورهاي جنوب، به ويژه كشورهاي آفريقايي، مشكلات زيست‌محيطي و ... همگي نياز به عزمي جهاني دارد.

پاسخ سؤال سوم نيز در ادامة پاسخ سؤال دوم مطرح مي‌گردد. بي‌ترديد همان‌گونه كه اشاره شد، رفع مشكلات جهاني نياز به عزمي جهاني دارد. عزم جهاني نيز بدون خواست قدرت‌هاي بزرگ هيچ‌گاه ميسّر نخواهد شد. تغيير رويّه در فعّاليت‌هاي ناعادلانة نهادها و سازمان‌هاي بين‌المللي، كاهش تبعيض ميان جنوب و شمال، كاهش و نابودي تسليحات نامتعارف و كشتار جمعي و ... ، همگي در گرو خواست و اقدامات رو به جلوي قدرت‌هاي بزرگ است. به عبارت ديگر رفع مشكلات جهاني، بدون خواست و اقدام قدرت‌هاي بزرگي، چون «ايالات متّحدة آمريكا»، «اتحاديّة اروپا»، «چين»، «روسيه» و . . . ، امكان‌پذير نخواهد بود. البتّه در كنار دولت‌ها نبايد نقش كنش‌گران غيردولتي نوظهور ناديده انگاشته شود. پاسخ به ادامة سؤال سوم كه ناظر بر اقدامات قدرت‌هاي بزرگ است، روايت كنندة مباحث مهمّي است. سران قدرت‌هاي بزرگ با ادّعاي تلاش براي رفع مشكلات جهاني، ساليانه چندين مرتبه در كنار هم جمع مي‌شوند. برخي از اين جلسات، علني و آشكار و در جلوي دوربين رسانه ها برگزار مي‌شود و گزارش آنها نيز بر خروجي رسانه‌ها قرار مي‌گيرد؛ امّا در مقابل اين جلسات آشكار، برخي محافل ديگر در خفا و در بايكوت كامل خبري برگزار مي‌شود. اجلاس ساليانة بيلدربرگ از برجسته‌ترين و به تعبيري مهم‌ترين نمونه از اجلاس‌هاي مخفي سران كنش‌گران قدرتمند جهاني است.

از روز پنجشنبه 11 خرداد نشست ساليانة گروه بيلدربرگ به مدّت 4 روز در «ايالت ويرجيناي آمريكا» برگزار شد. اين نشست با اعتراض شهروندان «آمريكايي» به سياست‌هاي اين نهاد بزرگ اقتصادي هم‌زمان بود. معترضان آمريكايي كه خود را اكثريّت 99 درصدي مي‌نامند، با حمل پلاكاردهايي به سياست‌هاي مافيايي اين گروه اعتراض كردند. بيلدربرگ؛ گروهي كه حدود 60 سال پيش بنيان نهاده شد، متشكّل از سياست‌مداران، سرمايه‌داران و خانواده‌هاي سلطنتي غربي است. نشست‌هاي ساليانة اين گروه به صورت محرمانه و پشت درهاي بسته و با شديدترين تدابير و اقدامات امنيّتي و اطّلاعاتي برگزار مي‌شود و حتّي از اسامي افراد دعوت شده به اين نشست‌ها، اطّلاعات دقيقي در دست نيست.

برخي با تأكيد بر اهمّيت اين اجلاس، بسياري از حوادث واقع شده در عرصة جهاني را از نتايج به دست آمدة اجلاس بيلدربرگ آن سال دانسته و حوادثي مانند انتخاب باراك اوباما، جنگ «آمريكا» عليه «افغانستان» و «عراق» و بسياري از وقايع مهمّ ديگر جهاني را از نتايج اين اجلاس دانسته‌اند. فارغ از آنكه اين اظهارات چه ميزان صحّت داشته باشد، يكي از نتايج مهمّ وجود چنين محافلي، دلالتي بر ادّعاهاي مطرح شده در نظريّاتي، همچون نظريّة حكمراني جهاني است. سران قدرت‌هاي بزرگ دنيا، سرمايه‌داران برجسته و سياست‌مداران ذي‌نفوذ جهاني اقدامات جهاني آشكار و غيرآشكاري را ترتيب داده و مي‌دهند؛ امّا هدف اين اقدامات رفع مشكلات جهاني، تمام مردم دنيا نيست؛ بلكه رفع مشكلات جهاني سرمايه‌داراني‌ است كه منافعي مشترك در عرصة جهاني داشته و با ادّعاهايي نظير «حكمراني خوب جهاني» به دنبال چپاول محترمانة مردم كشورهاي جنوب هستند.

ادامه از صفحة 7

عالي و متعالي، نسبت به عموم ما سوي الله، در هر جا و هر زمان، دربارة هر امر جزيي و كلّي، در ميان همة معاملات مادّي و معنوي و دربارة عموم خلايق (انسي، جنّي، حيوانات، نباتات، جامدات) داراي ولايت و حقّ تصرّف تامّ و تمام است به اذن الله و صاحب اختيار تمام، براي دخل و تصرّف در جزء و كلّ آن و اين معنا و مفهوم دربارة شأن امام و منصب امامت و جملة امامان و به تبع آنها، دربارة آخرين مصداق و آخرين وصّي حضرت رسول اكرم(ص)، يعني امام زمان(ع) درك نشده است و از همين رو، سالي يكي دو بار، در حاشية حيات فردي و اجتماعي بحران‌زده و در حاشية همة آنچه درباره‌اش تعلّق خاطر ويژه داريم، به ايشان مي‌پردازيم.

مناسبتي را چونان ساير روزنامه‌نگاران و سايرين از مردم پاس مي‌داريم و ديگر بار بر سر كار و بار و عادات معتاد شدة خود مي‌رويم.

واقعيّت تلخ را بخواهيد؛ اين عاليجناب، در اين رسانه‌ها كه شما هم از طرف يكي از همان‌ها روبه‌روي من ‌نشسته‌اي، جايگاهي ندارد؛ در حالي كه اساساً، ما چنان كه اشاره داشتم، رقمي و عددي نيستيم كه بخواهيم گستاخانه از سهم و جايگاه امام سخن بگوييم.

اين منِ آفت‌زده، از كجا خود را نشسته بر عرش مي‌شناسد كه بخواهد سهمي به امام دهد؟ به دليل همين جهالت، مبتلاي عاميانه‌ترين و سطحي‌ترين آگاهي در اين باره هستيم. بي‌سبب نيست كه از ميان هزاران رسانه و ميليون‌ها ساعت برنامه در كلّ سال و ساليان دراز، تنها بخش كوچك و ناچيزي را اختصاص به گفت‌وگوي برخاسته از هواجس و احساس دربارة حجّت حيّ خداوند در نيمة شعبان مي‌دهيم. بدين ترتيب، چنان‌كه ما را در رديف ساير ظالمان به حقّ آن عزيز كردة خداوند متعال به شمار آورند، اين نسبت از ما دور نيست.

از آنجا كه شما جوان هستيد و علاقه‌مند به ورزش و سينما و ... مي‌پرسم، از ميان ميليون‌ها نفر از ساكنان اين سرزمين، سهم فوتباليست‌ها و هنرپيشه‌هاي دست سوم وچهارم از رسانه‌هاي فراگير چقدر است؟

اگر بخواهيد تقسيم به نسبت كنيد يا شأن علمي و حتّي نقش‌آفريني در توليد ثروت ملّي را نيز در معادله وارد كنيد، به نسبت و در مقايسه با ساير گروه‌هاي اجتماعي، مثل استادان و معلّمان، خالقان آثار هنري و علمي فاخر، صنعتگران، مخترعان و مكتشفان، روزنامه‌نگاران و حقوق‌دانان و ... چه سهمي از فرصت‌هاي گفت‌وگو از طريق رسانه‌هاي فراگير را به فوتباليست‌ها و هنرپيشه‌ها مي‌دهيد؟

بي‌انصافي نيست اگر بگوييم، سهم همة خلايق را به اين دو گروه آخري داده‌ايم. آيا نبايد در قوّة تشخيص و عدالت‌ورزي‌مان كمي ترديد كنيم.

حالا بهتر مي‌توانم از خود شما بپرسم، سهم امام زمان(ع) چقدر است؟ در حالي كه جايگاه امام، نه در عرض؛ بلكه در طول رابطة جملة آفريده‌ها قابل شناسايي است.

ترديدي ندارم كه مثل من در اين قول شريك هستي كه ظلم رفته بر آن امام عزيز، پيامدهايي داشته است.

حال به اين روايت منقول از سوي حضرت رسول(ص) توجّه كن:

«مَن مات و لم يعرف...؛ هر كس امام زمانش را نشناسد و بميرد با مرگ جاهلي از دنيا رفته است؟»

حضرت امام (ع)، به دليل همان صفات و شئون، خود مستغني از ماست و بي‌نياز از ما؛ به نحو تام و تمام.

اين سخن از وجهي ناظر بر بيان قدر ما نسبت به امام و نياز ما به امام(ع) است. همين يك روايت كه قبلاً عرض كردم؛ يعني «لولا الحجّة لساخت الأرضُ باهلها» اگر حجّت نباشد، زمين اهلش را مي‌بلعد، براي درك ميزان نياز «ما سوي الله» و از جملة ما انسان‌ها به حضور و وجود امام كافي است.

بودِ ما بسته به بودِ ايشان است. چه دربارة آن اقرار بياوريم چه نياوريم.

از وجهي ديگر، گفت‌وگو از معرفت دربارة امام، ناظر بر نياز ذاتي ماست، براي بركشيده شدن از عالم حيواني به عالم عالي انساني؛ زيرا امام(ع) در شئون «باب اللهي» و «سبيل اللهي» باعث و سبب بر كشيده شدن و طيّ مراتب كمالي همة موجوداتند؛ وگرنه شايستة خطاب:

«اولئك كالانعام بلهم اضلّ» مي‌شويم همان كه در آية شريفه فرمود:

«آنان چونان چهار پايان و بلكه پايين‌تر از آنانند. حيوان، بستة خور و خواب و شهوت است. به قول شاعر، وقت خورد و وقت شهوت مرد كو؟ نهال مردي از اوّلين لحظه برخاستن از شأن حيواني و خلاصي از خور و خواب و شهوت، جوانه مي‌زند.

مرد، مرث و مرگ هم‌ريشه‌اند. مرد، ميرنده در خود است. ميرنده از ساحات جمادي و نباتي و حيواني است كه در عالم انساني زنده و پا برجا مي‌شود.

به قول جناب مولوي:

از جمادي مُردم و نامي ‌شدم

وز نما مردم به حيوان بر زدم

مردم از حيواني و آدم شدم

پس چه ترسم كي ز مردن كم شوم؟

وقتي امام، در عالي‌ترين قلّة مردي و جوانمردي، در صدر آفرينش و در مقام «خليفة‌الله» نشسته باشد، خروج از مراتب پست و ورود به اوّلين پلّه از نردبان كمالات انساني، آغاز راه سير و سلوك ماست، براي بر كشيده شدن، نزديكي و قرب يافتن به ساحت آن انسان كامل و اين همه در گرو معرفت اوست.

آدمي براي بركشيده شدن آمده و ناگزير به طيّ مراتب است؛ وگرنه چنان كه گفتم مخاطب عبارت «كالانعام» مي‌شود. شايد به همين سبب باشد كه فرمودند، آنكه بي‌معرفت امام بميرد، در مرگ جاهلي مرده است. جاهل، بستة خور و خواب و شهوت است.

حال كه ما از اين نقطة پاياني، اين مقصد متعالي، اين وجود عالي كه خود، هم «نشانه» براي طيّ طريق و هم راهنما براي سير و سفر در اين جادّة زندگي است و هم شرط ناگزير خروج از مرگ جاهلي و نگون‌بختي دنيوي و اخروي است، نمي‌گوييم. چگونه مي‌توانيم بگوييم كه به سير و سلوك آمده‌ايم؟ در كدامين جادّه و رو به كدامين مقصد مي‌رويم؟‌ و اميد رهايي و فلاح اخروي و خلاصي از بحران‌ها و بن‌بست‌هاي دنيوي به كه بسته‌ايم؟

ترديدي نيست كه منظور از معرفتِ امام آگاهي و كسب اطّلاعات دربارة شرايط تاريخي رفته و مشخّصات شناسنامه‌اي مرسوم و سلسله نسب امام و اسماء و القاب ايشان نيست. اين همه در نازل‌ترين مرتبه از اطّلاعات عمومي و اوّليه قرار دارد و كم و زيادش باعث اتّفاقي بزرگ نمي‌شود. چه بسا دشمنان ايشان ده‌ها مرتبه اطّلاعاتشان از اين بابت از ما مسلمانان و شيعيان بيشتر باشد؛ چنان كه در عصر هر يك از ايشان، خلفايي چون: «معاويه و يزيد و مروان» اطّلاعات عمومي و اوّليه‌شان كم نبوده است. به همان نسبت، پوشيده نيست كه مستشرقان فرنگي نيز بنا بر عادت، چونان موريانه اطّلاعات ريز و درشت بسياري دربارة اسلام، شخصيّت‌هاي اسلامي و آداب و رسوم مسلمانان جمع‌آوري و ثبت كرده‌اند.

اين اطّلاعات و آگاهي‌ها ناظر بر وجود معرفت دربارة امام مبين نيست؛ چنان‌كه باعث و باني نجات نيز نمي‌شود. در هيچ لغت‌نامه‌اي هم براي معرفت، معادلي همچون آگاهي و اطّلاعات ذكر نشده است. آگاهي و اطّلاعات كه ما انبان ذهني و انبان دستي خود را از آن مي‌انباريم از جنس علوم تحصّلي‌اند.

انبان دستي ما، همان دفترچه‌ها و نوت‌بوك‌ها هستند كه دريايي اطّلاعات را درخود جاي مي‌دهند، بي‌آنكه ذرّه‌اي بر حجم و طول و عرض آنها اضافه شود.

نبايد از ياد برد كه فرودگاه و محلّ نزول معرفت، ساحت قلب انسان است. اين همه، در زمرة معرفت قلبي‌اند كه باعث اتّفاقي در جان آدمي مي‌شوند و نه آگاهي و اطّلاعات حاصل از علوم اكتسابي. اين معرفت و شناخت آن هنگام كه حاصل شوند، جان را متحوّل مي‌سازند.

چگونه است كه در هنگام سال تحويل كه احتمال استجابت دعا مي‌رود، دست به آسمان بلند كرده و خداوند را مي‌خوانيم:

«يا مقلّب القلوب ... حوّل حالنا الي احسن الحال».

تحوّل از حال سوء به حال حسنه، در ديگرگوني قلب اتّفاق مي‌افتد و اين ديگرگوني از طريق تلاش و مجاهدت مدرسه‌اي و علم مدرّسي حاصل نمي‌آيد.

جناب حافظ مي‌فرمايد:

گرچه وصالش نه به كوشش دهند

هر قدر اي دل كه تواني بكوش

اين خرد خام به ميخانه بر

تا مي‌‌لعل آوردش خون به جوش

همين كه كسي واجد معرفت شود، متحوّل مي‌گردد و از خامي به پختگي مي‌رسد. پختگي عين خروج از خود و ترك خود و افتادگي بر آستان محبوب هميشه است. اين پختگي از طريق دل و جان محقّق مي‌شود؛ ورنه هر انباني انباشته از دفتر و مشق و مدرسه مي‌شود.

سخن كه به اينجا رسيد، آن جوان مطابق معمول راه رسيدن و نسخة ‌درمان خواست. گفتم: عزيز! منظور من آن است كه منابع و مصاديق مجاري را بيان كنيم، به بيراهه نبريم و وقت خود و ديگران را بيهوده ضايع نسازيم و بر عمر و فرصت رفته، غبطه و حسرت نبريم.

دست‌يابي به مرتبه‌اي از احساس شكستگي و افتقار و ترك انانيّت، زمينه‌ساز جلب توجّهات مقلّب القلوب و الابصار است.

به گدايي مغرور و پر نخوت مي‌مانيم كه به جاي شكستگي و افتادگي، غرور و منيّت را بر در ارباب نعمت‌ها مي‌برد. امر را بر خود و ديگران مشتبه مي‌سازيم. گاه شهسواران شيرين كار مقرّب درگاه حضرت بي‌نياز حكيم را در عرض خود و مرداني چون خود به شمار مي‌آوريم و در اوج انانيّت و خودپرستي با الفاظ و عبارات بازي مي‌كنيم و از دين و آيين دين‌داري زينتي براي آرايش بناي كهنة دنياي خود مي‌سازيم.

از اينجاست كه عرض كردم ره توشه‌اي حاصل نمي‌كنيم. شكستگي و افتقار چنان كه باورمان آيد، مقدّمة جلب توجّه حضرت محبوب است. ما سپر نيافكنده و تيغ از كف ننهاده‌ايم.

بر در ميخانه رفتن كار يكرنگان بود

خود فروشان را به كوي مِي ‌فروشان راه نيست

ما بستة اعتبار و شيفتة جهان جهنده‌ايم و قانع به مقام پست دنيوي، در همان حال، در سر سوداي ديدن روي جانان مي‌پزيم، غافل از آنكه:

ديدن روي تو را ديدة جان بين بايد

وين كجا مرتبة چشم جهان‌بين من است

اگر جز اين بود، ‌مرداني مرد، چون خواجة شيراز از خداوند طلب دولت فقر نمي‌كردند و آن را سبب بزرگي و حشمت نمي‌شناختند: دولت فقر خدايا به من ارزاني دار!

كين كرامت سبب حشمت و تمكين من است.

بگذريم!

چون از طريق رفتن پرسيدي، اشارتي به مقدّمه و پيش‌درآمد طريق معرفت و انتظار داشتم. جز اين، درد ديگري كه به جان ما افتاده، اين است كه خود را مضطرّ، يعني گرفتار آمده در اضطرار نمي‌شناسيم. هيچ دست به دعا برداشته و اين آية‌ مباركه را خوانده‌اي كه مي‌فرمايد:

«امّن يجيب المضطرّ اذا دعا و يكشف السّوء».

چه كسي است كه اجابت كند، خواستة مضطرّ را هنگامي كه دست به دعا بر مي‌دارد و رفع بدي‌ها را مي‌خواهد؟

دعاي مستجاب از آن «مضطرّ» است و نه آنكه خود را مستغني مي‌شناسد. گفته‌اند تحصيل حاصل درست نيست. وضع ما، وضع كسي است كه تحصيل حاصل مي‌كند؛ يعني آنچه را دارد ديگر بار مي‌خواهد. البتّه گمان مي‌كند كه دارد؛ در حالي كه ندارد.

با شكمي نيم‌سير و احساس استغناء، هيچ چشمي گريان و هيچ دلي لرزان نمي‌شود.

اين دعاي قرآني، از راز اجابت دعا پرده بر مي‌دارد. «دعاي مضطرّ» به اجابت مي‌رسد. هنگامي كه آدمي به حقيقت همة درها را بر خود بسته بيند، بسان كشتي شكستة طوفان زده، از ژرفاي دل، دست به دعا برداشته و در اضطرار تمام نجات خود را مي‌طلبد. در آن زمان اميد از همه كس و همه جا بريده است؛ در حالي كه در ساحل امن نشسته؛ آنكه چند راه خلاصي انساني براي خود ذخيره كرده، از روي شكم سيري دستي به دعا بر مي‌دارد.

در برخي از روايات، از اين آيه تفسير به قيام حضرت مهدي(ع) شده است. در روايتي از امام صادق(ع)، چنين آمده است:

«اين آيه دربارة‌ مهدي نازل شده، به خدا سوگند مضطرّ اوست. هنگامي كه در مقام ابراهيم دو ركعت نماز به جا مي‌آورد و دست به درگاه خداوند بر مي‌دارد، دعاي او را اجابت مي‌كند و ناراحتي‌هاي او را برطرف مي‌سازد.»2

در ادامة همين آيه نيز قرينه و شاهد آشكاري وجود دارد كه بيان كنندة ارتباط آيه با موضوع ظهور و قيام حضرت مهدي(عج) است. مي‌فرمايد:

«... وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاء الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ الله قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ؛3

و قرار مي‌دهد شما را جانشينان زمين. آيا با وجود خداي يكتا، معبودي هست. چه كمند آناني كه متذكّر مي‌شوند.»

وقتي كه رجوع تفكّر و عملِ مضطرّ به تمامي به خالق يكتاست؛ آن حكيم متعال نيز اجابت كنندة دعاي مضطرّ مي‌شود.

خرامان بر پهنة چمن هستي راه مي‌رويم، سرود «انا ربّكم الاعلي» سر مي‌دهيم و خود را مستغني از زاري نيازمندانه به درگاه بي‌نياز مي‌شناسيم و آنگاه اميد فرج از درياي شدّت‌ها را هم داريم. هيهات!

از اينجا بود كه، اعلام افتقار، ترك انانيّت، دعاي مضطرّانه، كسب آمادگي تمام براي تسليم خود به پيشگاه آل محمّد(ص)، بالأخره آماده شدن براي و اداي حقوق اهل بيت(ع) در زمرة مهم‌ترين نشانه‌هاي انسان منتظر قابل شناسايي است.

به استناد روايتي از حضرت امام محمّدباقر(ع) كه به سه دوره يا سه عهد (گرگي، قوچي و ميزان) اشاره كردند، عرض مي‌كنم:

نه عهد گرگ و نه صاحب خوي گرگي، هيچ كدام مستعدّ پذيرايي و پذيرش امام مبين نيستند، به همان سان كه در عهد قوچ و خويي چون خوي قوچ، زمينة اين امر مقدّس فراهم نمي‌شود. گويا اين ضربات تازيانه و آتش تجربة بلا و دوري و به جان خريدن جملة‌ بحران‌ها و بن‌بست‌ها است كه فرزند آدمي را متوجّه و يادآور اين معني مي‌كند كه: بي او رفتن محال است. اين تجربه، بي‌او زيستن و بي او رفتن، فرمان ناگزير و ارادة آسماني نبود. اين خوي گرگي و ناسپاسي بود كه آدمي را در ورطة هولناك افكند؛ ورنه به قول آن رسول اكرم(ص) اگر مردم بر محبّت عليّ ‌بن ابي‌طالب(ع) گرد مي‌آمدند، خداوند جهنّم را نمي‌آفريد.4 به همان سان كه حضرت مولانا صاحب‌الزّمان(ع) فرمودند:

«اگر شيعيان ما كه خداوند آنها را به طاعت و بندگي خويش موفّق بدارد، در وفاي به عهد و پيمان الهي اتّفاق و اتّحاد مي‌داشتند و آن را محترم مي‌شمردند، سعادت ديدار ما براي ايشان به تأخير نمي‌افتاد و زودتر از اين به سعادت ديدار ما نائل مي‌شدند. آنچه كه موجب جدايي ما و دوستانمان گرديده و آنان را از ديدار ما محروم كرده است، گناهان و خطاهاي آنان نسبت به احكام الهي است و خداوند تنها ياري كننده و كفايت كنندة تمام كارها و امور ما و بهترين وكيل براي ماست.»5

عهد ميزان، عهد طلب و تمنّاي ميزان و تسليم بي‌چون و چرا و ترديد آدمي در برابر ميزان حق و صراط مستقيم است؛ چنان‌كه فرمودند: «عليٌ ميزان الاعمال».

ورنه بهره ‌جستن و برخوردن از خانة اهل بيت(ع)، در هر عصر و عهدي جاري بوده؛ چنان كه امروز نيز هست.

1. جماعتي از مردم چنان بر آبشخور «زندگي» آلوده غنوده و بي‌خيال از پرسش و پاسخ و شاهد به دم غنيمت داني مشغول شده‌اند كه گويا هيچ ميزان و محكي براي سنجش و هيچ چشمي براي مشاهده در ميانة هستي نيست؛

2. جماعتي با تجربة خود ميزاني، انانيّت و خودكامگي را امام خويش ساخته، خود را امام حق و مبين خوانده و بر سر خود و همگنان آن آورده‌اند كه ديده‌ايم و خوانده‌ايم؛

3. جماعتي ميزان و صراط حق را به سخره گرفتند و بر طبل لامذهبي و شرك و ارتداد كوبيده‌اند؛

4. و جماعتي اندك، در آرزوي خلاصي از عهد گرگي و خوي قوچي و ترديد، دست به آسمان برداشته و در جان، آرزوي تجربة ميزان حقّ و عدالت را پاس داشته‌اند.

جماعت آخر، خيل منتظرانند كه خود را تسليم ميزان حق ساخته‌اند تا شايد عهد دوري به سر رسد و دوران طلايي زندگي و حيات طيّبه زير بيرق امام مبين برسد.

اين عهد جمعي و تسليم عمومي مؤمنان است كه مجال حضور ميزان حق در عرصة تاريخ را ممكن مي‌سازد. اين آمادگي براي پذيرش حق است كه خوي گرگي را از انسان غاصب دور مي‌سازد و او را مستعدّ شهود و تجربة حقيقت ناب مي‌كند.

وا اسفا از خوي ترديد و دو دلي قوچ، گاه براي گذار از نهر خودكامگي، انانيّت و فرعونيّت، چنان دورخيز مي‌كند، گويي كه به يك باره بر سر همة ما سوي الله چهار تكبير زده و خود را مي‌رهاند؛ امّا در آخرين لحظه مي‌ايستد، به خود باز مي‌گردد، خودكامگي پيشه مي‌كند و رأي خود و كام خود را كافي و كامل فرض مي‌كند.

انتظار و آمادگي، عين تجربة عهد و عصر ميزان است. عهد تسليم همه چيز به آستان امام حق و ميزان اعظم الهي؛ بي‌آنكه هجمة بلا و سيل خصم لحظه‌اي ترديد و تسليم ايجاد كند. شايد حسب همين پيش‌نياز است كه ما را يادآور استمرار در انعقاد عهد در هر صبحگاه ساخته‌اند.

ظهور تمام قدّ عهد قلبي در قول و فعل، ميوة تسليم محض را به بار مي‌آورد. اين تسليم محض آدمي است كه ميدان فراخ و مجال ظهور ولايت امام مبين را سبب مي‌شود. اعمال ولايت به نحو تام و اتم، سبب انهدام ابنية شرك و نفاق و باعث اضمحلال و سقوط همة مظاهر طاغوت از عرصه و ساحت حيات مادّي و فرهنگي انسان مي‌شود.

واسپس غدير، جفاي اشباح الرّجال و نامردي آنان كه در صحنة فراخ غدير حاضر و ناظر عهد با وليّ بودند، همة مجال را براي اعمال ولايت امام معصوم(ع)، از بين برد و بر خلق عالم طيّ ده‌ها قرن آن آمد كه خوانده‌ايم و اينك نيز در پي آن در اقصا نقاط عالم شاهد و ناظريم. اينك بايد از خود پرسيد بر كدامين عهد مؤمن و در كدامين خوي مستقرّيم؟ ما را تا عهد ميزان چند منزل فاصله است؟

خدا بر آشكار و نهان جملة خلايق آگاه است.

والسّلام

پي‌نوشت: