جاي ما کجاست؟

سيّد عبّاس رضوي٭

بررسي دربارة مخالفان امام زمان(ع), نشان مي‌دهد، سواي مستكبران بيدادگر كه در اوّل صف مخالفان قرار دارند، بيشترين كارشكني‌ها از جانب كساني است كه ادّعاي موافقت با امام دارند و خود را از منتظران

امام ‌مهدي(عج) مي‌دانند. اينان, امام را نه به ‌خاطر پياده كردن اسلام اصيل, بلكه براي همراه كردن ايشان با آرزوها و هوس‌هاي خود مي‌خواهند و پس از پيوستن به امام(عج), چون كارها را بر وفق مراد خود نمي‌بينند و ناچارند از منافع نامشروع خود درگذرند, به توجيه اهداف خود روي مي‌آورند و با سلاح‌ دين و مذهب, به جنگ امام(عج) مي‌روندكه به فرمودة امام صادق(ع):

«چه بسيار كساني كه ادّعاي پيروي او را دارند؛ ولي پس از ظهور حضرت, از او روي مي‌گردانند.»1

در اينجا, به برخي از اين افراد يا گروه‌ها اشاره مي‌كنيم.

1. راحت‌طلبان

راحت‌طلبي ريشه در خودپرستي دارد و خودخواهي, منشاء همة مفاسد است. لذّت‌طلبي حالتي را در انسان ايجاد مي‌كند كه همة معيارهاي اعتقادي و اخلاقي او را دگرگون مي‌سازد.

لذّت‌طلب, دين را به گونه‌اي توجيه مي‌كند كه با رفاه او در تزاحم نباشد. او بيشتر به دنبال آن دسته از احكام ساده و بدون دردسر است كه دنيايش را در خطر نياندازد. جمعي از مسلمانان «مكّه» پيش از هجرت به «مدينه», خدمت پيامبر(ص) رسيده ابراز مي‌داشتند: موردآزار دشمنانيم, اگر اجازه دهي، با دشمنان مي‌جنگيم.

پيامبر(ص) مي‌فرمود: «اكنون مأمور به مبارزه نيستيم. دست نگاه‌ داريد. نماز بخوانيد و زكات بدهيد».

پس از هجرت به مدينه و ايجاد آرامشي نسبي در آن شهر, پس از آنكه دستور جهاد نازل گشت، زبان به اعتراض گشودند كه خدايا, چرا فرمان‌ نبرد دادي و آن را مدّتي به تأخير نيانداختي. قرآن, ريشة ترس و وحشت آنان را راحت‌طلبي مي‌شمرد و مردم را نسبت به فرجام آن هشدار مي‌دهد.2

انقلاب جهاني امام‌ زمان(عج), بدون گذشتن از آتش و خون به پيروزي نمي‌رسد. در نبرد محرومان با مستكبران, برق تيغ بلا, ايمان‌ها را به آزمايش درمي‌آورد. مؤمنان راستين، پيشاپيش به استقبال رفته وخود را براي بلايا آماده مي‌كنند؛ ولي راحت‌طلبان با دستاويز قرار دادن مذهب, در پي توجيه وضع و پايگاه خويش هستند. در دوران انتظار, بيش از همه چيز, در فكر زندگي خودند و انتظار را بيشتر در دعا و … مي‌جويند.

راحت‌طلبان از برابرآيات جهاد و امر به معروف و نهي از منكر و مبارزه با ستم, بي‌تفاوت مي‌گذرند. اين‌گروه, نجات بشر و عمل به اين گونه دستورها را مربوط به زمان ظهور مي‌دانند و مبارزه در زمان غيبت را نامشروع مي‌پندارند.

امام خميني«ره» در طرز تفكّر اين گروه مي‌گويند:

اگر حضرت صاحب, خودشان مقتضي مي‌دانند, براي جهاد و مبارزه تشريف بياورند, ما كه دلمان براي اسلام بيشتر از آن حضرت نسوخته است و حضرت هم كه اينها را مي‌بيند, خودشان بيايند. چرا ما اين كار را بكنيم؟!3

از برهان لطف, نتيجه مي‌گيرند كه حضرت, نسبت به كاستي‌هاي جامعه از ما داناتر و تواناتر است. پس تأخير حضرت در ظهور, برخاسته از مصلحتي بوده و نياز به اقدام ما نيست.

با كندوكاو بيشتر در منطق و روش زندگي اين گروه, متوجّه مي‌شويم كه همة اين گفته‌ها, پوششي براي راحت‌طلبي است. در واقع انحرافات اخلاقي, سرمنشأ اين عقايد است, نه بينش ديني و بصيرت اعتقادي و…

اين گروه كه در دوران غيبت, راحت‌طلبي سبب هم‌دستي آنان با كفر و ستم شده است, به هنگام ظهور امام(ع) نيز نمي‌توانند شيوة زندگي را تغيير دهند. براي ادامة زندگي بدون دردسر و به دور از

غوغا و مبارزه, با حضرت(ع) همراه نمي‌شوند و در پاسخ دعوت امام(ع) به جهاد با مستكبران, آيات تقيّه را مي‌خوانند. امام زمان(عج) در مقابله با توجيه‌هاي كژانديشانة آنان به «قرآن» استدلال مي‌كنند و حق را بدون پرده آشكار مي‌سازند و سرانجام, راحت‌طلبان را در رديف منافقان كيفر مي‌دهند.

امام صادق(ع) مي‌فرمايند:

«فلسفة تشريع تقيّه, حفظ خون‌هاست. اگر تقيّه, به مرز خون رسد, ديگر جاي تقيّه نيست. به خدا سوگند, اگر شما براي ياري ما دعوت شويد, خواهيد گفت: ما در تقيّه هستيم و نمي‌توانيم شما را ياري دهيم. همانا تقيّه از پدران و مادران برايتان عزيزتر است. اگر قائم(عج) ما به پاخيزد, به ياوه‌گويي‌هاي شما گوش نخواهد داد و در حقّ بسياري از شما مردم منافق, حدود خداوند را جاري خواهد ساخت.»4

2. جمودانديشان

از بامداد اسلام, ظاهرگرايان از مهم‌ترين موانع احياي دين و تحوّلات اجتماعي بوده‌اند, كساني كه به باطن و روح و هدف دين توجّه نكرده و افق دركشان فراتر از پوست و قالب را نمي‌نگرد. دور بودن از واقعيّت‌هاي عيني, آنان را كوته‌بين و به خودمحوري دچار كرده است. محدود بودن درك آنها نسبت به دين, موجب مي‌شودكه در زمان‌هاي حسّاس, تكليف را نشناسند و به رويارويي پيامبر(ص) و امامان(ع) كشانده شوند.

در جريان نزول آية روزه و نماز مسافر, پيامبر(ص) در سفر, دستور افطار دادند و خود روزه گشودند؛ ولي گروهي به خيال مقدّس‌مأبانة خود كه هر سختي ثواب دارد, به روزه ادامه دادند. پيامبر(ص) با آنان برخورد كردند و به آنها لقب گناهكار دادند.5

وجود پيامبر(ص) و مخالفت صريح با اين گروه به آنان عرصة ميدان‌داري نمي‌داد. پس از پيامبر(ص), تفكّر قشري‌گري و ظاهربيني در ميان مردم رايج شد و ورود نحله‌هاي گوناگون فكري به فرهنگ اسلامي, به ويژه در دوران غيبت آن را تشديد كرد. به اين ترتيب فرقه‌هاي گوناگون در عالم اسلام پيدا شد. ارباب مذاهب و فرق به اسلام به عنوان ديني جامع و حيات‌بخش توجّه نكردند و با يكسونگري به برخي از جوانب دين, زمينة ناتواني ساير اجزاي آن را فراهم كردند.

عالم تشيّع نيز از اين خوان بي‌نصيب نماند. غيبت امام(ع) و دور كردن شيعه از عرصة سياست و اجتماع سبب شد كه حركت اجتهاد بيشتر در حلّ مسائل فردي متمركز شود و دستورات اسلام به عنوان يك سيستم اجتماعي, اقتصادي و…كمتر در كار تحقيق و تدريس قرار گيرد.6

به هنگام ظهور امام(ع), تحجّر در انديشه‌ها و رفتار اجتماعي از ميان نرفته؛ بلكه در لفّافه‌هاي نوظهور جلوه‌هاي ديگر مي‌يابد. امام(ع) احياگر دين است، در همة مسائل فكري و كاربردي اسلام, به دگرگوني‌هاي وسيعي دست مي‌زند و دستوراتي را كه طيّ روزگاران دراز بر تودة مردم پنهان مانده و مردم ناشيانه به آن عمل مي‌كنند, آشكار مي‌سازد.7

حضرت براي ايجاد عدالت عمومي, اموال نامشروع را مصادره مي‌كند, قطايع و زمين‌هايي كه حكومت‌ها به ناروا به افراد واگذاركرده‌اند به بيت‌المال برمي‌گرداند.8 دست حرام‌خواران را از اموال عمومي كوتاه و راه‌هاي نامرئي به بيت‌المال را مسدود مي‌كند.9

در اجراي عدالت تا آنجا پيش مي‌رود كه راه را بر افرادي كه به زيارت مستحبّي خانة خدا مي‌روند، بسته و حجّ واجب را در اولويّت قرار مي‌دهد.10 شيوة حرم‌سازي و مسجدنمايي را نمي‌پسندد و مساجد را از تزئينات غيرضروري پاك مي‌سازد.11 در حرم پيامبر(ص) و مسجدالحرام تغييرات مهمّي را ايجاد مي‌كند. در قضاوت, شيوة داوودي را پيش مي‌گيرد و با معيارها و موازين نويني كه در اختيار دارد, كشف حقيقت مي‌كند و تنها به شيوة قضايي گذشته, يعني به سوگند اكتفا نمي‌كند.12

در تفسير قرآن, اسرار پنهاني و رموزي را كه بر مردم پنهان مانده، آشكار ساخته و درهاي حكمت و معرفت را بر مردم مي‌گشايد و تأويل قرآن و مصاديق بارز و پنهان آيات آن را بر مردم آشكار مي‌سازد.13

امام زمان(عج) احكامي كه پيامبر و امامان پيشين به سبب نبودن شرايط, نتوانسته‌اند اجرا كنند, جاري مي‌كند و اسلام را با همة شرايط و ويژگي‌ها در جهان حاكم مي‌سازد.

تحوّلات مهمّ فرهنگي و اجتماعي و سيرة امام(ع) در حكومت و قضاوت با ذهنيّتي كه مردم از دين دارند و متحجّران القا كرده‌اند, جديد جلوه مي‌كند و روش امام را با معتقدات خود بيگانه مي‌بينند.

«اذا قام القائم استانف دعاء جديداً كما دعاء رسول الله؛14 هنگامي كه قائم قيام كند، دعاي جديدي همانند دعاي پيامبر از سر مي‌گيرد.»

امام مصلح شرع است و نه دين ساز. جديد بودن روش حضرت در ارتباط با شناخت واژگونة مردم از دين در آن دوره است. به همين دليل كارهاي امام جديد جلوه مي‌كند؛ گويي كه دين جديد آورده است. گروهي كه با اسلام اصيل بيگانه بوده و تنها بر ظواهر گذشته جمود دارند، روش امام را با سيرت نياكان خود ناشناخته ديده, زبان به اعتراض مي‌گشايند و با سلاح مذهب به مقابلة امام مي‌شتابند. گروهي كه از فهم بطون و معاني بلند قرآن عاجزند,

به ظواهر قرآن عليه امام استشهاد مي‌كنند و عدّه‌اي با استدلال به سيره‌اي از پيامبر(ص) كه در خيال دارند, به تحوّلات اجتماعي و اقتصادي امام انتقاد مي‌كنند.

امام‌زمان(عج), در بيرون كردن اين گروه از صحنة اجتماعي و افكار عمومي, بيش از جدّش، پيامبر(ص) به زحمت مي‌افتد. پيامبر(ص) با كافراني روبه‌رو بود كه از اعلان دشمني ابايي نداشتند و آشكارا با اسلام و پيامبر(ص) مي‌جنگيدند؛ ولي اين دسته از معارضان مهدي(عج), پينه بر پيشاني دارند و در ميان مردم به زهد و ورع مشهورند و با سلاح دين, به جنگ امام(عج) مي‌روند. بي‌كمترين ترديد به تير تكفيرش مي‌زنند و با ايجاد شايعه و جنگ رواني، افكار عمومي را عليه او بسيج مي‌كنند.

امام صادق(ع) مي‌فرمايد:

«آزردگي‌هايي كه مهدي ما از سوي نادانان روزگار خود متحمّل مي‌شود, بيش از زحماتي است كه به پيامبر(ص) از جاهلان زمان خود وارد شده.» پرسيدند چگونه؟ فرمود: «پيامبر(ص) در زماني برانگيخته شد كه مردم سنگ و درخت و چوب مي‌پرستيدند. قائم, آنگاه كه قيام كند, مردم عليه او قرآن را تأويل مي‌كنند. به خدا سوگند, همانند سرما و گرما عدالت وارد سراهاي آنان خواهد شد.»15

دربارة قضيه‌اي امام مهدي(عج) در جمع مردم سخن مي‌گويد و حقايق را بر مردم آشكار مي‌سازد. گروهي از مردم كه تاب سخنان حضرت را نمي‌آورند، عليه امام(عج) خروج مي‌كنند.

امام صادق(ع) مي‌فرمايد:

«در وقت ظهور، قائم ما برايتان سخناني مي‌گويد كه تاب شنيدن آن را نداريد. عليه او در رميله شورش خواهيد كرد. او با شما جنگيده و شما را نابود خواهد كرد.»16

خطاب امام(ع) به شيعيان, «يحدّثكم» نشانگر آن است كه اين گروه از مخالفان امام و از شيعيان هستند و همگي به دست امام(عج) از ميان مي‌روند.

3. كافران و منافقان

در طول تاريخ اسلام افرادي از منافقان با سوء‌استفاده از آزادي‌هاي اسلامي به ميان مسلمانان رخنه كرده و با تظاهر به شعائر اسلامي از امكانات جامعة مسلمانان استفاده كرده‌اند. مصالح اسلام ايجاب مي‌كرد پيامبر(ص) و ائمه(ع) با آنان مدارا كنند و از درونشان پي جويي نكنند. در حكومت مهدي(عج) نيز اين‌گونه افراد درصدد نفوذ در حكومت و جامعة اسلامي برمي‌آيند. منافقان گاه تردستانه تا سطح تصاحب مقامات عالي حكومت امام(ع) پيش مي‌روند؛ ولي ذكاوت و قدرت ايشان، جايي براي دست‌اندازي منافقان باقي نمي‌گذارد و شديداً پاك‌سازي مي‌شوند.17 آنان آيندة خود را در خطر مي‌بينند و با پخش شايعه و همكاري با گروه‌هاي معارض دشمني خود را آشكار مي‌كنند. در مناطق مرزي با دشمنان خارجي هم‌دست مي‌شوند و در مركز خلافت، يعني «كوفه», آشكارا با امام(عج) مي‌جنگند. حضرت پس از در هم شكستن مقاومت مخالفان, پيروزمندانه وارد كوفه مي‌شود و منافقان را در رديف ساير فرقه‌هاي منحرف نافرمان از ميان برمي‌دارد.18

كفّار نيز, كه ادّعاي سركردگي مردم جهان را داشته و نهضت آزادي‌بخش امام مهدي(عج) را مانع منافع نارواي خود مي‌بينند, در برابر حضرت صف‌آرايي مي‌كنند. آنان براي جلوگيري از مسلمان شدن مستضعفان و حاكميّت محرومان نيرو تهيّه كرده و با سپاهيان امام(عج) درگير مي‌شوند.

امام صادق(ع) مي‌فرمايد:

«اذا خرج القائم لم يبق مشرك بالله العظيم و لا كافر, الّا كره خروجه؛19

هنگامي كه قائم ما خروج كند، مشركان و كفّار از قيامش ناخشنودند.»

دنياي كفر با دستاويز قرار دادن كيش نصرانيّت با امام درگير مي‌شوند و به دشمنان امام كمك مي‌رسانند و به هنگام شكست, بديشان پناه مي‌دهند.20

از برخي از روايات استفاده مي‌شود كه سفياني مهم‌ترين مخالف امام(عج) نيز صليب درگردن دارد.21

امام طيّ گفت‌وگوهاي اعتقادي و سياسي, معارضان غيرمسلمان را همراه خود مي‌كند و مشركان كينه‌ورز جنگ افروز را شكست مي‌دهد.

پي‌نوشت‌ها