صادق خادم الحسيني
از هنگامي که پيامبر عظيم الشّان ما(ص) مسئلة ظهور منجي آخرالزّمان را مطرح کردند, ذهن مسلمانان همواره با مسئلة ظهور منجي عجين بوده است. اين امر به حدّي در ذهن مسلمانان تثبيت گشته بود که بارها قيام‌هايي از جانب مدّعيان دروغين واقع شد. اين مدّعيان حتّي در احاديث نيز دخل و تصرّف کرده و تناقض‌هايي را که بين سخنان آنان و احاديث پيامبر(ص) وجود داشت نيز به نحوي توجيه مي‌کردند. تعدادي از اين قيام‌ها حتّي قبل از تولّد حضرت مهدي(ع) به وقوع پيوستند که از آن جمله مي‌توانيم به قيام محمّد بن عبدالله بن حسن بن حسن مجتبي(ع) اشاره کرد که حتّي در بين پيروان خود ملقّب به نفس زکيّه بوده و بعد از مدّتي ادّعاي مهدويّت نمود. از ديگر افراد، مهدي عبّاسي از خلفاي بني عبّاس است که داعية مهدويّت نمود و حتّي در تأييد او احاديث جعلي از پيامبر اکرم(ص) ارائه شدند که در آنها پيامبر(ص) نسب مهدي موعود را از عموي خود، عبّاس مي‌دانند!!! فضاحت اين کار تا بدان حد بالا بود که سيوطي عالم مشهور اهل سنّت نيز به صراحت آنها را جعلي دانسته است. به جز مسئلة ظهور, نشانه‌هاي ظهور نيز در طول تاريخ، بارها آلت دست اهداف سياسي گروه‌هاي قدرت طلب واقع شده‌اند که از آن جمله مي‌توان به قيام ابومسلم خراساني از «خراسان» با پرچم‌هاي سياه اشاره کرد که نهايتاً اين حيله در جهت خدمت به بني‌عبّاس به کار گرفته شد و سرانجام آن سقوط بني‌اميّه و حکومت بني‌عبّاس بود. گه‌گاه سوء استفاده از نشانه‌ها تا بدانجا پيش رفته بود که حتّي نشانه‌هاي منفي، مانند خروج سفياني نيز مورد توجّه واقع شد؛ چنان که کسي از حکّام اموي به نام عثمان با ادّعاي اينکه سفياني است از «عراق» قيام نموده و از ديدگاه جبرگراي مسلمانان آن زمان سوء‌استفاده کرده و با اين عنوان که وي مقدّمه‌ساز ظهور است و ديگران چاره‌اي جز تحمّل وي به عنوان مقدّمه‌ساز ظهور ندارند، در عراق به تاخت و تاز پرداخته است. در قرون اخير نيز وقايع مشابه مانند ادّعاي صفويان مبني بر اينکه سيّد خراساني ممکن است از بين آنها برخيزد يا مهم‌تر از آن، ادّعاي بابيّت و بهائيّت در قرن گذشته, نشان از تأثيرگذاري فرهنگ مهدوي بر تحرّکات سياسي دارد. موارد ياد شده و مشابه، در طول تاريخ بارها به وقوع پيوسته‌اند و مسلمانان، به خصوص شيعيان با کوچک‌ترين شباهتي که بين مدّعيان و احاديث مي‌يافتند, در بسياري از مواقع فريب مي‌خوردند و از آنجا که در اکثر مواقع تحت ظلم مي‌زيستند, به اميد آيندة درخشاني که در قرآن وعده داده شده بود، اين مدّعيان را همراهي کرده که کشته مي‌شدند يا بعد از پيروزي با کشف اينکه مدّعي, مهدي موعود نبوده است، دچار سرخوردگي و يأس مي‌شده‌اند. اين مسائل باعث شد که در قرن اخير برخورد مذهبي‌ها با مسئلة ظهور به سه شکل باشد:
1. عدّه‌اي کماکان همانند گذشتگان هر واقعة مشابه با روايات را به عنوان نشانة ظهور مي‌پذيرفتند و آن بخش از روايات را که با وقايع زمان آنها تناسب نداشت, به نحوي توجيه مي‌کردند که در پايان با عدم ظهور امام, يأس و سرخوردگي و سست شدن اعتقاد آنان به مهدويّت را در پي داشت؛
2. عدّه‌اي نيز با نگاه به گذشتگان و مشاهدة اشتباه آنان در
همراهي با مدّعيان, از مطالعة نشانه‌هاي ظهور سر باز زدند و پرداختن به نشانه‌ها را گمراه کننده دانستند و اين طور پنداشتند که هميشه تشخيص نشانه‌هاي ظهور با اشتباه همراه است. آنان در تأييد ديدگاه خود، اين حديث معصومان(ع) را که «تعيين‌کنندگان زمان ظهور دروغگويند» را ارائه کردند و اظهار داشتند که اصولاً نبايد به نشانه‌هاي ظهور پرداخت؛ زيرا امامان ما را از تعيين وقت ظهور نهي کرده‌اند؛
3. گروه سوم نيز به شکلي منطقي با نشانه‌هاي ظهور برخورد کردند و به دقّت نشانه‌ها را زير نظر قرار دادند و هر جا تناقضي يافتند آن را توجيه نکردند. براي مثال اينان ابومسلم سياهپوش و صاحب پرچم سياه را سيّد خراساني ندانستند و گمراه نشدند؛ زيرا خصوصيّات ابومسلم با اکثر نشانه‌هاي سيّد خراساني مطابقت نداشته است. همچنين افراد همين گروه در زمان ساخته شدن «پل کرخه» بر روي «رود دجله» در بغداد, اين پل را يک نشانة محقّق شدة ظهور دانستند؛ امّا اصرار نداشتند که حتماً ظهور نزديک است؛ زيرا بقيّة نشانه‌هاي آخرالزّمان را محقّق شده نمي‌دانستند. بدين‌ترتيب اين افراد از گمراهي پرهيز کردند و با مشاهدة نشانه‌ها گوش به زنگ شدند و خود را بيشتر آماده کردند؛ امّا از هر گونه حرکت اضافي پرهيز كردند و انتظار امام زمان(عج) را به نحوي منطقي به جاي آوردند.
در زمان ما نيز افراد معتقد به مهدويّت در ۳ گروه ياد شده، جاي مي‌گيرند.
به جز گروه سوم که به شکلي دقيق و منطقي با نشانه‌ها برخورد کرده‌اند و از افراط و تفريط دوري گزيده‌اند, به نظر مي‌رسد که ديدگاه هر دو گروه اوّل و دوم با چالش‌هايي رو به روست.
1. گروه اوّل، همان طور که ذکر شد با مشاهدة هر پديده اي که شباهتي با نشانه‌هاي ظهور داشت، جنجال به پا کرده و منتظران را در ابتدا اميدوار مي‌کردند؛ امّا در ادامه و با عدم ظهور امام، منتظران از ظهور امام نااميد شده و ديگر به نشانه‌ها نيز اعتماد چنداني نشان نمي‌دادند. چنين افرادي در زمان ما نيز وجود دارند و کماکان به توجيه اکثر حوادث مي‌پردازند و در پايان دچار مشکل مي‌گردند؛
2. در مورد گروه دوم نيز ايراداتي وارد مي‌شود. اين افراد اگرچه نااميد نمي‌شوند؛ امّا ديدگاه آنان نيز صحيح به نظر نمي‌رسد؛ زيرا اين امكان دارد كه عدم توجّه به نشانه‌هاي ظهور در زماني که ظهور بسيار نزديک است، باعث شود که شيعيان نتوانند به سرعت خود را
آماده کنند. هر چند اين مطلب صحيح است که شيعيان بايد هميشه براي ظهور آماده باشند؛ امّا در زمان‌هاي بسيار نزديک به ظهور، آمادگي‌هاي ويژه‌اي مورد نياز است که اين آمادگي با دقّت و توجّه در نشانه‌هاي متعدّد حاصل مي‌گردد. از سوي ديگر امامان ما در ضمن احاديث خود، توصيه‌هايي را براي ايّام نزديک به ظهور انجام داده‌اند و شيعيان را به انجام آنها فرا خوانده‌اند؛ براي مثال در مورد «نبرد قرقيسيا» که چند ماه قبل از ظهور انجام مي‌شود, شيعيان از هر گونه دخالت در اين نبرد عظيم نهي شده‌اند؛ زيرا اين نبرد جنگ ميان ظالمان با يکديگر است و در واقع اين جنگي است که طيّ آن کفّار و مشرکان يكديگر را از بين مي‌برند يا در احاديث ديگري از شيعيان خواسته شده که از پرچم يماني حمايت کنند و اين در حالي است که يماني قبل از ظهور امام(عج) خروج مي‌کند و در زمان خروج او هنوز امام ظهور نکرده‌اند, در اين حالت اگر شيعيان نشانه‌ها را نشناسند، نمي‌دانند که بايد از چه کسي حمايت کنند. بنابراين همان‌گونه که گفته شد، شناخت نشانه‌هاي ظهور حياتي به نظر مي‌رسد. سوء برداشتي که افراد گروه دوم دارند, ناشي از مشکلاتي است که براي افراد گروه اوّل پديد آمده است و افراد گروه دوم براي احتراز از اشتباه گروه اوّل, خود دچار اشتباه شده‌اند. در ضمن, حديث امامان در مورد عدم تعيين وقت ظهور، به معناي عدم تعيين وقت دقيق آن بوده است؛ وگرنه معصومان(ع) که از هر گونه گناه و اشتباه و كار عبث مبرّا هستند خودشان بيش از 2000 نشانه براي ظهور فرموده‌اند. يقيناً اين نشانه‌ها براي آگاهي شيعيان و باقي مسلمانان گفته شده است. اگر امامان(ع) پرداختن به نشانه‌ها را نادرست مي‌دانستند, از همان ابتدا آنها را بيان نمي‌کردند؛
3. در اين ميان گروه سوم که نه مانند گروه اوّل به هر واقعه‌اي به ديد نشانة ظهور نگاه کردند و نه مانند گروه دوم به کلّي از دقّت در نشانه‌ها سر باز زدند, موفّق‌تر به نظر مي‌رسند. اين افراد از وعده‌هاي نابه‌جا به خود و ديگران پرهيز کرده و نااميد نمي‌شوند. از سوي ديگر اينان نشانه‌ها را با موشکافي مطالعه کرده تا در روزهاي سخت آخرالزّمان به مشکل برخورد نکنند و با آمادگي کامل در رکاب مولاي خود قرار گيرند.
منبع: سايت وعدة صادق.