محبوبيّت و مقبوليّت امام

در دوران پيش از ظهور که يأس، ساية سياه خويش را بر وجودِ بشريت مي‌گستراند، خصيصة آينده‌نگري انسان، حسّ اميد را ـ ناخودآگاه ـ از دلِ انسانيّت مدفون مي‌روياند وآدمي را به روزي ديگر بشارت مي‌دهد. بي‌گمان، نسلي که دچار يأس‌ها و سرخوردگي‌ها است، در پي ديدنِ روزي خواهد بود که تمامي استعدادهاي نهفته‌اش شکوفا شود و همة انسان‌ها در پهنة زمين به جايگاه حقيقي‌شان برسند.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد که تمامِ تلاشِ امامان هدايت(ع)، در اين جهت مصروف مي‌شده که در زماني که يأس از دنيا و حاکمان آن بر شيعيان سيطره پيدا مي‌کرده، مراقب باشند تا اين نااميدي به ناحية رحمت الهي سرايت نکند؛ بلکه چراغ اميد به کارسازي و فرج و گشايش امور از جانب پروردگار متعال را در دل پيروانشان فروزان‌تر کنند. در روايتي از امام هشتم(ع) چنين رسيده:

«ما احسن الصّبر و انتظار الفرج... فعليکم بالصّبر؛ فاِنّه اِنّما يَجييءُ الفرج علي اليأس...؛1 چه نيکو است صبر و انتظار گشايش امور را کشيدن... پس بر شما است که صبر پيشه کنيد؛ به درستي که فرج، آنگاه مي‌آيد که نااميدي فراگير گشته باشد.»

در فضاي مالامال از يأس و نااميدي و سرخوردگي انسان‌ها، آشنايي با آيندة سبز و پُرنشاط از مجراي بشارت‌ها و پيش‌بيني‌هاي قطعي و تخلّف‌ناپذير انبياء و اولياي الهي، آدمي را در پي رسيدن به منجي و مُصلحي حقيقي وامي‌دارد. اين حالت، در مرحلة نخست، تمايلي بيش نيست؛ امّا با شناخت بيشتر نسبت به اوصاف متعالي و آرماني آن مصلحِ موعود و حکومتش، در کنارِ رويارويي با واقعيّت‌هاي وحشتناک و تلخ و نابه‌هنجار عصر پيش از ظهور، رفته رفته به محبّت و دوست داشتن رکن اصلي آن حکومت اصلاحگر، يعني قائد و رهبر نهضت، مبدّل مي‌شود. اينجاست که اين سخن در جايگاه معنا و مفهوم واقعي خويش قرار مي‌گيرد:

«اِنّه لا يخرج حتّي لا يکون غائبٌ احبّ اِلي الناس منه، مِمّا يلقون من الشر2؛ به درستي که (مهدي موعود(ع)) قيام نمي‌کند تا زماني که هيچ غايبي نزد مردم محبوب‌تر از وي نباشد و اين به خاطر شرارت‌ها و ناروايي‌هايي است که مردم ديده‌اند.»

اهمّيت عنصر محبوبيّت اجتماعي تا به آنجاست که وقتي به تاريخ مي‌نگريم، هيچ حکومتي را نمي‌يابيم که گفته باشد: متّکي بر ستم و سرکوب، بر مردم اِعمال حاکميّت مي‌کند.

محبوبيّت اجتماعي که آمد، به دنبال خود مقبوليّت را مي‌آورد و با آمدن مقبوليّت، مردم، مُلتمِسانه، حاکم را بر اِعمال حکومت بر خويش دعوت مي‌کنند. نمونة بارز اين مطلب را در ماجراي بيعت مردم با حضرت علي(ع) مشاهده مي‌کنيم؛3 البتّه متون رسيده دربارة نحوة بيعت مردم با حضرت مهدي(عج) نيز خالي از اين معنا نيست.4

به خاطر فراهم بودن همين زمينة اجتماعي مناسب، وقتي

امام عصر(عج) ظهور مي‌کند، مردم، با خوشحالي تمام و در نهايت احترام، از آن حضرت استقبال مي‌کنند. مرحوم سيّد بن طاووس(ره) در نقلي چنين آورده:

«حضرت مهدي(ع) قيام نمي‌کند تا زماني که نفس زکيّه به شهادت مي‌رسد. پس هنگامي که نفس زکيّه کشته شد، اهل آسمان و زمين، بر قاتلان او خشمناک مي‌شوند. در اين هنگام است که مردم، گِرد مهدي(ع) جمع مي‌شوند و او را همانند عروسي که شب زفاف به سوي خانة شوهر مي‌برند، براي حکومت مي‌آورند.» 5

بي‌گمان تعبير (زفوها اِليه...)، حاکي از ‌اشتياق شديد مردم به حکومت حضرت مهدي(ع) و فراهم بودن زمينة بي‌نظير اجتماعي

قبل از ظهور است که به هنگام ظهور، اين گونه از حکومت آن حضرت استقبال مي‌شود و همان طور که از متن روايت ظاهر است، اين زمينة اجتماعي پس از بروز ظلمي آشکار که در قالب شهادت نفس زکيّه پديد آمده، در جامعه ايجاد مي‌گردد، بر همين اساس مي‌توان علّت رويکرد مردم به حکومت مهدوي را در ادامة سرخوردگي ايشان از ظلم و فساد ديگران ارزيابي کرد.

مرور رواياتي که در اين باره وارد شده‌اند، به ما مي‌نماياند که عنصر محبوبيّت، در بسترسازي براي حکومت حضرت مهدي(ع)، از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است. در بياني از قتاده چنين رسيده است:

«المهدي خيرالنّاس... محبوبٌ في الخلايق...؛6

حضرت مهدي(ع) بهترين مردم است... او، محبوب نزد خلايق است.»

در تعبير ديگري از اهل سنّت اين طور آمده است:

«هنگامي که ندا دهنده‌اي از آسمان فرياد زند: حق در آل محمّد(ص) است، پس در آن زمان مهدي ظاهر مي‌شود و محبّت او در دل مردم جاي مي‌گيرد؛ به طوري که در ياد هيچ کس، غير او نخواهد بود.» 7

در نقل ديگري، مقدار‌ اشتياق مردم به آن حضرت، به شدّت شوق و دلبستگي شتر مادّه‌اي به فرزندش تشبيه شده است:

«فيبلغ المؤمنين خروجه فيأتونه مِن کلّ ارض، يحنّون اليه کما تحنّ الناقه الي فصيلها...؛8

هنگامي که خبر خروج حضرت مهدي(عج) به انسان‌هاي مؤمن مي‌رسد، از هر سرزميني به سوي او روانه مي‌شوند و با ‌اشتياق به سوي او مي‌شتابند، همان طور که شتر مادّه به طرف فرزند خود مي‌رود.»

پي‌نوشت‌ها: