يك ماه مانده به شعبان و شروع عيد ولايت و امامت، جوان خوش‌سيمايي از جانب سردبير يكي از رسانه‌هاي مذهبي مأموريت يافته بود تا با من مصاحبه كند. در ساعت مقرّر با قلم و كاغذ و ضبط صوت خبرنگاري وارد شد؛ در حالي كه بر يك برگ كاغذ سفيد چند سؤال تايپ شده داشت. سؤال‌ها را روبه‌روي من گذاشت و دكمة ضبط صوت را فشرد ...
سال‌هاي درازيست كه با گفت‌وگوهاي مناسبتي روزنامه‌نگارها خو كرده‌ام؛ از همان سال‌هاي اوّلية ورودم به جمع روزنامه‌نگاران. اين امر مختصّ ماه شعبان و رمضان نبود. دفاتر و كشوي ميز تحريريّة همة مطبوعات مملوّ از بايگاني پرونده‌هاي اشخاص و ايّام و حوادث ملّي و مذهبي است كه به دليل تعلّق‌خاطر مردم يا مردان صاحب‌منصب به آنها، موضوع مقاله‌ها و مصاحبه‌ها مي‌شوند. متناسب با روز و روزنامه، به سراغ بايگاني مي‌روند، گرد و خاك يك ساله را مي‌تكانند و بهانه‌اي مي‌سازند و صفحاتي را از يادداشت‌ها و عكس‌ها مي‌انبارند و نفس راحتي كشيده و ديگر بار دل به روز، شخص و حادثه‌اي ديگر مي‌سپارند و اين چرخه هماره در دفاتر مطبوعات و صفحات رسانه‌ها در حال چرخش است.
سهم امام زمان(عج) از رسانه‌هاي ما چقدر است؟
يادم نمي‌آيد اين عبارت، اوّلين سؤال تايپ شده بر كاغذ سفيد آن خبرنگار بود يا آنكه پر رنگ‌تر از بقية سؤالات به چشم آمد و ذهن مرا به يك باره به خودش درگير ساخت. او مي‌خواست بداند از ديدگاه من، سهم امام از هزاران هزار رسانة چاق و لاغر چقدر است؟ و شايد هم مي‌خواست بپرسد، رسانه‌هاي رنگارنگ عصر ما، در ميان هزارها و ميليون‌ها فرصت گفت‌وگو چه سهمي را به امام زمان(ع) اختصاص مي‌دهند. بي‌حاشيه و مقدّمه از آن جوان پرسيدم: سهم امام از چي؟ از امكانات يا از فرصت‌ها؟ و بي‌آنكه منتظر پاسخ او شوم، ادامه دادم، ما چه تعريفي از خود و جايگاه و مقام خود اراده كرده‌ايم كه گمان مي‌بريم مي‌توانيم براي امام و سهم او از چند بلندگو و راديو و تلويزيون و ... سخن بگوييم يا مالك روزنامه و مجلّه‌اي بخواهد از تقسيم سهام و سهم امام از رنگين‌نامه‌اش بنويسد؟
از منظري ديگر، ما دانسته يا نادانسته واجد چه سهمي از معرفت و شناخت دربارة امام و حجّت مبين حضرت حق هستيم؟ و اين شناخت را از كجا حاصل كرده‌ايم و منبع و مصدر علم ما دربارة امام معصوم(ع) كجاست كه گمان مي‌بريم مي‌توانيم به ارائة تعريف و تعيين جايگاه و سهم امام از چيزي يا جايي مشغول شويم؟
مي‌دانستم سخنم كمي پيچيده شده و از ظرفيّت آن جوان و كشش ذهني او خارج شده، بنابراين گفتم:
امام زمان(ع) خليفة خدا، حجّت حضرت حق، قائم مقام او، مالك و صاحب اختيار كلّ هستي به اذن الله است. شخص شخيصي كه بود و نبود جملة خلايق آشكار و نهان در گرو بودن ايشان است.
مگر نه اين است كه ما ايشان را، بقيّةالله، خليفةالله، حجّةالله و ... خطاب مي‌كنيم؟
خليفه الزاماً واجد صفات آنكه از جانبش و به حكمش خليفه شده باشد؛ وگرنه خليفه نخواهد بود.
به قول خواجة شيراز كه خطاب به ايشان مي‌گويد:
سلامت همة آفاق در سلامت توست
به هيچ عارضه شخص تو دردمند مباد
جمال صورت و معني ز يُمن صحّت توست
كه ظاهرت دژم و باطنت نژند مباد
جمال و كمال و صحّت عالم آشكار و نهان و ساكنان جملة عوالم ملكي و ملكوتي در همة مراتب و شعب و همة آنچه در معني و مفهوم «ما سوي الله؛ آنچه كه غير خداست در هستي» مصداق پيدا مي‌كند، در گرو و بستة سلامت و صحّت خليفةالله است كه واجد جملة شئونات خداوند (به اذن الله) است. از همين جاست كه در جايي ديگر حضرت خواجة شيراز مي‌فرمايد:
طفيل هستي عشقند آدمي و پري
ارادتي بنما تا سعادتي ببري
كلاه سروري‌ات كج مباد بر سر حُسن
كه زيب بخت و سزاوار تخت و تاج سري
به بوي زلف و رخت مي‌روند و مي‌آيند
صبا به غاليه‌سايي و گل به جلوه‌گري
كلاه سروري و تاج سيادت و آقايي بر سر صاحب اختيار همة آفريده‌ها (به اذن الله)، حضرت حجّت خداست كه به طفيلي و هواي او ساير مخلوقات رخصت و مجال آمد و شد و جلوه‌گري در صحن چمن هستي و صحراي عالم وجود مي‌يابند.
در «دعاي عديله» مي‌خوانيم: امام ما آن كسي است كه: «ببقائه بقيتُ الدّنيا، بيمنه رزق الوري و بوجوده ثبتت الارض و السّماء؛ به بقاء و حضور او دنيا باقي است و به وجود و بركت اوست كه رزق و روزي آفريده مي‌رسد و به وجود اوست كه زمين و آسمان ثابت مانده است.»
تا آن همه نباشد، امامي در مقام خلافت خداوندي، حكمش نافذ و جاري و لازم الاجرا بر بندگان نمي‌شود.
در اين حال ممكن است سؤال شود؛ امّا امام، يعني خليفة خداوند كه در پس پردة غيبتند؟
در پاسخ بايد گفت، اگرچه پردة غيبت و عدم حضور عيني امام در ميان مردم، مجال اعمال ولايت و خلافت و امارت بر مردم را توسط امام از بين برده و به عبارتي امام، مبسوط اليد نيستند؛ ليكن به دليل داشتن و جاري بودن ساير شئونات، در كار عالم و آدم به اذن الله مشغولند و منشأ اثر اصلي مي‌باشند؛ مانند تقدير مقدّرات خلق عالم و جاري ساختن روزي آفريده‌هاي خداوند در هر صبح وشام و هر ماه و سال. اين مردمند كه بفهمي، نفهمي مانع از عمل امام و اعمال خلافت و امارت بر زمين شده‌اند؟ معصوم مي‌فرمايد:
ما اهل بيت، آن نعمتي هستيم كه خداوند به سبب ما بندگان را نعمت داده است و اين نعمتي است كه منقطع نمي‌شود و خداوند از حقّ اين نعمتي كه به ايشان ارزاني داشته سؤال خواهد كرد.
موضوع ظهور، جز مبسوط اليد شدن امام براي اعمال ولايت تمام عيار و اظهار ساير شئوناتي كه خداوند به ايشان داده است، نيست. از اين طريق كار خلق عالم رو به صلاح رفته و زمين از جور و فساد پاك مي‌شود.
امام خود در زمرة منتظرانند
امام(ع) از يك سو منتظر اذن پروردگار براي خروج از پردة غيبتند و از ديگر سو منتظر مردمند. قرار نيست كه از طريق اعجاز يا مجبور كردن مردم حكومت حقّه جاري و ساري شود. آماده شدن مردم در موارد و مناسبات زيرقابل شناسايي است:
1.پذيرش دولت عدل امام مبين؛
2. آماده شدن مردم براي برگرداندن حقّ ضايع شدة اوصياي پيامبر اكرم(ص) به ايشان؛
3. آماده شدن مردم براي ياري دادن امام در اجراي احكام الهي و مجاهدت با ظالمان؛
4. آماده شدن مردم براي تسليم محض در برابر اوامر و نواهي امام(ع) و بالأخره؛
5. و بالأخره انعقاد عهد درست جمعي با امام و روي‌گرداني از عهد امامت باطل (اهل كفر و شرك و نفاق).
اينها همگي در زمرة پيش‌نيازهاي امر ظهور مقدّس امام هستند.
ما موضوع و مفهوم انتظار را بد فهميده‌ايم. قرار نيست، نشسته و دست بسته بر سر جادّة انتظار منتظر بمانيم. انتظار، رفتن به سوي امام است. در واقع منتظر اصلي و حقيقي، خداوند يكتا و امام زمانند. اين رفتن است كه مجال مبسوط اليد شدن امام را به اذن الله فراهم مي‌آورد؛ در حالي كه در ما احساس استغناء و بي‌نيازي از امام موج مي‌زند. گمان مي‌كنيم همة امور درست و روبه‌راهست يا به مدد عقل و نفس عليل خودمان قابليّت رو به راه شدن را پيدا مي‌كند، ضمن آنكه به دليل فقدان معرفت كامل دربارة امام(ع)، از همة شئونات ايشان، از جمله استحقاق تمام و تام خلافت و امارت ايشان بر زمين بي‌خبريم. از همين روست كه به جاي آنكه در خدمت ايشان درآييم، براي امور خرد و جزيي، امام را در خدمت مي‌آوريم. ايشان را براي سامان دادن و رتق و فتق امور جزيي و خرد زندگي كه جملگي آلودة حوادث و هواجس است، وارد مي‌كنيم و پس از مراد گرفتن ديگر بار بر سر كار خود مي‌رويم. در واقع، ما به خودمان مراجعه مي‌كنيم و نه به امام. رجوع حيث تفكّر و عمل ما به خودمان است؛ در حالي كه خودمان هم در بند حوادث و هواجس اسير هستيم.
انتظار به معني رفتن و رها شدن است. گسست قفل‌هاي هوا و هوس كه بر دست و پاي مرغ انديشه و عمل خود بسته‌ايم. به معني بي‌اعتبار دانستن خود و جانشين كردن امام مبين، بر مسند و منصب تمام امور جزيي و كلّي حيات است. متأسّفانه ما در غفلت تمام، راه رسيدن به حقوق خودمان را هم گم كرده‌ايم.
چه كسي مي‌تواند بگويد حقّ ما چيست؟ حقّ ما چقدر است؟ سهم ما چيست؟ سهم ما چقدر است؟ وقتي از خود، از انسان، تعريفي ناقص و مطابق آنچه اين علوم و فنون بريده از وحي و عالمان سكولار دوران جديد به ما شناسانده‌اند، ارائه مي‌دهيم، معلوم است كه پي به حق و استحقاق و استعداد خود هم نبرده‌ايم.
ما خودمان را در دايرة زمان و مكان فاني، اين جهاني و تجربي يافته‌ايم و در همين فضا و مكان از خود تعريف داده‌ايم. آيا اين تماميّت انسان و حقيقت انسان چنان‌كه كتاب آسماني معرفي مي‌كند، است؟
نتيجة اين تعريف غلط، مقصد غلط، رفتن غلط و طيّ طريق كردن غلط انسان در عرصة زمين شده است.
اگر تعريف از انسان را عوض كنيد، همه چيز عوض مي‌شود. ما خودمان را از پنجرة ديد و تعريف ديگران شناخته‌ايم و از همين جا به دنبال آنان و براي رسيدن به مقصد آنان، مطابق آنان گام مي‌زنيم و بر فريادها و ناله‌هاي جان و قلب و فطرت خود نيز بي‌اعتناييم.
بني‌آدمي كه تكليفش دربارة خودش چنين است، چگونه اراده مي‌كند دربارة خليفةالله و صاحب الأمر و العصر و مالك هستي تعيين سهم كند؟
مي‌گفتيم در زمان مبسوط اليد نبودن خليفةالله، يعني امام عادل و
رئوف منصوب از سوي حضرت حق و صاحب اختيار، همة خلايق مظلوم واقع مي‌شوند، از جمله انسانها. همه از حق و استحقاقشان دور مي‌افتند و به عكس با مبسوط اليد شدن امام، همه به حقّشان مي‌رسند و چنان كه آفريده شده‌اند، به مراتب عالي كمال دست مي‌يابند.
تجربة كمال، حقّ تمامي آفريده‌هاي خداوند است؛ همة آنها براي طيّ مراتب كمالي آفريده شده‌اند.
امامت ظلم، طريق طيّ مراتب كمالي را براي جملة آفريده‌هاي خداوند مسدود مي‌كند؛ چون او از اين طريق مي‌تواند بماند و ظالمانه حكم براند؛ چنان كه از اين طريق است كه غيبت امام هم به درازا مي‌كشد و مجال اعمال ولايت امام از بين مي‌رود. فراموش نكنيد كه، رعاياي امام، تنها انسانها نيستند. همة مخلوقات ارضي و سماوي رعاياي خليفةالله هستند.
صبح اميد، امام مبين است كه گوشه‌نشين پردة غيبت گشته و بدين ترتيب مجال سير كمالي به نحو تمام از جملة آفريده‌ها سلب شده است. آن روز كه پرده‌ها برافتد همه مي‌توانند فرياد كنند:
صبح اميد كه شد معتكف پردة غيبت
گو برون آي كه كار شب تار آخر شد
بعد از اين نور به آفاق دهم از دل خويش
كه به خورشيد رسيديم و غبار آخر شد
آن پريشاني شب‌هاي دراز و غم دل
همه در ساية گيسوي نگار آخر شد
پريشاني، جملة بحران و بن‌بست‌هاي حاصل از غلبة ظلمتِ شبِ دراز ظالمان است كه غم بر دل‌ها افكنده است.
جاي خوشحالي است، شب تاريك ظلم جاري بر مقدورات و مقدّرات بشر، چون شب و روز حاصل از طلوع و غروب خورشيد آسمان وقتي دارد كه سر خواهد رسيد و لاجرم نور خورشيد حقيقي جملة كثافات و تيرگي‌ها را خواهد شست تا راه از بيراهه باز شناخته شود و سالك، راه مجال طيّ مراتب و خانه تكاني جان از غبار اغيار بيابد و به خورشيد حقيقت قدسي برساند.
كاش مجال مي‌يافتيم و با همين وسايل مدرن، مثل كامپيوتر، آمار تمامي جنايات و تباهي‌ها و جرم و جنايت جاري در ميان مردم جهان را شناسايي و فهرست مي‌كرديم. آنگاه درمي‌يافتيم در چه باتلاقي گرفتار آمده‌ايم. اين همه نتيجة غيبت امام عادل در ميان مردم است.
نتيجه ناگزير دست بسته شدن امام عادل، بروز بحران و بن‌بست از جملة مناسبات جزيي و كلّي آفريده‌هاي خداوند است.
چه كسي مي‌تواند ادّعا كند كه بحران زيست محيطي و نابودي زمين و دريا و جنگل‌ها، حقّ طبيعت است؟ چنان‌كه كسي نمي‌تواند بپذيرد نابودي نسل ميليون‌ها موجود زنده در اثر بحران‌هاي زيست محيطي و رفتار ظالمانة بشر در عرصة زميني، حقّ آن موجودات بوده است.
آيا به بندهاي استعمار، استثمار و حتّي استحمار گرفتار ساختن مظلومان و مستعضفان حقّ آنان است؟
آلوده شدن پهنة درياها و اقيانوس‌ها و وسعت زمين به ميلياردها ميليارد تن موادّ شيميايي مضر، حقّ طبيعت است؟
سقط هزاران هزار جنين از دامان مادران كه سالانه به وقوع مي‌پيوندد، حقّ اين مخلوقات بيگناه است؟
قحطي و گرسنگي تحميل شده بر بيش از دو سوم ساكنان كرة زمين، حقّ مستضعفان است؟
قتل عام هزاران و ميليون‌ها نفر از مردمان بيگناه در بحبوحة جنگ‌هاي خانمان برانداز، به چه جرمي اتّفاق افتاده است؟
آيا سرايت هزاران نوع بيماري اخلاقي، روحي و رواني در ميان جملة ساكنان زمين و آلودگي ميليون‌ها انسان به مفاسد اخلاقي حاصل از غلبة فرهنگ‌ها و تمدّن‌هاي ظالمانه، سرانجامي نيك براي مردم در پي دارد؟
و ... هيچ‌كدام از آنچه را بر شمرديم، محصول حيات طيّبه در گسترة زمين نيست؛ در حالي كه حاصلِ دور ماندن بشر از حيات طيّبه هست و تحقّق اين حيات طيّبه به تمامي در گرو حضور و عمل امام عادل و مصون از خطا و لغزش است.
وقتي پدر خانواده‌اي غايب باشد، طبيعي است كه فرزندانش در معرض صدها دام و ابتلا و ضرب و شتم قرار مي‌گيرند.
پيامبر اكرم(ص) فرمودند:
«انا و علي ابواه هذه الامّة؛ من و علي پدران اين امّتيم.»
ما اوّل پدر را از دست داديم و سپس بي‌حفاظ و سپر و مراقب در معرض ضرب و شتم و لگد اغيار قرار گرفتيم.
پيامبر اكرم(ص) و علي(ع) در سيما و صورت امام مهدي(ع) متجلّي شده و ظهور يافته‌اند.
امام صادق(ع) فرمودند: «ما دوازده مهدي هستيم.» امام حسين(ع) نيز فرموده است: «از ما خاندان، دوازده مهدي خواهد بود كه اوّلين آنها اميرمؤمنان، عليّ بن ابي طالب(ع) است و آخرين آنها نُهمين از فرزندان من است و او امام قائم به حق است ...»1
آنان نوري واحدند و جملگي امام و مهدي اين امّتند و پدران آنها يكي پس از ديگري آمدند تا آنكه نوبت به آخرين آنها، يعني حضرت صاحب‌الزّمان(ع) رسيد.
فكر نمي‌كنيد كه ما مبتلاي يك سوء تفاهم شده‌ايم؟
اين جملات را خطاب به آن جوان خبرنگار گفتم كه از سهم امام از رسانه‌ها پرسيده بود. با معلوم شدن جايگاه امام در هستي، سؤال از سهم امام از هر چيز در عالم، ناشي از سوء تفاهم است.
مثل آن است كه ما از صاحب و مالك شش دانگ ملكي بپرسيم، سهمش از كلّ ملك چقدر است؟
سهم او از شش دانگ ملك، كلّ ملك است و اختيار تمام عيار دربارة آن را دارد.
امام، به دليل دارا بودن اولويّت، افضليّت، اعلميّت، اشرفيّت و مقام
ادامه در صفحة 108