فتنه‌های بحران‌ساز آخرالزّمان

سید حمید بحق

فتنه را در لغت، امتحان و آزمودن معنا کرده‌اند.1 این واژه معمولاً دربارة آن دسته از امتحاناتی به کار برده می‌شود که با تلخی و سختی همراه است.2

در «قرآن کریم»، این واژه برای همین معنا،3 بستن راه و بازگرداندن از مسیر حق،4 شرک و کفر،5 افتادن در معاصی و نفاق،6 اشتباه گرفتن و تشخیص ندادن حق از باطل،7 گمراهی،8 کشتار و اسارت،9 تفرقه و اختلاف میان مردم10 و ... به کار رفته است.

حضرت علی(ع)، منشأ فتنه‌ها را چنین بیان نموده‌اند:

«همانا از دو خصلت بر شما هراسانم؛ پيروي از هواي نفس و آرزوي طولاني، امّا پيروي از هواي نفس از حق باز مي‏دارد و امّا آرزوي دراز، آخرت را در طاق نسيان مي‏نهد. همانا دنيا، پشت‌كنان، كوچ كرده و مي‏رود و آخرت، كوچ كرده و به سوي ما مي‏آيد و هر كدام را فرزنداني است. پس شما از فرزندان آخرت باشيد و از فرزندان دنيا نباشيد؛ زيرا امروز كار هست و محاسبه نيست و فردا محاسبه هست و كار نيست و همان فتنه‏ها و آشوب‏ها از هواپرستي آغاز مي‏شود و از احكام بدعت و خود پرداخته، شروع مي‏گردد. در اين احكام خود پرداخته با خدا مخالفت مي‏شود و مرداني در عهده‌دار شدن آنها، به جاي مرداني ديگر مي‏نشينند.

اگر حق خالص در ميان بود، اختلاف به چشم نمي‏خورد و اگر باطل محض در ميان بود، بر هيچ خردمندي پوشيده نمي‏ماند؛ ليكن مشتي از حق و مشتي از باطل برگرفته شده و با هم آميخته گرديده و اينجاست كه شيطان به دوست‌داران خود چيره مي‏گردد و كساني رهايي مي‏يابند كه از طرف خداوند، عاقبت نيكي براي آنها رقم خورده باشد.

همانا من از رسول خدا(ص) شنيدم كه مي‏فرمود:

«چگونه خواهيد بود، زماني كه فتنه‏اي شما را در برگيرد كه در آن كودكان بيش از آن به نظر مي‏رسند كه هستند [سنّ و سالشان بيشتر به نظر مي‏رسد] و جوانان به پيري مي‏رسند. مردم به كژراهه مي‏روند و آن را چونان سنّت خويش مي‏گزينند و هر گاه بخشي از آن به روش درست تبديل گردد، گفته مي‏شود سنّت دگرگون شده است و اين در نظر مردم كاري زشت آيد و در پي آن، بلايا

شدّت يابند و نسل به اسارت برده شود. سپس فتنه و آشوب آنان را بكوبد؛ چنان كه آتش هيزم را مي‏كوبد و آسياب طعمة خود را. آنها دين مي‏آموزند؛ امّا نه براي خدا و دانش مي‏جويند؛ امّا نه براي عمل و به وسيلة كار آخرت، دنيا را مي‏طلبند.»11

در بیانات آن حضرت، صحبت از فتنة فراگیری است که در آخرالزّمان، میان تمام مسلمانان رخ مي‌دهد که تا زمان ظهور ادامه می‌یابد:

از پیامبر اکرم(ص) شنیدم که فرمود:

«جبرئیل به نزدم آمد و گفت: یا محمّد! به زودی در امّتت فتنه به پا خواهد شد. پرسیدم: چگونه از آن می‌توان خارج شد؟ گفت: در کتاب خدا خبر پیشینیان و آنها که پس از شما می‌آیند و حکم (آنچه) ما بین شما (رخ مي‌دهد) آمده است. فاصل ميان حقّ و باطل است و هزل نيست، هر ستم‌کاری که بدان عمل نکند، خداوند او را در هم مي‌شکند و هر کس جز در آن به دنبال هدایت باشد، خداوند گمراهش خواهد ساخت. ریسمان محکم الهی و ذکر حکیم و صراط مستقیم است.»12

در دیگر روایات حضرت امیر(ع)، دستة نجات یابنده را خود و شیعیانشان13 و تمام پیروان خویش،14 معرفی نموده‌اند.

«رسول خدا(ص) به من فرمود: «شبي كه مرا به آسمان‌ها بردند، قصرهايي ديدم كه از ياقوت سرخ و زبرجد سبز و درّ و مرجان و طلاي خالص بود، كاه‌گل آنها از مشك خوشبو و خاكش از زعفران و داراي ميوه و نخل خرما و انار بود و حوريه‏ و زن‌هاي زيبا و نهرهاي شير و عسل كه بر روي درّ و جواهر مي‏گذشت و در كنار آن دو نهر خيمه‏ها و غرفه‏هايي بنا شده بود و در آنها خدمت‌كارها و پسراني بودند و فرش‌هايش از استبرق و سندس و حرير بود و طناب‌هايي در آنها بود. گفتم: «اي حبيب من، جبرئيل!

اين قصرها از آن كيست؟ و قصّة آنها چيست؟» جبرئيل گفت: اين قصرها و آنچه در آن است و چندين برابر آن، مخصوص شيعيان برادرت و جانشين تو، پس از تو بر امّت علي است و ايشان را در آخرالزّمان به نامي كه ديگران را آزار دهد، بخوانند. آنها را رافضه (واگذارندگان) خوانند، در صورتي كه اين نام براي آنان زينت است؛ زيرا ايشان باطل را واگذارده و به حق چنگ زده‏اند و سواد اعظم اينانند و اينها مخصوص شيعيان فرزندت حسن، پس از اوست و براي شيعيان برادرش حسين، پس از اوست و براي شيعيان فرزندش عليّ بن الحسين بعد از اوست و براي شيعيان فرزندش محمّد بن علي پس از اوست و مخصوص شيعيان فرزندش جعفر بن محمّد پس از اوست و براي شيعيان فرزندش عليّ بن الحسين بعد از اوست و براي شيعيان فرزندش محمّد بن علي بعد از او و براي شيعيان فرزندش حسن بن علي پس از او و براي شيعيان فرزندش محمّد المهدي پس از اوست. اي‏ محمّد! اينان امامان پس از تو نشانه‏هاي هدايت و چراغ‌هاي روشن در تاريكي‏ها هستند، شيعيانشان تمامي فرزندان تو هستند و دوست‌داران آنها پيروان حق و دوستان خدا و رسولند كه باطل را واگذارده و از آن دوري كرده‏اند و آهنگ حق نموده و از آن پيروي كرده‏اند، آنها را در زمان زندگي‏شان دوست داشته و پس از مرگشان زيارت كنند، درصدد ياري آنهايند و به دوستي آنها اعتماد كنند، رحمت خدا بر ايشان باد؛ زيرا او آمرزنده و مهربان است.»

شدّت این فتنه را از آنجا مي‌توان دریافت که ایشان مي‌فرمایند:

«...اگر کسی را با ده طناب در جبهة حق بسته باشند، باز او را به باطل مي‌کشانند و به عکس.»15

سختی این فتنه‌ها برای مؤمنان نیز از این روایت قابل درک است که ایشان از رسول خدا(ص) نقل نمودند که فرمود:

«زماني بر مردم مي‏آيد كه دل مؤمن در نهادش آب مي‏شود، همان طور كه سرب در آتش آب مي‏شود و نيست سبب آن، مگر اينكه فتنه‏ها و بدعت‌هایي را كه در دين آنها ظاهر گشته مشاهده مي‌كند و توانایي تغيير و بر طرف ساختن آنها را ندارد.»16

در جای دیگر از حضرتش نقل شده که: «مؤمنان آخرالزّمان از کنیزان پست‌تر شمرده خواهند شد.»17

آثار بروز فتنه‌ها در جامعه

هر چند فتنه‌ها سختی‌ها و تلخی‌های خاصّ خود را به دنبال مي‌آورد؛ لیکن شیریني‌هایی در پی آن نصیب مؤمن مي‌شود که شاید از هیچ راه دیگری تحصیل آنها برای مؤمن ممکن نباشد:

ـ از فتنه‌های آخرالزّمان کراهت نداشته باشید که منافقان را نابود مي‌کنند.18

ـ در ضمن وصایای رسول خدا(ص) به امیرمؤمنان(ع) آمده است: «اي علي! شگفت‌آورترين مردم از نظر ايمان و بزرگ‌ترين آنان از نظر يقين، مردماني باشند كه در آخرالزّمان پيامبري نديدند و امام هم از نظرشان پنهان شده، پس به همان سياهي و سفيدي كتاب ايمان آورده‏اند.»19

ـ امام صادق(ع) كه فرمود:

«پس از آنكه عثمان كشته شد و با اميرالمؤمنين(ع) بيعت شد، آن حضرت بر فراز منبر تشريف برد و خطبه‏اي خواند كه امام صادق(ع) آن خطبه را بيان فرمودند. حضرت امير(ع) در آن خطبه مي‌فرمايد: «هان كه گرفتاري شما به گرفتاري همان روز كه خداوند پيغمبرش را برانگيخت، بازگشت نموده است. سوگند به آنكه او را به حق برانگيخت، حتماً بايد گرفتار وسوسه شويد و غربال گرديد تا آنكه زيرورو شويد و بالا و پایين گرديد و حتماً بايد افرادي كه كوتاه آمده‏اند، پيشي گيرند و آناني كه پيشي گرفته‏اند، كوتاه بيايند. به خدا قسم هيچ نشانه‏اي را پنهان نكرده‏ام و هيچ دروغي نگفته‏ام و مرا از اين مقام و چنين روز آگاهي بود.»20

مسلّماً هر آزمونی که سخت‌تر باشد، بسیاری نمی‌توانند در آن قبول شوند، در عین آنکه آن عدّه‌ای که توفیق و پیروزی می‌یابند، تعدادی اندک بوده و جایگاهی رفیع خواهند داشت.

پي‌نوشت‌ها: