مايكل اسنونايدر
توليد و عرضة موادّ غذايي هشدار مي‌دهند. نشانه‌هايي همچون از بين رفتن خاك مرغوب كشاورزي و ذخاير آب زيرزميني در بسياري از مناطق خشك جهان، افزايش شديد بهاي موادّ غذايي در طول يك سال گذشته و مهم‌تر از همه، افزايش فزايندة قيمت نفت كه شايد بحران‌هاي اخير در برخي مناطق نفت‌خيز شمال آفريقا و خاورميانه به آن دامن خواهد زد، چشم‌انداز تيره‌اي را به ويژه فراروي كشورهاي فقيرتر جهان و كشورهايي همچون آمريكا قرار خواهد داد. مردمان اين كشور آن‌چنان به فروشگاه‌هاي انباشته از انواع موادّ خوراكي ارزان‌قيمت عادت كرده‌اند كه بعيد مي‌نمايد بتوانند، هيچ حالت ديگري را حتّي در ذهنشان تصوّر كنند. نويسندة اين مطلب مي‌پرسد: به راستي، در صورت وقوع چنين بحراني، بر سر ميليون‌ها نفر انساني كه حتّي هم اكنون نيز قادر به تأمين تمام نيازهاي غذايي خود نيستند، چه خواهد آمد؟
آن دسته از كساني كه هنوز متوجّه نشده‌اند، خوب است بدانند جهان در آستانة يك بحران غذايي تمام‌عيار قرار دارد. اين بحران از جنبه‌هاي زيادي بر شما و خانواده‌تان تأثير خواهد گذاشت. شايد اين بحران، امروز يا فردا از راه نرسد؛ ولي در بروز آن هيچ ترديدي نيست.
آب و هواي نامساعد و مصيبت‌هاي طبيعي هولناك، در طول دو سال گذشته، در بسياري از مناطق جهان، آثار وخيمي بر توليد محصولات كشاورزي گذاشته‌اند. قيمت نفت افزايش پيدا كرده است. كلّ اقتصاد جهاني بر اساس توانايي استفاده از مقادير هنگفت نفت گران‌قيمت براي توليد موادّ غذايي و ديگر كالاهاي ارزان‌قميت و حمل و نقل آنها از مسافت‌هاي بسيار دوردست شكل گرفته است. بدون نفت ارزان، اين بازي به كلّي تغيير مي‌كند.
شاخص‌هاي متعدّدي حكايت از آن دارند كه ما اكنون در حال ورود به دوراني هستيم كه در آن، غذاي كافي براي تمام مردم جهان وجود نخواهد داشت. با افزايش رقابت‌ها بر سر عرضة موادّ غذايي،
قيمت آنها به رشد خود ادامه مي‌دهد. در برخي موارد، اين قيمت‌ها، هم اكنون نيز در حال افزايش هستند.
بر اساس اعلام بانك جهاني، از ژوئن گذشته، 44 ميليون نفر در سراسر جهان به دليل افزايش بهاي موادّ غذايي، به ورطة فقر شديد رانده شده‌اند.
جهان با نرخي حيرت‌انگيز در حال از دست دادن خاك مرغوب كشاورزي است. به گفتة لستر براون، يك سوم زمين‌هاي كشاورزي جهان با روندي سريع‌تر از شكل‌گيري اين خاك از طريق فرآيندهاي طبيعي، در حال از دست دادن خاك مرغوب خود هستند.
به دليل يارانه‌هاي اتانول كه در آمريكا پرداخت مي‌شود، در حال حاضر، از حدود يك سوم كلّ ذرّت توليدي در آمريكا براي تهيّة سوخت استفاده مي‌شود، همين امر فشار شديدي بر بهاي ذرّت وارد مي‌آورد.
به اين ترتيب، زماني كه صدها ميليون نفر از انسان‌ها از پس هزينة تأمين خورد و خوراك خود برنيايند، بر سر جهان ما چه خواهد آمد؟ پيش‌بيني شده است كه تا سال 2012 م. هيچ گندمي در «عربستان سعودي» توليد نخواهد شد.
ذخاير آب در سراسر جهان به دليل بهره‌برداري بيش از حد، با نرخ هشداردهنده‌اي، در حال تمام شدن است. بر اساس اعلام بانك جهاني، در «چين»، 130 ميليون نفر و در «هند»، 175 ميليون نفر از غلّاتي تغذيه مي‌كنند كه با آب به دست آمده از سفره‌هايي كاشت مي‌شوند كه نرخ جاي‌گزيني آنها از برداشت آنها، بيشتر است. به اين ترتيب، زماني كه كلّ اين آب‌ها به پايان برسند، چه اتّفاقي مي‌افتد؟
در ايالات متّحده، تلف كردن نظام‌مند سفرة آب زيرزميني «اوگالا» مي‌تواند صبحانة آمريكايي‌ها را به كاسه‌اي خاك تبديل كند. بيماري سالي، نظير زنگ‌زدگي UG99 گندم، به صورت روزافزون در حال از بين بردن بخش‌هاي بزرگي از توليد موادّ خوراكي جهان است.
سونامي و بحران اتمي كه پس از آن در «ژاپن» رخ داد، مناطق كشاورزي پهناوري را در اين كشور غيرقابل استفاده كرده است. افراد زيادي وجود دارند كه معتقدند در نهايت، اراضي قابل توجّهي از شمال ژاپن به دليل آلودگي به موادّ راديواكتيو، غيرقابل كشت اعلام خواهند شد. البتّه فقط اين نيست. هم اكنون افراد زيادي قانع شده‌اند اقتصاد ژاپن كه سومين اقتصاد جهان است، در نتيجة اين بحران در مرز فروپاشي قرار گرفته است.
قيمت نفت مي‌تواند عاملي بزرگ‌تر در اين فهرست باشد. شيوة توليد موادّ خوراكي ما به شدّت به نفت وابسته است. شيوه‌هاي حمل و نقل موادّ كشاورزي ما نيز به نفت متّكي است. زماني كه قيمت نفت سر به آسمان بزند، كلّ سيستم توليد موادّ خوراكي بسيار گران تمام خواهد شد. اگر قيمت نفت همچنان بالا بماند، ما شاهد قيمت بالاتر موادّ غذايي خواهيم بود، به گونه‌اي كه برخي اشكال توليد موادّ غذايي، ديگر اقتصادي نخواهد بود.
در برخي موارد ممكن است جهان كمبود شديد كود را تجربه كند. به نظر دانشمندان ابتكار جهاني تحقيقات فسفر، در سي يا چهل سال آينده، ديگر ذخاير فسفر جهان براي تأمين نيازهاي كشاورزي كافي نخواهد بود.
تورّم موادّ غذايي هم اكنون بسياري از اقتصادها را در گوشه و كنار جهان تضعيف كرده است. براي نمونه هند در حال سر و كلّه زدن با يك تورّم موادّ غذايي سالانه هجده درصدي است. بنا بر اعلام سازمان ملل، قيمت جهاني موادّ غذايي در ماه فوريه به سقفي، به كلّي جديد خواهد رسيد.
بنا بر اعلام بانك جهاني، قيمت جهاني موادّ غذايي در طول دوازده ماه گذشته 36 درصد افزايش يافته است.
قيمت خرده‌فروشي گندم و ذرّت از تابستان گذشته، بيشتر از دو برابر شده است.
قيمت خرده‌فروشي سويا از ژوئن گذشته، حدود پنجاه درصد افزايش يافته است.
قيمت خرده‌فروشي آب پرتقال از سال 2009 م. تاكنون دو برابر شده است.
حدود سه ميليارد نفر از مردم جهان با دستمزدي معادل دو دلار يا كمتر از دو دلار در روز، زندگي مي‌كنند و جهان حتّي پيش از آغاز سال جاري در آستانة بحران اقتصادي قرار دارد.
پيوسته شايعاتي از كمبود برخي از بزرگ‌ترين ذخاير اضطراري موادّ غذايي در آمريكا وجود داشته است. مطلب زير، چيكده‌اي از اخطار ويژة اخير است كه به شبكة خبري «رايدرز» ارسال شده است:
به پيرامون خود نگاهي بياندازيد. عناوين خبري را بخوانيد. بزرگ‌ترين كارخانه‌هاي توليد موادّ خوراكي، يد، پتاسيم و ديگر توليدكنندگان توليدات اضطراري را نگاه كنيد كه در عمل، فروشگاه‌هاي اينترنتي خود را تعطيل كرده‌اند و اعلان‌هايي همچون اين اعلان‌ها را در وب‌سايت رسمي «مونتن هاوس» و وب‌سايت كارخانة «تايروسيف» بخوانيد كه توضيح داده‌اند به دليل تقاضاهاي بسيار شديد، آنها در حال تعطيل كردن فروش‌هايشان براي مدّت زماني نامشخّص هستند و اميدوارند، روزي دوباره فعّاليت خود را از سر گيرند.
اين همه چه معنايي دارد؟ معناي آنها اين است كه ما زمان زيادي نداريم. سال‌هاي سال است كه هشداردهندگان، نعره و فرياد كشيده‌اند كه يك بحران موادّ غذايي در راه است. از اينجا به بعد، ديگر چيز زيادي وجود ندارد كه دربارة آن هشدار داده شود. قيمت موادّ غذايي شروع به بالا رفتن كرده است؛ ولي حقيقت اين است كه مغازه‌هاي ما، هنوز انباشته از ميزان عظيمي موادّ غذايي به نسبت ارزان‌قيمت هستند.
با اين حال، انسان بايد احمق باشد كه اين نشانه‌هاي هشداردهنده را نبيند. درست به آنچه بعد از يازدهم مارس در ژاپن رخ داد، نگاه كنيد. قفسه‌هاي مغازه‌ها بي‌درنگ، به كلّي خالي شدند.
قرار نيست اين اتّفاق امروز رخ دهد. شايد فردا نيز رخ ندهد؛ ولي يك بحران غذايي بزرگ به زودي از راه خواهد رسيد. در اين صورت، شما و خانواده‌تان چه خواهيد كرد؟ شايد بد نباشد از هم‌اكنون كم‌كم به حال آن موقع خود فكري كنيد.
منبع: نشریة سیاحت غرب، ش 94.