آخرالزّمان در فرهنگ و ادبیات مختلف دنیا با دورة وارونگی‌ها، بحران‌ها و فتنه‌ها تعریف مي‌شده است. با مرور در منابع و متون گوناگون، بحران‌هاي آخرالزّمان را در این عرصه‌ها مي‌توان مشاهده نمود:
1. امنیت: دشمنان، حریصان، غارتگران: داخلی (نفوذی، خودی)، خارجی؛
2. طبیعی: زمینی، هوایی، خوراکی؛
3. اخلاقی: فردی، جمعی، خانوادگی، اجتماعی، جهانی؛
4. عقیدتی: هجمة عقاید، صعوبت پذیرش؛
5. مالی ـ اقتصادی: فقر، شبهه، اختلاس، دزدی؛
6. علمی؛
7. حکومت‌ها؛
8. بیماری‌ها؛
9. سیاسی.
اگر مهم‌ترین عامل فروغلتیدن در این فتنه‌ها و آسیب‌پذیری از آن را فقدان بصیرت بدانیم سخن به گزاف نگفته‌ایم. برخي از امور و گرايش‌ها در وجود انسان مانع از بصيرت يافتن وي مي‌گردد؛ به گونه‌اي كه با وجود يقين به حقّانيت موضوعي، آن را ناديده گرفته و چشم بصيرت خود را نسبت به آن فرو مي‌بندد كه در اينجا به دو مورد به اجمال اشاره مي‌كنيم و بدیهی است علاقه‌مندان مي‌بایست به کتب و منابعی که به تفصیل در این رابطه سخن گفته‌اند، مراجعه نمایند:
1. دل‌بستگي به دنيا
حضرت علي(ع) در اين خصوص مي‌فرمايد:
«به درستي كه دنيا خانة محنت‌ها و جايگاه فتنه‌هاست. كسي كه طلب كند، آن را هلاكش كند و كسي را كه به دنبالش نباشد، با او به نيكویي همراهي كند و هر كه نظر كند به سوي آن، كور گرداند او را (چشم بصيرت را از او مي‌گيرد)...».
نمونه‌هاي تاريخي اين گروه از افراد نيز همچون عمر سعد‌ها كه به دليل دل‌بستگي دنيا، چشم بصيرت خود را كور كردند و به مبارزه با حق پرداختند، كم نيستند. در مقابل، یاران امام حسین(ع) كه به عشق شهادت مي‌جنگیدند، از مرگ هراسی نداشتند و در برابر دشمن سست نمی‌شدند. رشادتی كه حضرت مسلم بن عقیل در «كوفه» از خود نشان داد یا شجاعت و شهامتی كه ابوالفضل العبّاس(ع)، حضرت قاسم(ع) و دیگران از خود به نمایش گذاشتند، بیانگرآن است كه آنان از شجاع‌ترین انسان‌ها بودند. شجاعت آنان به گونه‌ای بودكه حتّی یكی از سران سپاه دشمن بر سربازان خود فریاد زد:
ای بی‌خردان! می‌‌‌دانید با چه كسانی می‌جنگید؟ با شیران شرزه، با گروهی كه مرگ آفرینند! هیچ كدامتان به میدان آنان نروید كه كشته می‌‌‌شوید.
یكی دیگر از دشمنان، شجاعت یاران امام را این گونه توصیف می‌كند:
كسانی بر ما تاختند كه پنجه‌هاشان بر قبضة شمشیرها بود. آنان همچون شیران خشمگین بر سواران ما تاختند وآنها را درچپ و راست تارومار كردند و خود را در كام مرگ افكندند.
یاران امام حسین(ع) بعد از شهادت او نیز جلوه‌هايي از شجاعت را به نمایش گذاشتند. اهل بیت امام به رغم آنكه اسیر بودند، زانوی غم در بغل نگرفته و در برابر دشمن تسلیم نشدند. آنان به گونه‌ای رفتاركردندكه دشمنان را خشمگین نمودند. در هنگام گفت‌وگوی حضرت زینب(س) با ابن زیاد، از ايشان به عنوان زن متكبّر یاد كرد. رفتار اهل بیت امام حسین(ع) ریشه در شجاعت امامشان داشت؛ زیراآنان یاران امامی بودندكه مرگ در راه خدا را عزّت مي‌دانست و شعار «أباالموت تخوفانی» سرمی‌داد. یكی از راویان واقعة «كربلا» می‌گوید:
به خدا قسم هیچ كس را ندیدم كه فرزندان وخاندان و یارانش كشته شده و در انبوه مردم محاصره شده باشد و مانند حسین بن علی(ع) همچنان قوی دل و استوار و شجاع باشد. دشمنان، او را محاصره كرده بودند؛ ولی او با شمشیر به آنان حمله مي‌كرد و همه از چپ و راست فرار می‌كردند. شمر چون چنین دید، به سواره‌های خود فرمان داد به پشتیبانی نیروهای پیاده بشتابند و امام را از هر طرف تیرباران كنند.
2. گرفتار شدن به شهوات و لذّت‌ها
اميرالمومنين علي(ع) در اين‌باره مي‌فرمايد:
«هرگاه چشم ظاهري، شهوت را ببيند، چشم دل انسان نسبت به عاقبت كار كور گردد.»