ارتباط ميان «مك دونالد» و گرسنگي در جهان

مژگان نژند

به راستي، چه ارتباطي است ميان «مك دونالد» و گرسنگي در جهان، نابودي جنگل‌هاي استوايي و سلامت انسان‌ها؟ در پس لبخند به ظاهر بي‌غل و غش رونالد مك دونالد، دلقك نمادين اين رستوران زنجيره‌اي، حقيقتي وحشتناك پنهان است: بهره‌برداري جهاني از انسان‌ها، حيوانات و طبيعت!

از سال1970 م. كرة زمين به دليل مصرف‌گرايي روزافزون و بهره‌برداري بي‌روية كشورهاي صنعتي غربي از منابع، 30% از ثروت‌هاي طبيعي خود را از دست داده است و اوضاع همچنان رو به وخامت مي‌رود. عامل اين مصرف‌گرايي افراطي، غول‌هاي چند ملّيتي از جمله شركت‌هاي بزرگ غذاهاي آماده، مانند مك دونالد هستند كه جهان سوم و ساكنان آن را به اسارت گرفته‌اند. مك دونالد، بزرگ‌ترين ثروت غيرمنقول جهان به شمار مي‌رود كه سالانه 2 ميليارد دلار صرف تبليغات خود مي‌كند؛ امّا چه چيزي در پس چهرة خندان و رنگين اين غول غذاهاي آماده كه ادّعاي نوع‌دوستي‌اش گوش فلك را كر مي‌كند، پنهان است؟

مك دونالد و گرسنگي در جهان

مك دونالد صرفاً يكي از صدها شركت غول چند ملّيتي است كه در گستره‌هاي عظيم كشورهاي فقير، سرمايه‌گذاري كرده و پا گرفته‌اند. پهنه‌هايي كه سران و بزرگان تشنة دلار اين كشورها با بيرون راندن كشاورزان كم بضاعت از مزارعشان به سودجويان غالباً غربي واگذار كرده‌اند! قدرت دلار در واقع بدين معناست كه كشورهاي فقير با هدف كسب تكنولوژي و دريافت محصولات صنعتي، چاره‌اي جز اين نمي‌بينند كه به توليد هر چه بيشتر موادّ خوراكي در راستاي صادرات آن به آمريكا، اقدام كنند. در اين ارتباط، بايد گفت كه 36 كشور از مجموع 40 كشوري كه در شمار فقيرترين‌ها محسوب مي‌شوند، محصولات غذايي خود را به ثروتمندترين كشورها صادر مي‌كنند.

در واقع، برخي كشورهاي جهان سوم كه غالب كودكانشان از سوءتغذيه رنج مي‌برند، راهي جز صادر كردن توليدات كشاورزي خود كه جزو نيازهاي اوّليه‌شان محسوب مي‌گردد، پيش رو نمي‌بينند. از جملة اين محصولات، مي‌توان به موادّ غذايي لازم براي فربه ساختن دام‌ها اشاره كرد كه سيلشان، بازار همبرگرهاي جهان غرب را برداشته است. بدين‌سان، ميليون‌ها هكتار از زمين‌هاي قابل كشت كشورهاي فقير به استفادة كشورهاي غربي اختصاص يافته است (چاي، قهوه، توتون و ...)، در حالي كه در خود اين كشورها مردم از گرسنگي جان خود را از دست مي‌دهند. مك دونالد آمريكايي به گونه‌اي مستقيم در اين امپرياليسم اقتصادي كه بخش اعظم مردم رنگين پوست را در فقر و گرسنگي فرو برده است، دخالت دارد و اين در حالي است كه مشاهده مي‌كنيم، بسياري از مردم سفيدپوست، هر روز بر حجم چربي‌هاي خود مي‌افزايند.

در كشورهاي آمريكاي لاتين، دام‌ها به كمك دانه‌هاي غلّات تغذيه مي‌شوند تا گوشت مصرفي همبرگرهاي مك دونالد و ديگر چند ملّيتي‌هاي غذاهاي آماده، تأمين گردد. گلّه‌هاي دام، ده برابر، بيش از انسان‌ها دانه و سويا مصرف مي‌كنند؛ زيرا براي به دست آوردن يك كيلو گوشت گاو كه مك دونالد، بزرگ‌ترين مصرف‌كنندة آن در سطح جهان به شمار مي‌رود، به 10 كيلوگرم پروتئين گياهي نياز است. بنابراين، براي توليد يك تن گوشت، لازم است هفت برابر بيشتر پروتئين گياهي مصرف گردد. به عبارت ديگر، 145 ميليون تن دانة غلّاتي كه به خوراك دام‌ها مي‌گردد، تنها 21 تن گوشت و محصولات جانبي توليد مي‌كند و اين بدان معناست كه سالانه 124 ميليون تن غلّات به ارزش 20 ميليارد دلار آمريكا به هدر مي‌رود؛ در حالي كه طبق محاسبات انجام گرفته اين مبلغ مي‌تواند امكان تأمين خوراك، پوشاك و مسكن كلّ جمعيّت جهان را به مدّت يك سال فراهم آورد. بي‌اغراق مي‌توان گفت هنگامي كه لقمه‌اي از ساندويچ بيگ مگ، اين چند ملّيتي آمريكايي از حلقمان فرو

مي‌رود، در واقع لقمه‌اي از دهان يك گرسنه دزديده شده است (5 هكتار سويا مي‌تواند پروتئين لازم براي 60 فرد گياه‌خوار را تأمين كند؛ در حالي كه به عنوان خوراك دام، مقدار پروتئين لازم براي تنها دو نفر تأمين مي‌گردد).

به عبارت ديگر، در حالي كه ميليون‌ها نفر از مردم جهان از فرط گرسنگي جان مي‌بازند، مناطقي وسيع از كشورهاي جهان سوم به پرورش دام يا كشت دانه‌ها به هدف تغذية حيواناتي كه مقصد نهايي‌شان شكم غربي‌هاست، اختصاص مي‌يابد. بدين سان، كشورهاي در حال توسعه، تحت فشار طرح‌هاي تعديل ساختاري پيشنهادي «صندوق بين المللي پول» و «بانك جهاني» به اين شكل، كشاورزي صادراتي به زيان كشاورزي مورد نياز مردم محلّي روي مي‌آورند. نتيجه آنكه، بيش از سه چهارم زمين‌هاي كشاورزي جهان به حيوانات پرورشي و 40% كشت غلّات به تغذية دام‌ها اختصاص يافته است. «اروپا» به ميزان هفت برابر مساحت كشاورزي خود از زمين‌هاي جهان سوم به منظور تغذية دام‌هاي اين قارّه استفاده مي‌كند و اين در حالي است كه 800 ميليون فرد بشر از گرسنگي رنج مي‌برند.

ديگر آنكه، دام‌هاي پرورش‌يافته در سطح كرة زمين سالانه حدود 3600 ميليارد متر مكعب آب مصرف مي‌كنند؛ در حالي كه اين عنصر حياتي چالش عمدة قرن بيست و يكم به حساب مي‌آيد؛ زيرا 15 ميليون نفر از جمعيّت جهان، سالانه به دليل عدم دسترسي به اين مادّة حياتي، جان خود را از دست مي‌دهند. بدين‌سان، مردم كشورهاي فقير از گرسنگي مي‌ميرند؛ در حالي كه زمين‌هاي آنان صرف منافع چند ملّيتي‌هاي غربي گرديده، مورد بهره‌برداري بيش از حدّ آنها قرار مي‌گيرد و اين منطق ليبرال است، سودجويي پيش از هر چيز، حتّي امنيّت غذايي!

نابودي كرة زمين

شركت‌هاي چند ملّيتي غذاهاي آماده از زيباترين جنگل‌هاي جهان را با سرعتي غيرقابل تصوّر به نابودي مي‌كشانند. از سال 1960 م. مساحتي معادل وسعت «اسپانيا» و از سال 1975 م. گستره‌اي به اندازة كلّ وسعت «پرتغال» و «فرانسه» از «جنگل آمازون» تخريب گرديده و با آهنگ كنوني (دقيقه‌اي 25 هكتار)، نابودي كامل آن براي پنجاه سال آينده پيش‌بيني شده است.

گاوين ادواردز، هماهنگ كنندة بين‌المللي مبارزات «سازمان صلح سبز» براي حفظ جنگل‌ها، با تأكيد بر ارتباط ميان فعّاليت‌هاي مك دونالد، از ميان چند ملّيتي‌هاي «فست فود» و جنگل‌زدايي بي‌رويّه، مي‌گويد: مك دونالد براي كشت سوياي مورد نياز تغذية ماكياني كه به غذاهاي آمادة رستوران‌هاي زنجيره‌اي اين شركت مبدّل مي‌گردند، منطقة آمازوني را نابود مي‌سازد. تلاش‌هاي ما تأثير

اين چند ملّيتي‌ها و شركاي آنان را بر جنگل‌ها، زيستگاه‌هاي طبيعي و انواع و گونه‌هاي بسيار غني گياهي و جانوري به طور مستقيم به نمايش مي‌گذارد.

ميليون‌ها نفر از افراد بشر به آبي كه از اين جنگل‌ها جاري است، وابسته‌اند. در منطقة آمازوني كه حدود يكصد هزار مزرعة پرورش گاو را در خود جاي مي‌دهد، باران‌هاي شديد درّه‌هاي فاقد درخت را به طور كامل مي‌شويد و موجبات فرسايش زمين‌ها را فراهم مي‌آورد. بدين گونه، زمين خشك و برهنه در زير آفتاب سوزان منطقة استوايي به زميني بي‌حاصل براي كشاورزي تبديل مي‌گردد. كارشناسان معتقدند اين نابودي در هر پنج ساعت، به انقراض نسل يكي از انواع و گونه‌هاي حيواني، گياهي يا حشرات مي‌انجامد.

منطقة استوا در حصار كمربندي سبز، متشكّل از جنگلي فوق العادّه زيبا و حارّه‌اي قرار دارد كه پنج ميليون سال از گزند هر گونه تمدّن و توسعة انساني در امان بوده و نيمي از اشكال زندگي كرة زمين، از جمله سي هزار گونة گياهي را در خود شكل بخشيده است. مك دونالد، امروز خود اعتراف دارد كه از گوشت گاوهايي استفاده مي‌كند كه در زمين‌هايي كه به جنگل‌هاي استوايي متعلّق است، پرورش يافته‌اند و بدين سان مانع احياي جنگل‌ها گرديده است. آنچه از اين حيوانات دفع مي‌گردد، مسئول 40% از انتشارات جهاني گاز آمونياك است كه يكي از دلايل عمدة بارش باران‌هاي اسيدي به شمار مي‌رود.

در واقع، مك دونالد و برگر كينگ، دو شركت از مجموع شركت‌هاي بي‌شمار آمريكايي‌اند كه از حشره‌كش‌ها به منظور نابودي مناطقي وسيع از جنگل‌هاي حارّه‌اي در آمريكاي مركزي و ايجاد چراگاه‌هاي مورد نياز دام‌هايي استفاده مي‌كنند كه سپس در ايالات متّحده - كه به كشور فست فود معروف است - به همبرگر، خوراك حيوانات و نيز موادّ لازم جهت بسته‌بندي غذاهاي آماده تبديل مي‌شوند و اگرچه اين چند ملّيتي‌ها خود مدّعي‌اند از كاغذهاي بازيافت شده، براي رفع نيازهاي خود بهره مي‌گيرند؛ امّا واقعيّت اين است كه 1300 كيلومتر مربع از جنگل بايد تخريب گردد تا كاغذ مورد نياز يك سال بسته‌بندي فست فود فراهم آيد. علاوه بر اين، مردم بومي كه توسط شبه نظاميان تحت امر چند ملّيتي‌ها و نيز نيروهاي دولتي از زمين‌هاي خود رانده مي‌شوند، به اجبار در ديگر مناطق جنگلي اسكان يافته و به ناچار به نابودي جنگل‌ها دامن مي‌زنند.

از ديگر سو، 21000 شعبة مك دونالد، در جاي جاي كرة زمين، به تنهايي سالانه بيش از يك‌هزار تن زباله جعبة بسته‌بندي غذا توليد مي‌كنند كه خود مستلزم استفاده از موادّ شيميايي آلاينده است. مك دونالد و ديگر رستوران‌هاي زنجيره‌اي فست فود يا غذاهاي آماده، شعارهاي خود را صرفاً با اين هدف، بر حفظ محيط زيست، متمركز ساخته‌اند كه به دنبال امتيازات مالي و نيز جلا بخشيدن به تصوير مخدوش خود نزد مردم كوچه و بازار و مشتريان خود هستند.

بدين سان، مك دونالد و ديگر شركت‌هاي چند ملّيتي مشابه، طيّ تهاجم استعماري خود، زمينه را براي وقوع يك فاجعة زيست‌محيطي فراهم مي‌آورند. آنها زمين‌ها را نابود ساخته، امنيّت غذايي مردم محلّي را از بين مي‌برند، بوميان را قتل عام مي‌كنند و اقوام متعدّد و كشاورزان كوچك را از زمين‌هاي آبا و اجدادي‌شان بيرون رانده و هزاران سال زندگي آرام و بي‌دغدغة آنان را كاملاً مختل مي‌سازند.

به غير از اين، موادّ شيميايي به كار رفته در كشاورزي، به طور منظّم آب‌هاي زيرزميني و جريان‌هاي آب دهكده‌هاي اطراف را آلوده ساخته، سبب مرگ روزانه 600 كودك مي‌گردد.

جنگل‌زدايي فزايندة اين چند ملّيتي‌ها، طيّ 150 سال گذشته، گازهاي گلخانه‌اي را حدود 30% افزايش داده است. جنگل از طريق جذب گاز كربنيك نقشي اساسي در كنترل آب و هوا و حفاظت از منابع آب شيرين ايفا مي‌كند. اين، نمونه‌اي كامل از استكبار و انحراف شركت‌هاي چند ملّيتي غربي است كه بي‌وقفه در انديشة سودجويي‌اند و كرة زمين و جنگل‌هاي آن نيز به شكلي تراژيك اين سياست‌ها را متحمّل مي‌گردند.

هنگامي كه مي‌دانيم به عنوان مثال، در ايالات متّحدة آمريكا، سرزمين غذاهاي آماده، در هر ساعت يك ميليون حيوان تناول مي‌شود، اين به معناي مردود شمردن حاكميّت جنوب به سود مصرف اضافي گوشت در شمال است. در واقع، چنانچه ساكنان آمريكا 10% از مصرف گوشت خود بكاهند، آب، زمين و انرژي صرفه‌جويي شده مي‌تواند، خوراك بيش از يكصد ميليون نفر را تأمين سازد؛ اين در حالي است كه گزارش شگفت انگيز «سازمان كشاورزي و خواروبار جهاني (فائو)» نشان مي‌دهد كه كشاورزي كنوني قادر است، دوازده ميليارد شهروند كرة زمين، يعني تقريباً دو برابر رقم كنوني افراد بشر را سير كند!

پولدار بايد سهم فقير را بالا بكشد و ارباب بايد بر بردة خود حكومت كند! اين، درس اخلاقي است كه غربي‌ها براي فرزندان خود به جا مي‌گذارند و آن را تقدير مي‌نامند! آنها از يك سو، ما را به حقيقت كذب زيادي جمعيّت خو مي‌دهند تا انديشة كنترل مواليد را به ما بقبولانند و از ديگر سو، تمامي تلاش‌ها به كار گرفته مي‌شود تا توزيع ثروت، معناي مدينة فاضله را يابد! در نيم‌كرة جنوبي، بيش از هشتصد و پنجاه ميليون نفر از سوء تغذية مداوم رنج مي‌برند و دو ميليارد نفر بشر با كمبودهايي مواجهند كه مي‌تواند آنها را به معلوليت‌هاي دائم رهنمون گردد؛ در حالي كه در شمال، بيش از يك ميليارد تن از مردم، از زيادي تغذيه در عذابند.

گرسنگي، خود ابزاري فوق العادّه براي ترس است! و بر اين اساس است كه فلسفة غرب شكل مي‌گيرد: بقاي من به بهاي فقر و گرسنگي ديگري! و همين فلسفه است كه انديشه‌هاي غير انساني را به جريان مي‌اندازد؛ همان گونه كه هنري كيسينجر، وزير خارجة اسبق آمريكا و برندة جايزة صلح نوبل در سال 1973 م. نيز در خاطرات خود تحت عنوان «تأثيرات رشد جمعيّت جهاني بر امنيّت ايالات متّحدة آمريكا و منافع آن در آن سوي درياها» بر آن تأكيد مي‌ورزد: لازم است (البتّه به باور خودش) جمعيّت سيزده كشور جهان سوم (هند، بنگلادش، نيجريه،...) را كه وزن جمعيّتي‌شان به تنهايي، آنها را به ايفاي نقشي مهم، در سياست بين‌المللي محكوم مي‌سازد، تحت كنترل درآورد يا حتّي كاهش داد. خانم مارگارت سانگر، بنيان‌گذار «سازمان طرح تنظيم خانواده»، نيز به نوبة خود دلسوزانه مي‌نويسد:

تمامي بدبختي‌هاي جهان از اين ناشي مي‌شود كه به افراد

غيرمسئول، جاهل، بي‌سواد و فقير اجازه مي‌دهيم توليد مثل كنند، بدون آنكه هيچ كنترلي بر باروري آنها داشته باشيم!

و در ادامة اين انديشة پيرو نازيسم، دكتر ام. كينگ، معتقد است:

سعي كنيد طرح تنظيم خانواده را به اجرا در آوريد؛ امّا چنانچه طرح كارآمد نبود، بگذاريد فقيرها بميرند؛ زيرا كه تهديدي براي محيط زيست محسوب مي‌شوند!

پس نتيجه آنكه، تهديد محيط زيست همانا فرد فقير است! آنكه كم توليد مي‌كند، كم مصرف مي‌كند - يا كه اصلاً مصرف نمي‌كند - و نوع‌دوستي تمدّن‌هاي پيشرفتة موسوم به توسعه يافته را به اجبار متحمّل مي‌گردد! همه را بكشيم تا نژاد سفيد، زندگي رو به زوال خود را ادامه دهد! در اينجا، لازم است به اين افراط‌گرايان بي‌مغز يادآوري شود كه انسان، سرطان جهان نيست؛ بلكه تمدّني را كه دنبال مي‌كند و روش توليد و مصرف اين تمدّن است كه بايد زير سؤال رود!