آیت الله جعفر سبحانی
اين گروه كه در حجاز و عربستان سعودي هستند و کم‌کم به جاهاي ديگر هم رسيده‌اند. به جمعيّت سلفي يا سلفي‌گرا مشهورند؛ در حال حاضر اگر يک جوان سنّي بخواهد روشن فکر شود، روشن فکري او به صورت سلفي و سلفي‌گري است.
از آغاز قرن چهاردهم هجري قمري، مکتب «سلفيّه» مشهور شد و گروهي آن را به عنوان «دين» و «مذهب» برگزيدند و خود را «سلفي» ناميدند و برخي، آن را «روش فکري» براي رسيدن به حقيقت اسلام دانستند.
براي روشن شدن مطلب، لازم است با تاريخچة «سلفيّه» و شيوة تفکّر و روش استدلال آنها در بحث‌هاي اعتقادي و فقهي بيشتر آشنا شويم.
تاريخچة «سلفيّه»
سلفي‌ها خود را پيرو مکتب «اهل حديث» مي‌دانند که در عصر عبّاسيان و پس از اختلاف با معتزله و اهل کلام و شيعيان، پديد آمدند. پس از درگذشت احمد بن حنبل در سال241 «ه .ق.» که بنيان‌گذار مذهب اهل حديث است، اين شيوه در ميان حنبلي‌ها ادامه داشت و حنبلي‌ها در اصول و فروع و عقيده و احکام، خود را پيرو اهل حديث دانستند، خلفاي عبّاسي از دوران متوکّل تا زمان مقتدر، به ترويج اين مکتب پرداختند. در سال 305 «ه .ق.»، ابوالحسن اشعري «م 324 ه .ق.» تحت عنوان «احياگري مکتب اهل حديث» و به طور اخص احمد بن حنبل، مکتبي را پي‌ريزي کرد و خواست اصلاحاتي در عقيدة اهل حديث ايجاد کند؛ زيرا عقيدة آنان با خرافات زيادي آميخته شده بود و پيوسته مي‌گفتند: قرآن، قديم است و بشر در زندگي خود فاقد اختيار است و خدا دست و پا و چشم و ديگر اعضا را دارد. او براي اصلاح اين مکتب، به پا خاست و توانست اصلاحاتي انجام دهد؛ ولي متعصّبان اهل حديث او را از خود طرد کردند.
ابوعبدالله حمراني گفته است: اشعري وارد بغداد شد و نزد رئيس مذهب «اهل حديث» به نام بربهاري رفت و گفت: من با سران اعتزال مانند جبايي و ابوهاشم مناظره کرده‌ام و منطق يهود و نصارا را شکسته‌ام.
رئيس مذهب اهل حديث گفت: من از سخنان تو چيزي نمي‌فهمم و فقط به آنچه احمد بن حنبل گفته است، ايمان دارم. سپس اشعري براي جلب نظر اهل حديث، کتاب «الابانة» را نوشت که تا حدّي بيان‌کنندة عقيدة اهل حديث است.
با پيدايش مکتب اشعري، شکاف عظيمي بين اهل حديث و آنها پديد آمد و پيوسته در جنگ و جدال بودند و گاهي اختلافاتشان به خون‌ريزي مي‌انجاميد و علّت آن اين بود که اشعري اصلاحاتي در عقيدة اهل حديث انجام داد و براي خود در مسائل عقيدتي مقامي قائل شد.
در تمام اين دوران که اهل حديث در يک طرف و اشاعره در طرف ديگر بودند، هرگز «سلف» و «سلفيّه» به عنوان مذهب مطرح نبود تا اينکه ابن‌تيميّه «م 728 ه .ق.» دعوت به شيوة «سلف » را شعار مکتب خود ساخت؛ ولي از کلمة «سلفيّه» بهره نمي‌گرفت و
مي‌گفت: ما تابع «اهل سنّت و جماعت» هستيم که در سه قرن نخست مي‌زيسته‌اند. يعني از يازده تا سيزده هجري قمري .
پس از درگذشت ابن‌تيميّه و هجوم فقيهان همة مذاهب بر ضدّ او، دعوت به پيروي از اهل حديث، آن هم به شيوة اين گروه محدود، چندان رونقي نداشت و برخي از شاگردان او، مانند ذهبي «م748 ه .ق.» و ابن قيّم
«م 751ه .ق.» و ابن کثير «م774ه .ق.» نتوانستند شيوة او را ترويج كرده و گسترش دهند و پيرواني فراهم آورند؛ زيرا او اين فکر را در «شام» و «مصر» مطرح کرد که مرکز علم و دانش و قلّة فقاهت بود.
اين شيوه در سال‌هاي بعد، به وسيلة محمّد بن عبدالوهّاب
«م 1207ه .ق.» در سرزمين «نجد» که فاقد فرهنگ اسلامي و علماي برجسته بود، احيا گرديد و گسترش يافت و بر اثر حمايت آل‌سعود، در آنجا به صورت مذهب رسمي درآمد و با تسخير حرمين شريفين در پرتو حمايت استعمار انگليس، بر اين مناطق تحميل گشت و تمام مراکز علمي و دانشگاهي و مساجد و منابر وعظ و خطابة رسمي در اختيار آنان قرار گرفت و گروه‌هاي ديگر، از اين مراکز بي‌بهره شدند.
از نظر محقّقان، شعار «سلفيّه»، نخست در مطبوعات مصر مطرح شد؛ آنگاه که مصر به اشغال انگلستان درآمد، گروهي از مصلحان مانند سيّد جمال‌الدّين اسدآبادي «م 1316 ه .ق.» و شيخ محمّد عبده
«م 1323 ه .ق.» در مقابل هجوم فرهنگ و تمدّن غرب، تصوّر کردند که راه رهايي از چنگ اشغال‌گران اين است که در مقابل گروهي که فريب فرهنگ غربي را خورده و بيشتر در آنها هضم شده بودند، مردم را به همان اسلام پيشينيان دعوت کنند. گروه اوّل براي اينکه حرکت خود را با شعاري زيبا، همراه کنند، شعار «سلفيّه» را انتخاب کردند تا بگويند ما پيرو اسلام راستين قرون نخستين هستيم؛2 ولي آنان از احياي اين مکتب، هرگز قصد تکفير ديگران يا ايجاد شکاف در ميان مسلمانان را نداشتند؛ بلکه از روي خوش‌بيني به صحابه و تابعان، اين مسلک را ترويج کردند.
در سال 1929 م. که جمعيت «اخوان المسلمين» در مصر تشکيل شد. آنها نيز به اين مسلک رغبت نشان دادند و خيال کردند، پيروي از گروه‌هاي نخستين اسلامي «صحابه و تابعين» نجات‌بخش امّت اسلامي است؛ ولي در عين حال به همة فرقه‌ها، روي خوش نشان داده و غالباً به مسائل سياسي و در رأس آنان تأسيس حکومت پرداختند؛ امّا سلفي‌گري در نجد که خود را وارث محمّد بن عبدالوهّاب مي‌دانست، موجي از تند‌روي و سخت‌گيري به راه انداخت و كم‌كم به تکفير همة مسلمانان پرداخت و گاهي براي ساکت کردن مخالفان، شيعه را تکفير کرد، اشاعره و صوفيه و مذاهب ديگر را اهل بدعت خواند و مدّعي شد که اسلام ناب محمّدي در اختيار سلف بوده و فهم آنان از کتاب و سنّت براي همگان حجّت است و هر کس از اين راه عدول نمايد، بدعت‌گزار يا خارج از اسلام است.
بايد توجّه داشت اکنون سلفي‌هاي نجدي، يک گروه نيستند؛ بلکه گروهي «سلفي، تبليغي»اند؛ ولي گروهي ديگر گام فراتر نهاده و «سلفي، جهادي» مي‌باشند و مي‌گويند، با تشکيل جنبش‌هاي مسلّحانة زيرزميني، بايد دولت‌ها را سرنگون کرد و قدرت را به دست گرفت و اسلام اصيل را پياده کرد.
روش فکري سلفيّه
مسئلة مهم، آگاهي از روش فکري سلفيّه است، آنها دو روش دارند که به هم نزديک است:
گروهي فقط کتاب و سنّت را حجّت دانسته و از داوري‌هاي عقل کمک نمي‌گيرند. گروه ديگر مي‌گويند، قرآن و سنّت وقتي براي ما حجّت است که با فهم «سلف» همراه باشد؛ زيرا ما آيين خود را از آنها گرفته‌ايم.
آنان در تعبّد به نصّ «کتاب و سنّت» ، بين خبر واحد و خبر متواتر فرق نمي‌گذارند و خبر واحد را در تبيين عقايد و معارف، حجّت مي‌دانند و چند وقت پيش در همايشي دربارة «حجّيت خبر واحد در عقايد»که در عربستان سعودي برگزار شد، همگان تصريح کردند که قول ثقه در عقايد، براي ما حجّت است.
بر همين اساس، خدا را با صفات بشري توصيف مي‌کنند و براي او به خنده و گريه و آمدن و رفتن و نشستن و پا نهادن در جهنّم معتقد هستند و مي‌گويند: صداي تختي که روي آن مي‌نشيند، مانند صداي کجاوه است !!
انديشه و اعتقادات و فتاوي وهّابيت
1. حرام بودن رفتن و زيارت کردن قبور اولياي الهي؛
2. حرام بودن و شرک دانستن ساختن بنا بر قبور انبياء و اولياي الهي؛
3. حرام بودن و شرک دانستن ساختن مسجد بر قبور انبياء و اولياي الهي؛
4. حرام بودن و شرک دانستن خواندن نماز در کنار قبور انبياء و اولياي الهي؛
5. حرام بودن و شرک دانستن تبرّک جستن به آثار انبياء و اولياي الهي؛
6. حرام بودن و شرک دانستن کمک خواستن از انبياء و اولياي الهي؛
7. حرام بودن و شرک دانستن شفاعت خواستن از انبياء و اولياي الهي؛
8. حرام بودن و شرک دانستن توسّل کردن و صدا کردن انبياء و اولياي الهي بعد از مرگ آنها؛
9. حرام بودن و شرک دانستن قسم خوردن به خدا، به حقّ نبي يا وليّ خدا؛
10. حرام بودن و شرک دانستن قسم خوردن به غير خدا ،مانند پيامبر و خانة خدا و وليّ خدا؛
11. حرام بودن نذر براي پيامبر يا وليّ خدا؛
12. حرام بودن اقامة عزا يا مجلس جشن براي انبياء و اولياي الهي؛
13. حرام بودن برگزاري مراسم عزا يا مجلس فاتحه براي اموات؛
14. حرام بودن روشن کردن چراغ بر سر قبور اموات؛
15. حرام بودن ساختن، تعمير و تزئين قبور اموات؛
16. نسبت دادن جسميّت به خدا؛