وهّابیت؛ اینجا و آنجا!

دست اندازی بر منابع اقتصادی، سیاسی و رسانه‌ای جهان اسلام

گفت‌و‌گو با حجّت الاسلام عبّاس جعفري

اشاره:

امروزه وهّابيت به عنوان يک فرقة ضالّه، به گونه‌اي دست به تخريب اسلام ناب محمّدي(ص) زده است که سراسر دنيا با توجّه به اعمال و رفتار اين گروه افراطي دين اسلام را به عنوان ديني خشک ‌و خشن که هيچ‌گونه انعطاف و مهرباني در آن وجود ندارد، تلقّي مي‌کنند. از اين جهت بر تمامي مسلمانان جهان است تا با جدا نمودن صفوف خود از اين گروه ضالّه، ماهيّت آن را در جهان افشا نمايند تا بر همگان واضح و روشن شود که وهّابيت وصلة ناهمگوني است که هرگز به جهان اسلام نخواهد چسبيد. با اين رويکرد، حضور حجّت ‌الاسلام والمسلمين عبّاس جعفري (دانش آموختة حوزة علميّة قم و کارشناس مسائل وهّابيت)رسيده و گفت‌‌و‌گويي را با ايشان ترتيب داديم که از نظر شما خوانندگان محترم مي‌گذرد.

 خصوصيّات و ويژگي‌هاي فرقة وهّابيت در زمان حاضر چيست؟

البتّه وهّابيت در زمان حاضر، ديگر آن وهّابيت خشن در دهه‌هاي نخستين قرن بيستم ميلادي نيست که در راه استقرار حاكميّت خود، با کمک اربابان قدرتمندش، مانند «انگلستان» هر گونه صداي مخالف، مانند آل‌رشيد در «کويت» که مورد حمايت عثمانيان بود و شرفاي «مکّه» را سرکوب نمود؛ بلکه وهّابيت کنوني به حاكميّتي به ظاهر مهربان با مردم و متمايل به دسترسي به آخرين پيشرفت‌هاي علمي و صنعتي جهان و مظاهر نوين تمدّن و رفاه تبديل شده است.

 با اوصافي که فرموديد به نظر مي‌رسد وهّابيت بايد منابع مالي قابل توجّهي در اختيار داشته باشد؟

کاملاً درست است، البتّه اين منابع همه از قدرت نفت و ثروت فراوان کشور «عربستان» است که به اعتراف کشورهاي صنعتي دنيا، وهّابيت بر بيش‌ترين و بزرگ‌ترين مخزن‌هاي نفت جهان تسلّط دارد... .

 بيش‌ترين تجمّع وهّابي‌ها در عربستان سعودي است و به نظر مي‌رسد سرنوشت مردم و کشور عربستان به نوعي با اين فرقه گره‌ خورده باشد. شما اين مطلب را تأييد مي‌کنيد؟

بله، امروزه همان‌طور که فرموديد منافع بخش عمده‌اي از مردم عربستان با خاندان سعودي گره خورده است.از اين رو حفظ آل‌سعود و تسلّط آنان بر امور کشور و شئون مملکتي با هر قيمت، در درجة اوّلِ اهمّيت قرار گرفته است. جمعيّت خاندان آل‌سعود که بيش از چهار هزار نفر مي‌باشند، عمدة مشاغل و پست‌هاي کليدي

را در سراسر کشور وسيع و پهناور عربستان در دست دارند. در عربستان، پادشاه يا همان مَلِک، حاکم مطلق است و هيچ کس حقّ عزل او را ندارد و تاکنون که بيش از هفتاد سال از تأسيس حکومت آل‌سعود مي‌گذرد، هيچ‌گونه قانوني که در برابر ارادة پادشاه قرار داشته باشد، وضع نشده است.

 مباني فكري محمّد بن عبدالوهّاب، بنيان‌گذار وهّابيت چه بود؟

يکي از اين موارد بحث توحيد است که محمّد بن عبدالوهّاب معتقد است معناي «لا اله الّا الله» برائت جستن از هر معبودي غير از الله و اخلاص کامل به خداي يگانه است و هرکسي که به غير خداوند متوسّل شود، مشرک مي‌باشد؛ چون از غير خدا طلب کمک و ياري کرده است. در بحث «شفاعت» هم مي‌گويد درخواست شفاعت از پيامبر و اولياي الهي جائز نيست و بدعت است. يا در بحث «قبور» معتقد است، ساختن بنا روي قبر و نذر و نياز و مانند آن شرک و بدعت است. در باب «جنگ و جهاد» هم مي‌گويد، هر کسي که دعوت به توحيد خالص را نپذيرد و با آن مخالفت کند، مال او حلال و خونش هدر است. محمّد بن عبدالوهّاب بيشتر اين افكار و عقائد

را از آثار و كتاب‌هاي ابن تيميّه آموخته بود. جنگ‌هاي حکّام آل‌سعود و وهّابيان در حمله به مکّه، «مدينه»، عراق (نجف و كربلا)، يمن و سوريه بر اين اساس بوده است. البتّه علما و دانشمندان شيعه پاسخ‌هاي مناسبي به ادّعاهاي وهّابيان داده‌اند.

 آيا وهّابي‌ها بر تمام نقاط عربستان سيطره دارند؟

ببينيد پس از آغاز و استمرار دعوت وهّابي‌ها و استقرار حاكميّت آل‌سعود، بيشتر سرزمين‌هاي مردم مسلمان جزيرة العرب، مانند شهرهاي مکّه، مدينه، «طائف»، «دمام»، «نجران»، «بريده»، «الکبار»، «هفوف»، «جدّه»، «تبوک»، «رياض»، «قطيف»، «الأحساء» و مناطق ديگر به تصرّف و اشغال حاکمان سعودي در آمد و به اجبار آيين وهّابيت رسميّت يافت؛ ولي تعدادي از مسلمانان مناطق شرقي، مانند قطيف، احساء، «عسير» و نجران که قبلاً شيعة اثنا ‌عشري

بودند، تسليم نشدند و هنوز هم مراسم ديني و مذهبي را طبق اعتقاد خود (شيعه) عمل مي‌کنند.

 وهّابي‌ها از چه شيوه‌هايي براي گسترش شعائر مذهبي خود استفاده مي‌کنند؟

وهّابي‌ها نسبت به آيين‌ها و شعائر مذهبي، سخت‌گيري زيادي دارند و با تعمير و ساختن قبور پيامبران، زيارت قبور اموات، توسّل به اولياي الهي، نذر براي مردگان، طلب شفاعت و بزرگداشت آنها به طور جدّي برخورد مي‌کنند. تمامي کتاب‌ها، مجلّات و سخنراني خطيبان در مساجد، به ويژه مسجدالحرام و مسجد النّبي(ص) که چاپ و منتشر مي‌شود، دربارة مباحث توحيد و شرک، بدعت و نهي مردم در استفاده از دعا و توسّل و شفاعت مي‌باشد.

 به نظر مي‌رسد اوج گسترش شعائر مذهبي وهّابيت در موسم فريضة حج انجام مي‌گيريد؟

کاملاً درست است. به دليل اهمّيتي که مسئلة حج در بين مسلمانان جهان دارد و همه ساله، ميليون‌ها زن و مرد مسلمانِ عاشق حضور در مراسم عبادي ـ سياسي حج و زيارت قبر مقدّس پيامبر گرامي(ص) و صحابة ايشان و بازديد از مکان‌هاي تاريخي عازم عربستان مي‌شوند، حاکمان سعودي وزارتخانة مستقلي به نام «حج» تشکيل داده‌اند که وظيفة اساسي و مهمّ آن رسيدگي به مسائل حج و حجّاج مي‌باشد. تمامي علما و دانشمندان وهّابي، بايد آمادگي کامل در جهت برگزاري مراسم را داشته باشند و احکام و سؤالات شرعي حاجيان را طبق فرقة وهّابيت پاسخ گويند. البتّه ادارة حرمين شريفين، يعني مکّه و مدينه از وظايف عمدة وزارت حج و شئونات اسلامي است. اين وزارتخانه به طور منظّم کتاب‌ها و مجلّاتي براي معرفي مکان‌هاي تاريخي و اعمال مذهبي مسلمانان طبق فرقة وهّابيت چاپ، منتشر و توزيع مي‌کند.

 غير از ادارة حرمين شريفين چه نهادهاي ديگري زير نظر وزارتخانة حج قرار دارد؟

مؤسّسات و نهادهاي متعدّدي مانند: مجلس شوراي الدعوة و الارشاد، المجلس الاعلي و الشؤون الاسلامية، رياسة شؤون الحرم المکّي والحرم المدني، دور الحج في نشرة الدعوة، هيئة الأمر بالمعروف و النهي عن المنکر و چندين مجموعة ديگر از مجموعه‌هايي هستند که زير نظر وزارت حج فعّاليت مي‌کنند و هر کدام به سهم خود با برپايي جلسات، سخنراني‌ها در داخل و خارج كشور ، تأليف کتاب و چاپ نشريات و توزيع و اهداي آنان، به ويژه در ايّام حج، يعني ماه‌هاي ذي قعده و ذي حجّه، به وظايف خود عمل مي‌کنند.

 قطعاً وهّابي‌ها در عربستان براي نهادينه کردن مباني فکري خود، مراکز علمي متعدّدي را تأسيس کرده‌اند. آيا از دانشگاه‌ها و مراکز علمي آنها آمار دقيقي در دست داريم؟

بله، آمار به خوبي نشانگر گسترة فعّاليت‌هاي علمي وهّابي‌ها است که من در اينجا گزارش کوتاهي از اين مراکز علمي به شما ارائه خواهم داد. يکي از اين مراکز علمي، «جامعة امّ ‌القري» است که در مکّه واقع شده است. اين دانشگاه در سال 1369 ه‍ .ق. ابتدا به صورت كلّية الشّريعة تأسيس و در سال 1401 ه‍ .ق.

با موافقت مجلس الوزراء به جامعة امّ ‌القري تغيير نام داد. هدف از تأسيس اين دانشگاه، آموزش زبان عربي و گسترش فرهنگ اسلامي براي برادران و خواهران مي‌باشد و در شهرهاي جدّه و طائف نيز شعبه دارد. اين دانشگاه تاکنون کتاب‌ها و مجلّات متعدّدي را چاپ و منتشر کرده است. يکي ديگر از اين مراکز علمي، «الجامعة الاسلامية» است که در مدينة منوّره فعّاليت مي‌کند. اين دانشگاه هم در سال 1380 ه‍ .ق. تأسيس شد که تاکنون فعّاليت‌هاي فراواني در زمينة چاپ و نشر کتاب و مجلّه انجام داده است.از ديگر دانشگاه‌ها مي‌توان از دانشگاه «الامام محمّد بن‌سعود الاسلامية» را نام برد که در سال 1394 ه‍ .ق.

دانشگاه الملک سعود از ديگر دانشگاه‌هاي اين کشور است که از

سال 1398 ه‍ .ق. در زمينة مباحث تربيتي، اقتصادي، ادبي، اداري، بيمارستاني و ساير علوم فنّي مانند زراعت و هندسه تأسيس شد و آثار و تأليفات زيادي به زبان‌هاي عربي و انگيسي منتشر نموده است. دانشگاه «جامعة الملک‌ عبدالعزيز» هم از سال 1405 ه‍ .ق. تأسيس و در زمينة مباحث اقتصادي، اداري، آداب، علوم انساني، زمين شناسي،

هندسه و مانند آن فعّاليت مي‌کند. از مهم‌ترين مراکز علمي اين دانشگاه «مرکز أبحاث الاقتصاد الإسلامي» مي‌باشد که تاکنون 207 کتاب و 20 نشرية مهم منتشر نموده و با سازمان کنفرانس اسلامي نيز همکاري دارد.

 ظاهراً مرکز «رابطة العالم الاسلامي» يکي از مهم‌ترين مراکز مذهبي عربستان است؟

بله، اين مرکز در سال 1381 ه‍ .ق. توسط ملک سعود در مکّه افتتاح شد و تاکنون 38 سال از تأسيس آن مي‌گذرد و از پرقدرت‌ترين سازمان‌هاي مذهبي در عربستان به حساب مي‌آيد.

 اين مرکز چه وظيفة مهمّي را به عهده دارد؟

وظايف مهمّ اين مرکز، آموزش‌هاي اسلامي، چاپ و توزيع قرآن و کتب اسلامي، آموزش زبان عربي، کمک مالي به کشورها و ادارة مؤسّسات خيريّه در سراسر جهان است، البتّه نهادهايي مانند مجمع فقه اسلامي، شوراي عالي جهاني مساجد، مؤتمر (کنفرانس) تربيت اسلامي، جمعيّت اسلامي جوانان زير نظر اين مرکز قرار دارند.

 بنابراين، اين مرکز بايد هزينه‌هاي زيادي را براي ترويج وهّابيت در دنيا کرده باشد؟

کاملاً درست است. اين سازمان طيّ 10سال گذشته نزديک به يک ‌ميليارد ريال صرف ساختمان و بناهاي اسلامي و ترويج اسلام سعودي نموده و دولت عربستان مبلغ 35 ميليون ريال به سازمان‌هاي خيريّه، بيمارستان‌ها و درمانگاه‌ها در خارج از کشور، 20ميليون ريال به نشر و حفظ قرآن و ارشاد اسلامي کمک کرده است. همچنين بيش از يک‌هزار مسجد و صدها مرکز اسلامي در سراسر جهان زير نظر اين سازمان مشغول فعّاليت هستند. اضافه بر اين، کمک‌هاي اين مرکز در کشورهاي ديگر براي احداث 2 مؤسّسة اسلامي، 1259 مسجد، 1069 مدرسه، 200 مؤسّسة مذهبي، 134 دانشگاه، 41 درمانگاه، 76 بيمارستان و يک دانشکدة جهان عرب در «پاريس» هزينه شده است.

 مراکز مذهبي وهّابيت نبايد به همين مرکز خلاصه شود؟

بله، از ديگر مراکز مي‌توان به رئاسة ادارات البحوث العلميّة و الافتاء و الدّعوة و الارشاد (هيئة کبار العلماء)يا هيئه الأمر بالمعروف و النهي عن المنکر و الجماعة الخيرية لتحفيظ القرآن الکريم نام برد.

 عربستان براي نهادينه کردن تفکّر وهّابيت تا چه اندازه از حوزه‌هاي علميّه و مراکز آموزش ديني استفاده مي‌کند؟

ببينيد در کشور عربستان، چيزي به نام حوزه‌هاي علميّه، آن‌گونه که در کشورهاي شيعه‌نشين مرسوم بوده و هست، وجود ندارد. پس از استقرار دولت عربستان سعودي به ويژه در مرحلة سوم آن به ‌دست ملک ‌عبدالعزيز بن ‌سعود در سال 1353ه‍ .ق. دولت تلاش زيادي به عمل آورد تا غير از مراکز دانشگاهي، مرکزيّتي به عنوان حوزه‌هاي علميّه مانند حوزه‌هاي علميّة شيعه يا مدارس امام خطيب (الجامعات الاسلامية در عثماني و جامع الأزهر در «مصر») به ‌وجود نيايد. در واقع، حوزه‌هاي علمي، ديني عربستان، شکل دانشگاهي تکامل يافته است؛ به ‌طوري که مروّج آيين و مذهب رسمي وهّابيت هم هستند. همچنين از گذشته‌هاي دور تاکنون از داخل و خارج عربستان علاقه‌مندان به تحصيل در رشته‌هاي ديني مانند قرآن،

تفسير، حديث، تاريخِ اسلام و فقه جذب دانشگاه‌هاي اين کشور مي‌شوند و فارغ التّحصيلان اين مراکز علمي به اقامة نماز جماعت در مساجد و تبليغ مسائل شرعي و ديني در داخل و خارج عربستان مشغول مي‌شوند.

 در عربستان مي‌توان مذهبي به غير از وهّابيت را تبليغ کرد؟

در کشور عربستان، هرگونه فعّاليت مذهبي خارج از آيين وهّابيت ممنوع است و به شدّت با آن برخورد مي‌شود. البتّه در ميان وهّابي‌ها نيز گرايش‌هاي گوناگون تندرو و افراطي، سنّت‌گرا، معتدل و ميانه‌رو وجود دارند.

 وهّابيت تا چه اندازه از ابزار رسانه براي ترويج اهداف خود بهره مي‌گيرد؟

حکّام وهّابي آل‌سعود از تمامي امکاناتي که از استخراج بي‌حدّ و حساب نفت به دست مي‌آيد، در راه تبليغ حکومت استبدادي سعودي و آيين منحرف وهّابيت استفاده مي‌کنند. يکي از مهم‌ترين فعّاليت‌هاي مراکز فرهنگي، رسانه‌اي (راديو، تلويزيون و مطبوعات) تلاش در معرفي نظام حکومتي آل‌سعود و آيين وهّابيت به عنوان بهترين تشکيلات اداري و مذهب مورد علاقة مردم و هماهنگ با قرآن و سنّت نبوي است. هرگونه تحقيق و پژوهشي که همگام اين برنامه‌ها باشد، تهيه، تنظيم و منتشر مي‌گردد و هرگونه تأليف و تحقيقي که موافق با مذاهب ديگر به ويژه مذهب تشيّع دوازده امامي باشد، به عنوان انحراف از دين اسلام و بدعت و کفر معرفي و مردم را از نزديک شدن به آن منع مي‌کنند.

 يکي از مهم‌ترين اقدام‌هاي وهّابيت چاپ و نشر کتب ضدّ شيعي است، در اين باره هم توضيحاتي بفرماييد؟