غايب بودن ما و ظاهر بودن امام

گفتاري از آيت الله جوادي آملي

بزرگاني كه معارف روايات را به جد فهميدند و باور كردند، گفته‌اند: ما دو تا درس داريم؛ يك درس عمومي داريم كه با اين طلبه‌ها مي‌رويم در مسجد و حسينيّه، درس مي‌خوانيم؛ يك درس خصوصي هم داريم. هم بحث‌هاي ما و هم‌شاگردي‌هاي ما ديگر اينها نيستند! بلكه يك تكّه آهن است، يك تكّه چوب است، يك تكّه سنگ، ما چهارمي آنها هستيم. يك سنگ است و يك چوب است و يك آهن و من زيد، چهارمي آنها. آن چوب چيست؟ آن سنگ چيست؟ آن آهن چيست كه شما چهارمي آنها هستي؟! اگر داوودي بود و آهن سردي بود و آن آهن به دست داوود نرم شد، نه قلب ما از آهن سخت‌تر است، نه وجود مبارك وليّ عصر از داوود كمتر است. پس چرا اين دل را به او ندهيم و نرمش نكنيم؟! ببين تفاوت ره از كجاست تا به كجا!! آن چوب كيست؟ آن چوب همين استن حنّانه است. اين حكايت را هم شيعه نقل كرده است، هم سنّي! وجود مبارك پيغمبر(ص) به حالت ايستاده، به ستون چوبي «مسجد مدينه» تكيه مي‌داد و سخنراني مي‌كرد. به حضرت عرض كردند: شما اگر ايستاده، سخنراني كنيد، سختتان است. خسته مي‌شويد؛ اجازه بدهيد منبر تهيّه كنيم. اجازه فرمودند، منبر سه پلّه‌اي تهيّه شد. مستمعان هم حاضر بودند. وجود مبارك پيغمبر از اين ستون به طرف اين منبر حركت كرد. ديدند اين ستون جزع مي‌كند از مفارقت حضرت! اين را همه ديدند. وجود مبارك حضرت برگشت، اين ستون را بغل كرد. مثل يك دوست، اين ستون آرام شد.

بنواخت نور مصطفي آن استن حنّانه را

كمتر ز چوبي نيستي، حنّانه شو، حنّانه شو1

اين رفيق دوم ما!

مرحوم شيخ طوسي و نيز جناب زمخشري در «كشّاف» نقل كرده؛ يعني هم سنّي‌ها نقل كردند، هم شيعه‌ها كه وجود مبارك پيغمبر(ص) فرمود:

«يك سنگي بود در جاهليت، قبل از اينكه من پيغمبر بشوم، هر وقت من را مي‌ديد، سلام مي‌كرد.2

الآن هم من آن سنگ را مي‌شناسم. اين رفيق سوم ما.

آنهايي كه به جايي رسيدند، بعد به خدمت حضرت وليّ عصر(ع) مي‌رسيدند، شدند بحرالعلوم. آنها يك درس خصوصي هم داشتند. از اين درس‌هاي عمومي اگر كسي به مقصد مي‌رسيد، ما هم از مستان اين مي‌بوديم؛ ولي اين طور نيست! حدّاكثر اين است كه آدم جهنّم نرود، بهشت برود، «جنّات تجري من تحتها الانهار» نصيبش بشود، همين! امّا اينكه «عند مليك مقتدر»3 باشد، اينها نصيبش نمي‌شود!! وجود مبارك حضرت چون قائم است، اينها را مي‌پروراند و چون قائم است، سعي مي‌كند كه قعود ما به قيام ما تبديل بشود كه آن حضرت ظهور بكند و اين‌گونه شاگردان خاص را مي‌پروراند. آنها كساني‌اند كه وقتي حضرت ظهور كرد، به ديوار كعبه تكيه داد و قرائت فرمود: أنا بقيّه الله،4 بقيّه الله خير لكم ان كنتم تعلمون،5 همه مي‌شنوند، در كوتاه‌ترين مدّت خود را به پيشگاه آن حضرت مي‌رسانند. حالا اگر آن ظهور عمومي پيدا نشود؛ ظهور خصوصي و شاگردي خصوصي كه ممكن است.

ظاهر بودن حضرت وليّ عصر(عج)

وجود مبارك حضرت فرمود: آفتاب بالأخره هست، اين ابر جلوي چشم شما را گرفته، شما غايبيد، نه ما! اينكه در جواب آن سؤال كه در زمان غيبت از شما چگونه استفاده مي‌كنند، فرمود: مثل آفتاب پشت ابر است؛ يعني شما غايبيد، نه ما! آفتاب محجوب است يا ما محجوب؟ اين ابر، جلوي آفتاب را گرفته يا جلوي ما را گرفته؟ در جريان ظلّ گرفتن و كسوف و خسوف چطور است؟! آن را ظلّ گرفته يا ما را ظلّ گرفته؟! ما را ظلّ گرفته. يعني وقتي زمين بين ما و شمس فاصله شد، آنجا كه رو به آفتاب است كه كاملاً نور دارد. ساية ماه مي‌افتد روي زمين، زمين را ظلّ مي‌گيرد، زمين تاريك مي‌شود، ما را ظلّ گرفته، نه شمس را! ما چون آن شمس را نمي‌بينيم، مي‌گوييم: آفتاب را ظلّ گرفته، وگرنه او همچنان روشن است. چون هم آن سمت كرة ماه روشن است و هم ساير نظام كيهاني روشن است. آن را ظلّ نگرفته، ما را ظلّ گرفته، اين سحاب هم جلوي آن را نگرفته؛ بلكه مانع ما شده؛ ولي بالأخره از او بر مي‌آيد كه مشكل ما را حل كند. بنابراين هدف خلقت اين است كه ما فقط عبادت كنيم، يعني اطاعت. چون بخش پاياني سورة «ذاريّات» يك قضيه نيست كه بشر براي عبادت خلق شد، دو تا قضيه است، يكي موجبه، ديگري سالبه. نفرمود: «خلقت الجنّ و الانس ليعبدون»، فرمود: «و ما خلقت الجنّ و الانس الّا ليعبدون»؛ يعني براي غير عبادت خلق نشد. بنابراين اگر كسي كارهاي عادّي انجام بدهد كه حرام نيست؛ ولي اثر ديني ندارد. لهو و لعب است، معصيت نيست، او در اين 10 ساعت يا 20 ساعت در راستاي خلقت حركت نكرده است. او، هم بايد قضية موجبه را حفظ بكند، هم قضية سالبه را تا جميع شئونش بشود انّ صلاتي و نسكي و محياي و مماتي لله ربّ العالمين.

چنين انساني، خليفة كامل است و در عصر كنوني وجود مبارك وليّ عصر(عج)، يعني مهدي شخصي موجود موعود از يك سو، قائم غايب (عليه آلاف التحيّه والثناء) از سوي ديگر است كه جمعيّت را مي‌برد به سمتي كه به مصداق: و ما خلقت الجنّ و الانس الّا ليعبدون عمل مي‌كنند و همة كارها مي‌شود عبادي. توليد مي‌شود عبادي، مصرف مي‌شود عبادي، هنر مي‌شود عبادي، ادبيات مي‌شود عبادي ... ؛ هم حسن فعلي دارد، هم حسن فاعلي. هم كار خوب مي‌كند، هم براي رضاي خدا مي‌كند.

اگر كسي آدم خوبي باشد؛ ولي كارش بازي باشد، معصيت نكرده، مؤمن هست؛ امّا چون يك ركن را از دست داده، به هدف نمي‌رسد يا كارش كار خوبي است، به نفع جامعه است؛ ولي او موحّد نيست؛ چون فاقد حسن فاعلي است، يك گوشه را از دست داده است. ما به سمتي در ساية آن حضرت حركت مي‌كنيم كه هم حسن فاعلي داشته باشيم، هم حسن فعلي بشود جميع شئون ما لله، آن وقت بشر به اين وضع مي‌رسد،آنگاه مي‌شود، لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ.6

پي‌نوشت‌ها: