قسمت‏سوم

محمدهادي معرفت

ترجمه: واحد پژوهش موعود

اشاره: در دومين قسمت از مقاله حاضر برخي از رواياتي كه به طريق اهل سنت از نبي اكرم، صلي‏الله‏عليه‏و آله، نقل شده، مورد بررسي قرار گرفت. در اين قسمت از مقاله نويسنده به بررسي اين موضوع مي‏پردازد كه مصاديق اين امامان دوازده‏گانه كه در روايات پيامبر بدانها اشاره شده، چه كساني هستند؟

پرسشي كه در اينجا مطرح مي‏شود اين است كه آن امامان دوازده‏گانه، كه پس از رسول خدا خلفا و جانشينان اويند، چه كساني هستند؟

براي پاسخ به اين پرسش به سراغ روايتي مي‏رويم كه «ابو نعيم اصفهاني‏» در كتاب «حلية الاولياء» نقل كرده و از آن چنين به دست مي‏آيد كه اين امامان از عترت و خاندان رسول خدايند.

او به اسناد خود از ابن عباس روايت مي‏كند كه رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، فرمود:

من سره ان يحيي حياتي، و يموت مماتي، و يسكن جنة عدن غرسها ربي، فليوال عليا من بعدي و ليوال وليه و ليقتد بالائمة من بعدي، فانهم عترتي خلقوا من طينتي، رزقوا فهما و علما، و ويل للمكذبين بفضلهم من امتي، القاطعين فيهم صلتي، لاانالهم الله شفاعتي. (1)

هر كس خشنود مي‏شود كه همچون من زندگي كند، همچون من بميرد و در بهشت جاوداني كه پروردگارم آن را بنا كرده، مسكن گزيند، پس از من از علي پيروي كند و با هر كس كه از او پيروي مي‏كند هم پيمان باشد. و از پيشواياني كه پس از من مي‏آيند تبعيت كند؛ چراكه آنها از خاندان من هستند، از سرشت من آفريده شده‏اند، و دانش و بينش به آنها ارزاني شده است. بدا به حال كساني كه امت من برتري آنها را تكذيب كند، و پيوندي را كه من با آنها دارم بگسلد. خداوند شفاعت مرا شامل حال اين گروه [از امت من] نسازد.

ابونعيم به دنبال اين روايت مي‏گويد:

كساني كه به [مقام] پيروي از عترت و خاندان پاكنهاد [رسول خدا] نايل شدند، لبهايشان خشكيده و پيشانيهايشان [بر زمين] گسترده است، هر آنچه زودگذر و فنا پذير است در نظر آنها خوار و بي ارزش است و از گردنكشاني كه دنيا را براي خود برگزيده‏اند كناره مي‏جويند؛ آنها كساني هستند كه رفاه و آسايش را به كناري گذاشته و از همه لذايذ و شهوات و خوراكيهاي گوناگون و نوشيدنيهاي رنگارنگ چشم پوشيده و در مسير رسولان، اوليا و صديقان راه مي‏سپارند. آنها [دنياي] زودگذر و نابود شونده را رها كرده و به [سراي] ديرپا و باقي و همجواري با آن روزي دهنده بسيار بخشنده و آن صاحب نعمتها و بخششها دل سپرده‏اند. (2)

همچنين او به اسناد خود از «مجاهد» چنين نقل مي‏كند: شيعة علي الحلماء، العلماء، الذبل الشفاه، الاخيار الذين يعرفون بالرهبانية من اثر العبادة. (3) پيروان علي، دانشمندان، بردباران و كساني‏اند كه [از بسياري روزه] لبهايشان

خشكيده است؛ آنها نيكاني هستند كه به خاطر عبادتهايشان به رهبانيت و ترك دنيا شناخته مي‏شوند.

از علي بن الحسين، عليهم‏السلام، نيز روايت‏شده است كه:

شيعتنا الذبل الشفاه، و الامام منا من دعا الي طاعة الله. (4)

پيروان ما [كساني هستند كه] لبهايشان خشكيده و امام از ما [اهل بيت] كسي است كه [مردم را] به اطاعت‏خداوند فرا خواند.

بنابراين وقتي ثابت‏شد امامان پس از نبي اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، از خاندان او هستند، جاي ترديدي باقي نمي‏ماند كه آن امامان از نسل فاطمه، سلام‏الله‏عليها، و همان كساني‏اند كه امت‏به امامت و دانش و برتري آنها اعتراف كرده است.

نخستين اين امامان، پس از امير مؤمنان، عليه‏السلام، امام حسن، پس از او امام حسين، پس از او علي بن الحسين، پس از او محمد بن علي‏الباقر، پس از او جعفر بن محمدالصادق، پس از او موسي بن جعفرالكاظم، پس از او علي بن موسي الرضا، پس از او محمد بن علي الجواد، پس از او علي بن محمدالهادي، پس از او حسن بن علي العسكري، و آخرين آنها امام منتظر حضرت مهدي قائم، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه، است.

اما اينكه در روايات تعبير شده كه امامان از عترت و خاندان رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، هستند از باب «تغليب‏» است. زيرا يازده تن از اين امامان از نسل آن حضرت و از فرزندان علي، عليه‏السلام، هستند. بنابراين سر سلسله امامان علي، عليه‏السلام، و آخرين آنها مهدي منتظر، عليه‏السلام، است.

براي شناسايي امامان دوازده‏گانه‏اي كه رسول اعظم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، از آنها سخن گفته است، هيچ راهي جز رجوع به ائمه‏اي كه شيعه دوازده امامي به آنها منتسب است وجود ندارد.

با توجه به آنچه گذشت مي‏توان گفت كه عقيده به امامان دوازده‏گانه، عقيده‏اي استوار و مبتني بر نص رسول گرامي اسلام، صلي‏الله‏عليه‏وآله، است.

اگر امام مهدي، امام دوازدهم نباشد، براي احاديثي كه در اين زمينه داده شده‏اند، نمي‏توان مفهومي معقول تصور كرد.

بنابراين ديدگاهي كه از سوي شيعه دوازده امامي در زمينه وجود امام مهدي و بقاي او در زمان غيبت، ارايه شده است ديدگاهي است كه بر روايات صحيح وارد شده از رسول اكرم، صلي‏الله‏عليه‏وآله، منطبق است.

شيخ عارف «عبدالوهاب شعراني‏» در كتاب «اليواقيت و الجواهر» درباره امام مهدي، عليه‏السلام ،مي‏گويد:

مهدي از فرزندان امام حسن عسكري است، او در شب نيمه شعبان سال 255 به دنيا آمده و تا روزي كه با عيسي بن مريم، عليه‏السلام، همراه گردد باقي است، بنابراين عمر او تا اين زمان [يعني سال 958 ق.]706 سال است. (5)

«محيي الدين ابن العربي‏» در كتاب «الفتوحات المكية‏» بر نسب امام مهدي، عليه‏السلام، و اينكه او فرزند امام حسن عسكري، عليه‏السلام، است، تصريح كرده و پدران او را تا علي، عليه‏السلام، يكي پس از ديگري برشمرده است. او در اين زمينه مي‏نويسد:

بدانيد كه قيام مهدي امري قطعي و ترديد ناپذير است، اما او تنها زماني قيام مي‏كند كه زمين از ظلم و جور پر شده باشد؛ تا بعد از آن زمين را از عدالت و برابري آكنده سازد. و اگر از [عمر] دنيا تنها يك روز باقي مانده باشد خداوند متعال آن روز را چنان طولاني مي‏سازد كه آن خليفه قيام كند. او از خاندان رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وسلم، و از نسل فاطمه است، جد او حسن بن علي بن ابي‏طالب، و پدر او حسن عسكري، زاده امام علي‏نقي، زاده محمدتقي، زاده امام علي رضا، زاده امام موسي كاظم، زاده امام جعفر صادق، زاده امام محمد باقر، زاده اما زين العابدين، زاده حسين، زاده امام علي، زاده ابي طالب، عليهم‏السلام، است.

او همنام رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وسلم، است و مسلمانان بين ركن و مقام با او بيعت مي‏كند، از نظر آفرينش همانند رسول خدا و در خلق و خو شبيه ايشان است. (6)

محيي الدين عربي در ادامه كلام خود به بيان اوصاف امام مهدي، عليه‏السلام، و عدالتي كه در ميان مردم برقرار مي‏سازد، پرداخته است، كه در اين مجال فرصت ذكر آنها نيست.

آنچه گذشت‏بيان كننده ديدگاه

محيي‏الدين بن عربي درباره امام مهدي، عليه‏السلام، بود، اما دستان خيانت پيشه‏اي كلام او را در «الفتوحات‏» تحريف كرده و آن را به بدترين شكل ممكن تغيير داده و دگرگون ساخته است. (7)

با استفاده از احاديثي كه گذشت مي‏توان گفت: اماماني كه امت اسلامي موظف به پيروي از امامت عادلانه آنها شده‏اند، خواه آشكار باشند و خواه نهان، دوازده امام‏اند كه از نسل علي و فاطمه و از خاندان رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، هستند.

هنگامي كه وجود يازده نفر از اين امامان با همه مشخصات آنها بر ما معلوم گشت و دانستيم كه آنها در ميان بيشتر اهل اسلام به عنوان دانشمنداني بلند مرتبه شناخته شده و مسلمانان در زمان حيات پر ارزش آنها؛ يعني در مدت دو قرن و نيم، از ايشان پيروي مي‏كرده‏اند، تنها باقي مي‏ماند كه امام دوازدهم را كه آخرين نفر از نسل امامان دوازده‏گانه است، بشناسيم.

بدون ترديد اين امام كسي نيست جز مهدي منتظر، همو كه امامتش از زمان وفات امام يازدهم شروع شده، يعني سال 260 ق. و تا زمان ما ادامه دارد؛ زيرا زمين هيچگاه از حجت‏حق خالي نمي‏ماند. وقتي كه پيامبر گرامي اسلام تصريح فرموده كه امامان دوازده نفر بيشتر نيستند و همچنين فرموده كه: «بنا فتح الله دينه و بنا يختم‏» يعني: خداوند دينش را با ما آغاز كرده و با ما به پايان مي‏برد. بناچار بايد امامت امام دوازدهم استمرار يابد.

ابو نعيم اصفهاني و ديگر حافظان روايت‏به اسناد خود از امير مؤمنان، علي، عليه‏السلام، روايت كرده‏اند كه آن حضرت خطاب به رسول خدا، صلي‏الله‏عليه‏وآله، فرمود:

امنا المهدي ام من غيرنا؟

آيا مهدي از ماست‏يا از غير ما؟

رسول خدا در پاسخ فرمود:

بل منا، يختم الله به الدين، كما فتحه بنا

قطعا از ماست، خداوند دين خود را با او به پايان مي‏برد، همچنانكه دينش را با ما آغاز كرد. (8)

از سه مقدمه‏اي كه تا كنون بيان داشته‏ايم اين مطالب به دست مي‏آيد:

1. اماماني كه از عترت و خاندان پيامبر اسلام، صلي‏الله‏عليه‏وآله، برگزيده شده‏اند، دوازده نفرند.

2. چنانكه از ظاهر تعابير روايات به دست مي‏آيد، امامت آنها پيوسته و مستدام است.

3. سلسله دين اسلام با پيامبر گرامي آغاز شده و با حضرت مهدي، عجل‏الله‏تعالي‏فرجه‏الشريف، خاتمه مي‏يابد.

با توجه به اين مقدمات مي‏توان نتيجه گرفت كه بناچار بايد به هنگام وفات امام يازدهم، امام دوازدهم وجود داشته باشد، و قطعا بايد زندگي او در طول زمان استمرار داشته باشد؛ تا زمين بدون حجت‏باقي نماند.

پس بنابراين وجود امام مهدي، عليه‏السلام، در اين زمان و بقاي او با وجود زمان درازي كه از تولد ايشان گذشته است، از اموري است كه روايات نبوي بر آن دلالت داشته و ضرورت دين اقتضا مي‏كند.

ولادت امام مهدي و آغاز امامت ايشان

امام مهدي، حجة بن الحسن‏العسكري، عليهماالسلام، شب جمعه، پانزدهم ماه شعبان‏المعظم سال 255 ق. در شهر سامراي عراق به دنيا آمد و تا كنون نيز به حيات خود ادامه مي‏دهد.

عمر شريف ايشان تا امروز (سال‏1419 ق.) به يك هزار و صد و شصت و چهار سال بالغ مي‏شود. امامت امام مهدي از زمان وفات پدر گراميش، در سال 260 ق. ، يعني زماني كه آن حضرت پنج‏سال بيشتر نداشتند، آغاز گرديد.

محيي الدين عربي در مورد ولادت امام مهدي، عليه‏السلام، كلام شگفتي دارد كه ذكر آن در اينجا خالي از وجه نيست؛ او مي‏گويد:

براي ولايت محمديه كه تنها اختصاص به شريعت نازل شده بر [حضرت] محمد، صلي‏الله‏عليه‏وسلم، دارد، نشانه خاصي است... همانا او در زمان ما متولد شده و من نيز او را ديدم و با او همنشين شدم؛ و نشانه خاتميت را در او ديدم، هيچ ولي‏اي بعد از او نيست مگر اينكه به او رجوع مي‏كند، همچنانكه هيچ پيامبري بعد از محمد، صلي‏الله‏عليه‏وآله، نيست مگر اينكه به رجوع مي‏كند. (9)

او در جاي ديگري از كتاب «الفتوحات المكية‏» مي‏گويد:

اما، نشان ولايت محمديه از آن مردي از عرب است كه از شريفترين اصل و نسب برخوردار است. او در همين زمان ما موجود است و من در سال 595 ق. با او آشنا شدم و نشانه‏اي را كه او داراست ديدم؛ همان نشانه‏اي كه [حضرت] حق آن را از ديد بندگانش پوشيده داشته و براي من در شهر «فاس‏» آشكار ساخت و دريافتم كه او خاتم ولايت است. در واقع او خاتم نبوت مطلقه نيز هست. اما بيشتر مردم بر آن آگاه نيستند. (10)

پي‏نوشتها: