با دعاي ندبه در پگاه جمعه - قسمت اول

علي‏اكبر مهدي‏پور

اشاره: در مورد دعاي ندبه و استناد آن سخنهاي بسياري گفته شده و رساله‏ها و كتابهاي متعددي نيز در اين زمينه تاليف شده است. اما هنوز در گوشه و كنار كساني هستند كه نسبت‏به اين دعا ايجاد ترديد مي‏كنند و در سند آن خدشه وارد مي‏سازند.

مقاله‏اي كه اينك تقديم شما خوانندگان عزيز موعود مي‏شود، ابتدا نگاهي اجمالي دارد به تاريخ ندبه سرايي براي آخرين حجت‏حق، حضرت مهدي، عليه‏السلام، و در ادامه نيز بتفصيل سند دعاي ندبه را مورد بررسي قرار مي‏دهد.

اي نور يزدان، اي مهر تابان، اي فروغ بي پايان، اي خورشيد هميشه فروزان!

اي پرچم نجات در آغوش، اي چشمه سار عاطفه را نوش، اي غايب ناگشته فراموش.

اي هركجا فساد، تو هادم، اي هر كجا نظام، تو ناظم، اي هر كجا قيام، تو قائم.

اي همه غمها را تو پايان، اي همه دردها را تو درمان، اي همه نابسامانيها را تو سامان.

هجر جانكاهت‏به درازا كشيد، چشمها همه فرو خفتند، جز چشمان شيداي شيفتگان، كه در شب يلداي غيبت، طلوع خورشيد جهان آراي تو را مي‏جويند، اي خورشيد فروزان هستي!

دريا طوفاني شد، زورقها همه در هم شكستند، جز زورق سرخ چشم به‏راهان، كه بر فراز امواج فتنه‏ها، كرانه رهايي بخش ترا مي‏طلبند، اي ساحل آرام بخش نجات!

پهنه گيتي خشكيد، گل بوته‏ها همه پژمردند، جز لاله زار خونرنگ دلباختگان، اي چشمه جوشان حيات!

آري شب تيره غيبت‏به درازا كشيد، درياي سياه زندگي طوفاني شد، پهندشت انسانيت‏به كوير تفتان مبدل گشت و من در اين شب تار وحشت زا، لحظه‏هاي ترا شماره كنم و در اين غار دهشت زا، خسته و دلتنگ، انتظار ترا ستاره كنم، اي زداينده غم و موعود امم!

براستي در تاريخ «وصل و هجران‏» و در دفتر «عشق و حرمان‏»محبتي چنين ديرپا، محباني چنين پاي برجا و محبوبي چنان گريز پاي، هيچ چشمي نديده و هيچ گوشي نشنيده است، كه يكهزار و يكصد و شصت و چهار سال است كه اين «جذبه و ناز» و اين «راز و نياز» ادامه دارد.

اين تنها مردمان عصر غيبت نيستند كه از گسترش جور و ستم به ستوه آمده، در انتظار ظهور واپسين

محب خدا ثانيه شماري نموده، در آتش فراقش مي‏سوزند و از طولاني شدن غيبتش خون مي‏گريند، بلكه همه پيامبران از غيبت و ظهور يوسف زهرا سخن گفته، فضايل و مناقبش را ستوده، انتظار ظهورش را به امت‏خود توصيه نموده‏اند.

اين حضرت داود، عليه‏السلام، است كه در هر فصلي از زبور از ظهور موفور السرور آن حضرت سخن گفته، از شادي آسمانها، مسرت خاكيان، غرش درياها، به وجد آمدن صحراها و ترنم درختان جنگلها به هنگام ظهور خبر داده، آباداني جهان، آسايش انسان و آرامش همگان را در دولت كريمه‏اش به نمايش گذاشته، فرمان انتظار داده است. (1)

اين حضرت دانيال، عليه‏السلام، است كه گسترش عدل و برچشيده شدن ستم را به دست‏حضرت قائم، عليه‏السلام، خبر داده، از رجعت مردگان سخن گفته و منتظران ظهور را ستوده است. (2)

اين حيقوق نبي، عليه‏السلام، است كه نويد ظهور داده،از طول غيبتش سخن گفته، به امتش فرموده:

اگرچه تاخير نمايد برايش منتظر باش، زيرا كه البته خواهد آمد. (3)

اين حضرت عيسي، عليه‏السلام، است كه در بيش از پنجاه مورد از عهد جديد از ظهور ناگهاني حضرتش سخن گفته، به انتظار سازنده فرمان داده، از غفلت و بي توجهي بر حذر داشته مي‏فرمايد:

كمرهاي خود را بسته، چراغهاي خود را افروخته بداريد... خوشا به حال آن غلامان كه آقاي ايشان چون آيد ايشان را بيدار يابد. (4)

اين رسول گرامي اسلام، صلي‏الله‏عليه‏وآله، است كه در شب معراج، انوار طيبه حضرت علي و حضرت زهرا و ديگر امامان معصوم، عليهم‏السلام، را مشاهده مي‏كند و نور مقدس حضرت بقية‏الله، ارواحنا فداه، را مي‏بيند كه در ميان آنها چون ستاره‏اي درخشان نورافشاني مي‏كند. از خداوند منان مي‏پرسد: پروردگارا اينها چه كساني هستند، خطاب مي‏شود:

اينها امامان هستند و اين همان «قائم‏» است كه حلال مرا حلال مي‏كند و حرام مرا حرام مي‏نمايد، به دست او از دشمنان خود انتقام مي‏گيرم، او وسيله آرامش دوستان من و آرام بخش دلهاي شيعيان تو، از ستمگران، منكران و كافران است. همو لات و عزي (دو بت‏بزرگ قريش) را به صورت تر و تازه از دل خاك بيرون مي‏آورد و آنها را طعمه آتش مي‏سازد.. (5) .

آنگاه در ضمن يك حديث‏بسيار طولاني مي‏فرمايد:

طوبي لمن لقيه و طوبي لمن احبه و طوبي لمن قال به:

خوشا به حال كسي كه او را ملاقات كند، خوشا به حال كسي كه او را دوست‏بدارد و خوشا به حال كسي كه به او معتقد باشد. (6)

و اينگونه بود كه اشرف كائنات نيز به خيل منتظران پيوست و منطق وحي از اين انتظار و سوز و گداز پرده برداشت، آنجا كه فرمود:

قل، انما الغيب لله، فانتظروا اني معكم من المنتظرين

بگو براستي غيب از آن خداست، پس منتظر باشيد كه من نيز به همراه شما از منتظرانم. (7)

امام به حق ناطق حضرت صادق، عليه‏السلام، فرمود: منظور از «غيب‏» در اين آيه حجت غايب حضرت «قائم‏»، عليه‏السلام، است. (8)

و اين اميرمؤمنان، عليه‏السلام، است كه در يك خطبه پرشور از حضرت مهدي، عليه‏السلام، به عنوان:

برترين قله شرف، درياي بيكران فضيلت، پناه بي پناهان، پيكارگر هميشه پيروز، شير بيشه شجاعت، قهرمان دشمن شكن، ويرانگر كاخهاي ستم، شمشير برنده خداوند و...» ياد مي‏كند، دست روي سينه مي‏گذارد و آهي از دل برمي‏كشد مي‏فرمايد:

هاه، شوقا الي رؤيته

آه، چقدر مشتاق ديدار اويم. (9)

و در حديث ديگري از سيصد و سيزده فرمانده لشكري و كشوري حضرتش گفته، از اعماق دل مي‏فرمايد:

و يا شوقاه الي رؤيتهم في حال ظهور دولتهم.

آه، چقدر مشتاقم كه آنها را در حال ظهور دولتشان ديدار نمايم. (10)

اصبغ بن نباته گويد: روزي محضر مقدس امير مؤمنان شرفياب شدم، ديدم كه در درياي فكر غوطه‏ور است و با انگشت مباركش بر زمين مي‏زند. عرض كردم: اي امير مؤمنان! چه شده؟ شما را انديشناك مي‏بينم؟ با انگشت مباركتان بر زمين مي‏زنيد، مگر به آب و گل علاقه‏مند شده‏ايد؟ فرمود:

نه، هرگز، به خدا سوگند حتي يك روز هم به اين خاك و گل علاقه‏مند نشدم، ولي داشتم فكر مي‏كردم درباره مولودي كه از نسل من به دنيا خواهد آمد. او يازدهمين فرزند من است. او همان مهدي است كه زمين را پر از عدل و داد كند، آن چنانكه پر از جور و ستم شده است. براي او دوران غيبت و سرگرداني هست. در آن ايام اقوامي از راه حق منحرف مي‏شوند و اقوام ديگري به راه راست هدايت مي‏گردند. (11)

اين سوز و گداز و اظهار اشتياق منحصر به امير مؤمنان، عليه‏السلام، نيست كه همه امامان از سويداي دل آرزوي ديدار آن خورشيد جهان افروز را داشتند و هر كدام به تعبيري از اين عشق دروني پرده برداشتند.

اين سبط اكبر امام حسن مجتبي، عليه‏السلام، است كه پس از تشريح حكومت‏شكوهمند آن حضرت مي‏فرمايد:

فطوبي لمن ادرك ايامه و سمع كلامه.

خوشا به حال آنانكه روزگار همايونش را درك كنند و از اوامرش اطاعت نمايند. (12)

و اين سالار شهيدان حضرت حسين، عليه‏السلام، است كه همواره به ياد منتقم خون خود و خون ديگر مظلومان در راستاي تاريخ بود و به هنگام ترسيم قيام جهاني آن حضرت، از او به عنوان «الموتور بابيه‏» تعبير مي‏كرد. (13)

«موتور» به معناي «صاحب خون‏» و «منتقم‏» است. (14)

در تفسير آيه شريفه:

و من قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا، فلا يسرف في القتل، انه كان منصورا.

كسي كه مظلومانه كشته شود، براي صاحب خون او فرمانروايي مقدر كرده‏ايم، در كشتار زياده‏روي نكند كه او پيروزست. (15)

امام صادق، عليه‏السلام، فرمود:

اين آيه در حق قائم آل محمد، صلي‏الله‏عليه‏وآله، مي‏باشد كه ظهور كرده، انتقام خون امام حسين، عليه‏السلام، را مي‏گيرد. (16)

و اين امام سجاد، عليه‏السلام، است كه در خطبه معروف خود در مجلس يزيد ويژگيهاي خاندان عصمت و طهارت را مي‏شمارد و مي‏فرمايد:

خداوند به ما علم، حلم، سخاوت، شجاعت و محبت در دل مؤمنان عطا كرده، رسول خدا از ماست، وصي او از ماست، سرور شهيدان (جناب حمزه) جعفر طيار و دو سبط امت از ماست و آن مهدي كه دجال را مي‏كشد از ماست. (17)

و اين امام باقر، عليه‏السلام، است كه در مقام ابراز اشتياق به ديدار آن حضرت مي‏فرمايد:

و يا طوبي من ادركه.

خوشا به حال آنكه او را درك كند. (18)

و خطاب به «ام هاني‏» فرمود:

فان ادركت زمانه قرت عينك.

اگر زمان او را درك كني، ديدگانت روشن گردد. (19)

و اين امام صادق، عليه‏السلام، است كه در همين رابطه مي‏فرمايد:

فطوبي لمن ادرك ذلك الزمان

خوشا به حال كسي كه آن زمان را درك كند. (20)

آنگاه تعبير بسيار بلندي دارد، كه از طرفي حاكي از عظمت فوق‏العاده حضرت بقية‏الله، ارواحنا فداه، و از طرف ديگر بيانگر نهايت عشق و علاقه امام صادق، عليه‏السلام، به ششمين فرزند دلبند خويش است:

و لو ادركته، لخدمته ايام حياتي.

اگر من زمان او را درك مي‏كردم، همه عمر دامن خدمت‏به كمر مي‏بستم. (21)

آنگاه گرفتاري شيعيان را در عصر غيبت‏بازگو كرده، مي‏فرمايد:

و لقد لتدمعن عليه عيون المؤمنين.

از چشم مؤمنان سيل اشك براي آن حضرت سرازير خواهد شد. (22)

اما شخص حضرت صادق، عليه‏السلام، چقدر در فراق حضرت بقية‏الله، ارواحنا فداه، اشك ريخته، جز خدا نمي‏داند.

«سدير صيرفي‏» مي‏گويد: با همراهي «مفضل‏»، «ابوبصير» و «ابان‏» به محضر مقدس امام صادق، عليه‏السلام، شرفياب شديم، او را مشاهده كرديم كه بر روي خاكها نشسته، يك جامه خيبري، بي يقه و آستين كوتاه بر تن دارد، همانند مادر فرزند مرده گريه مي‏كند، سراسر وجود مقدس آقا را حزن و اندوه فرا گرفته، آثار غم و اندوه در وجنات صورت ظاهر گشته، رنگ چهره بكلي دگرگون شده، سيل اشك از دلي پر خون و قلبي پر التهاب برخاسته، بر گونه‏هاي مباركش فرومي‏ريخت و اينگونه زمزمه مي‏كرد:

سيدي غيبتك نفت رقادي، و ضيقت علي مهادي، و ابتزت مني راحة فؤادي...

اي سيد و سرور من! غيبت تو خواب از ديدگانم ربوده، عرصه را بر من تنگ نموده، آسايش و آرامش را از دلم سلب كرده است...

سدير مي‏گويد: هنگامي كه امام صادق، عليه‏السلام، را اينچنين پريشان ديديم، دلهايمان آتش گرفت و هوش از سرمان پريد، كه چه مصيبت جانكاهي بر حجت‏خدا روي داده؟ چه فاجعه اسفباري بر او وارد شده است؟! عرض كرديم:

اي فرزند بهترين خلايق! چه حادثه‏اي بر شما روي آورده كه اين چنين سيل اشك از ديدگانتان فرو مي‏ريزد؟! و اشك مباركتان چون ابر بهاري بر چهره‏تان سرازير شده است؟! چه فاجعه‏اي شما را اين چنين بر سوك نشانده است؟!

وجود مقدس حضرت صادق، عليه‏السلام، چون بيد لرزيد و نفسهاي مباركشان به شماره افتاد، آنگاه آهي عميق به پهناي قفسه سينه از اعماق دل بركشيد و به ما روي كرد و فرمود:

صبح امروز كتاب «جفر» را نگاه مي‏كردم و آن كتابي است كه همه مسايل مربوطه به مرگ و ميرها، بلايا و حوادث را تا پايان جهان در بر دارد. اين كتاب را خداوند به پيامبر خويش و پيشوايان معصوم از تبار او اختصاص داده است. در اين كتاب، تولد، غيبت، درازي غيبت و دير

زيستي قائم ما و گرفتاري و باورداران در آن زمان، راه يافتن شك و ترديد بر دل مردم در اثر طول غيبت و مرتد شدن مردم از آيين مقدس اسلام را خواندم و ديدم كه چگونه رشته ولايت را كه خداوند در گردن هر انساني قرار داده، مي‏گسلند و از زمره اسلام بيرون مي‏روند، دلم به حال مردم آن زمان سوخت و امواج غم و اندوه بر پيكرم فرو ريخت.(23)

مطالعه احوال شيعيان اين زمان، اين چنين امام صادق، عليه‏السلام، را دگرگون كرده، سيل اشك بر چهره مباركشان روان ساخته، ولي ما كه آن صلابت و مقاومت امام، عليه‏السلام، را نداريم، و سنگيني حوادث تلخ زمان را بر شانه‏هاي خود لمس مي‏كنيم، چه حالي خواهيم داشت؟ اينكه سراسيمه سر به بيابان نمي‏گذاريم، و آتش دلمان جهان هستي را طعمه حريق نمي‏سازد، به اين دليل است كه عظمت فاجعه و عمق مصيبت را آنچنان كه بايد درك نمي‏كنيم.

و اين امام كاظم، عليه‏السلام، است كه از غيبت امام عصر، عليه‏السلام، سخن مي‏گويد و خطاب به برادر بزرگوارش «علي بن جعفر» مي‏فرمايد:

انما هي محنة من الله عز و جل امتحن بها خلقه.

آن يك آزمون الهي است كه خداوند متعال بندگانش را به اين وسيله آزموده است.

و هنگامي كه علي بن جعفر، عليه‏السلام، توضيح بيشتري مي‏خواهد، مي‏فرمايد:

يا بني عقولكم تضعف عن هذا و احلامكم تضيق عن حمله و لكم ان تعيشوا فسوف تدركونه.

پسر جان! عقلهاي شما از درك آن ناتوان است و استعدادهاي شما از حمل آن عاجز است، اگر زنده بمانيد آن را در مي‏يابيد. (24)